1. Wat is een schildklier?

Guy T’Sjoen: ‘De schildklier is een klein orgaan van 25 tot 30 gram dat voor de luchtpijp en het strottenhoofd ligt, laag in de hals. De schildklier lijkt op een vlinder, want ze heeft twee vleugels die met elkaar verbonden zijn door een tussenlichaam. Ze bevat allemaal kleine blaasjes met daarin de hormonen T3 en T4. Die zogenaamde schildklierhormonen zijn opgebouwd uit jodium. Ze komen in de bloedbaan terecht en regelen de werking van het lichaam. Zo regelt de schildklier niet alleen je hartritme, spijsvertering en energiepeil, maar ook je darmwerking.’

2. Wat als je schildklier te traag werkt?

‘Werkt je schildklier te traag? Dan spreken we van hypothyreoïdie. Je hebt een tekort aan schildklier hormonen en alles valt stil. Dat mag je best letterlijk nemen, want ongeveer elk proces in je lichaam verloopt dan trager. Je verteert minder snel, komt bij, bent vermoeid en geconstipeerd en je hebt het koud.’

3. Wat als je schildklier te snel werkt?

‘Als je schildklier te snel werkt, spreken we van hyperthyreoïdie en gaat je lichaam in overdrive. Je krijgt onder andere last van hartkloppingen, overmatige transpiratie en gewichtsafname. Bovendien is de kans ook groot dat je emotioneler en rustelozer wordt en slecht slaapt. Het gebeurt vaker dat een schildklier te traag werkt in plaats van te snel. In de meeste gevallen is een te traag of te snel werkende schildklier een auto-immuunziekte. Witte bloedcellen infiltreren dan de schildklier en zorgen ervoor dat ze trager of sneller gaat werken. Het lichaam maakt dus antistoffen aan tegen de schildklierhormonen T3 en T4. Bij hypothyreoïdie heet dat de ziekte van Graves-Basedow. Andere redenen voor een te traag of te snel werkende schildklier kunnen zijn: een operatie, bestraling, een schildklier ontsteking… In die laatste gevallen zijn het geen auto immuun ziektes.’

4. Zijn er nog andere schildklierproblemen?

‘Er is nog een derde groep patiënten, namelijk de patiënten die zich zorgen maken om het volume van hun schildklier. Denk aan een vergrote schildklier, maar ook aan knobbels of druk op de hals.’

5. Hoe herken je schildklierproblemen?

‘Mensen krijgen last van bepaalde klachten en stappen daarom naar hun huisarts. Die neemt bloed af om te zien of er afwijkende schildklierwaarde zijn. Meestal sporen we schildklierfunctieproblemen op deze manier op. Als je een keer hartkloppingen hebt of een paar kilogram bijkomt, wilt dat uiteraard niet per se zeggen dat je een schildklierprobleem hebt. Het gaat om een combinatie van klachten. Bijvoorbeeld: constant moe zijn, koud hebben en bijkomen.’

‘Knobbels op de schildklier vinden we doorgaans toevallig. Meestal zijn ze banaal. Wanneer de patiënt de knobbel zelf voelt, zijn we alerter en maken we een echografie om na te gaan of het een cyste is of een verdachte knobbel. Denk je dus een probleem te hebben met je schildklier? Neem dan eerst contact op met je huisarts. Indien er duidelijke aanwijzingen zijn voor een aandoening, verwijst hij of zij je door naar een endocrinoloog.’

6. Hoe worden schildklierproblemen behandeld?

‘We kunnen een manifest te traag werkende schildklier eenvoudig behandelen met een supplement aan schildklierhormoon. Dat is vaak één pil per dag die de patiënt levenslang inneemt. Het duurt even voor de klachten verdwijnen, maar na drie tot zes maanden voelen de patiënten zich beter.’

‘Bij te een snel werkende schildklier kijken we eerst naar de oorzaak. Heeft een patiënt de ziekte van Graves-Basedow? Dan leggen we de schildklier stil met medicatie en geven we tegelijkertijd schildklierhormonen. We noemen dat de block-and-replacement behandeling. De medicatie neemt de schildklierfunctie helemaal over en op die manier kan de zieke schildklier rusten en genezen. Dat doen we gedurende ongeveer anderhalf jaar. Daarna bouwen we de medicatie af en hopen we dat het probleem verholpen is. Dat is bij zo’n 60% van de patiënten ook het geval.’

‘Een schildklier kan ook te snel werken omdat ze ontstoken is. Zo kan iemand die een virale infectie heeft enkele weken later last krijgen van een te snel werkende schildklier. Ook een zwangerschap kan tot een te snel werkende schildklier leiden. In deze laatste tweegevallen gaat het meestal vanzelf weer over.’

‘Is er sprake van knobbels op de schildklier? Dan zijn er twee verschillende scenario’s. Indien de patiënt één knobbel heeft, dan kan die zodanig hyperactief zijn dat de rest de schildklier niks meer moet doen en inactief is. Globaal gezien kun je dan te veel schildklierhormonen in je bloed hebben. Ofwel nemen we zo’n knobbel chirurgisch weg, ofwel dienen we een heel lichte dosis jodium toe. Jodium wordt steeds opgeslagen in de schildklier. Maak je dat jodium radioactief, dan krijg je een soort van inwendige bestraling. Op die manier kunnen we een hyperactieve knobbel uitschakelen. Heb je meerdere knobbels en is de schildklierfunctie nog steeds in evenwicht? Dan doen we niks. Zit je echt met een volumeprobleem, waarbij de schildklier op de luchtpijp duwt? Dan verwijderen we ze meestal chirurgisch. We zijn daar echter zeer conservatief in. Zolang de schildklier goed werkt en de patiënt geen last heeft, laten we ze gewoon zitten.’

‘Schildklierkanker is natuurlijk een ander verhaal. Zien we tijdens een echografie dat een knobbel verdacht is? Dan doen we een punctie en onderzoeken we de cellen onder de microscoop. Indien ze kwaadaardig zijn, nemen we een groot stuk of zelfs de volledige schildklier weg.’

7. Kun je schildklierproblemen voorkomen?

‘In het principe niet. Vroeger kon je te maken krijgen met een jodiumtekort. De schildklier gebruikt jodium om T3 en T4 aan te maken, dus een tekort eraan kan leiden tot een verstoorde schildklierhormoonproductie. Vandaag de dag zijn er in ons land echter amper nog mensen met zo’n tekort. Jodium zit in de meeste soorten keukenzout en ook ons brood bevat een supplement. Alleen in Zuidoost-Azië komt een jodium te kort nog frequent voor. Zo kom je in India en Nepal regelmatig mensen tegen met een enorme schildklier.’

Het bericht Klein orgaan, groots effect: 7 vragen over de schildklier beantwoord verscheen eerst op Gezond.be.

1. Je schildklier werkt te snel
2. Je schildklier werkt te langzaam

Te Snel werkende Schildklier

Als je schildklier te snel werkt, worden er te veel schildklierhormonen aangemaakt. Dit wordt ook wel hyperthyreoïdie genoemd. Alle lichamelijke en geestelijke processen in je lichaam worden daardoor versneld.

Symptomen te snel werkende schildklier

Als je schildklier te snel werkt, kan je last krijgen van hartkloppingen en je kunt gaan beven en zweten. Daarnaast kan je je opgejaagd, moe of geïrriteerd voelen, en krijg je te kampen met diarree. Daarnaast kan je ineens afvallen en pijn hebben aan je ogen, waardoor je zicht vermindert. Je menstruatiepatroon kan veranderen en je huid kan warm en vochtig voelen. Bovendien heb je last van een opgezette schildklier.

Oorzaken van een te snel werkende schildklier

Er zijn twee grote oorzaken van een te snel werkende schildklier. De eerste is de ziekte van Graves. Dit is een erfelijke ziekte waarbij het lichaam zich auto-immuun maakt. Hierdoor worden allemaal antistoffen aangemaakt, waardoor je schildklier gestimuleerd wordt om te veel schildklierhormonen aan te maken. Dit is in zeventig tot tachtig gevallen de oorzaak van hyperthyreoïdie. De andere oorzaak is de ziekte van Plummer (dit wordt ook wel multinodale struma genoemd). Bij de ziekte van Plummer groeien in de schildklier uitstulpingen die in principe goedaardig zijn, maar er ook voor zorgen dat er te veel schildklierhormonen worden aangemaakt.

Behandeling van een te snel werkende schildklier

Medicijnen kunnen helpen om de aanmaak van de schildklierhormonen te verlagen. Dit heeft echter niet direct effect, en daarom wordt ook vaak radioactief jodium voorgeschreven. Je neemt het jodium in als vloeistof en capsules, waarna het jodium het schildklierweefsel zal vernietigen. Omdat je na inname in principe radioactief bent, moet je twee dagen in isolatie doorbrengen. Het radioactieve jodium is niet gevaarlijk voor je lichaam, maar het wordt wel sterk afgeraden om tijdens de zwangerschap dit jodium te gebruiken. Mocht dit alles geen effect hebben, kan overwogen worden om de schildklier operatief te verwijderen.

Te traag werkende Schildklier

Als je schildklier echter te langzaam werkt, worden er te weinig schildklierhormonen aangemaakt. Dit wordt ook wel hypothyreoïdie genoemd. Alle lichamelijke ne geestelijke processen in je lichaam worden daardoor vertraagd. Beide schildklierproblemen hebben hun eigen symptomen, oorzaken en behandelingen, die hieronder worden besproken.

Symptomen te langzaam werkende schildklier

Bij hypothyreoïdie kun je je gevoelens, libido en enthousiasme verliezen, problemen krijgen met je hart of menstruatie en erg gevoelig worden voor kou. Daarna kan je je extreem moe voelen en ophouden met transpireren. Bovendien kan je haar gaan uitvallen, kan je stem ineens dieper of heser worden, kan je een opgezet gezicht krijgen en kan je plots aankomen.

Oorzaken van een te traag werkende schildklier

Hypothyreoïdie heeft meerdere oorzaken dan hyperthyreoïdie. Zo kan door hyperthyreoïdie te goed te behandelen juist hypothyreoïdie ontstaan, door bijvoorbeeld te opereren of radioactief jodium toe te dienen. Daarnaast is de ziekte van Hashimoto vaak de oorzaak van een te traag werkende schildklier. Je eigen lichaam verwerpt dan in feite je schildklier als afweerreactie. Ook de ziekte van Graves  en de ziekte van Quervain zijn mogelijke oorzaken. De ziekte van Quervain bestaat uit het plots ontsteken van de schildklier. Deze ontsteking van de schildklier is tijdelijk en is vaak het gevolg van een keelontsteking.

En is dit erfelijk of niet?

Congenitale hypothyreoïdie is tevens een grote oorzaak van een te traag werkende schildklier. Congenitale hypothyreoïdie wordt ook wel aangeboren hypothyreoïdie genoemd, en is erfelijk. Een pasgeboren baby heeft geen of geen goed ontwikkelde schildklier. Na de geboorte kan ook de schildklier ontsteken. Dit noemt men stille thyreoiditis. Als laatste oorzaak noemen we het tekort of juist overvloed van jodium in je lichaam.

Behandeling van een te traag werkende schildklier

In tegenstelling tot hyperthyreoïdie is er maar één behandeling mogelijk tegen hypothyreoïdie, en dat is door middel van medicijnen proberen de aanmaak van de schildklierhormonen te bevorderen. Aangezien je een erg kleine kans hebt dat je schildklier ooit nog naar behoeven gaat werken, zit je je hele leven lang aan dit medicijn vast. De medicijnen werken echter bijna in alle gevallen goed, en de meeste patiënten voelen zich na een paar weken alweer beter.

Schildklierproblemen of Klachten tijdens de zwangerschap?

Een goede werking van de schildklier tijdens de zwangerschap is erg belangrijk. De schildklier is namelijk noodzakelijk voor een goede temperatuurregeling en de stofwisseling. De voornaamste bouwsteen van het hormoon dat je schildklier hiervoor aanmaakt is jodium. Wanneer je klachten ervaart is het raadzaam extra jodium in te nemen. De hoeveelheid ervan kun je meestal vinden bij de meeste zwangschapsvitamines. Ga uiteraard steeds ten rade bij je huisarts om goed verder geholpen te worden.

Het bericht Schildklierproblemen: Zijn ze Erfelijk of Gevaarlijk tijdens de Zwangerschap? verscheen eerst op Gezond.be.