1. Wat is astma?

Geert Verleden: ‘Astma is een ontstekingsziekte van de luchtwegen, waarbij het slijmvlies in die luchtwegen ontsteekt. Daardoor ontstaat er een overgevoeligheid, die leidt tot verschillende klachten. Kortademigheid is een van de bekendste symptomen van astma. We spreken van intermitterende aanvallen van kortademigheid, wat wil zeggen dat deze symptomen plots aanwezig zijn, maar niet constant. Er zijn dus periodes zonder klachten. Het klassieke astma-patroon wordt gekenmerkt door kleine aanvallen die vlot behandelbaar zijn. Andere symptomen zijn hoesten, druk op de borstkas en een piepende ademhaling. Patiënten die naast astma ook hooikoorts of een pollenallergie hebben, kunnen ook last hebben van een snotneus en tranende ogen. Goed om te weten: astma is nooit aangeboren.’

2. Welke verschillende soorten astma zijn er?

‘We maken een onderscheid tussen allergisch astma en niet-allergisch astma. Allergisch astma is astma waarbij er een onderliggende allergie aanwezig is. Bij patiënten die allergisch zijn, kan de aanleg om astma te krijgen genetisch bepaald zijn. Dat noemen we atopie. Klassieke allergieën die astma veroorzaken zijn bijvoorbeeld huisstofmijt, pollen en huisdieren. Astmapatiënten kunnen ook allergisch zijn aan schimmels die in de lucht of in bepaalde kamers aanwezig zijn. Bij mensen met niet-allergische astma is er geen onderliggende allergie die de astma ‘voedt’.’

‘Beide soorten astma hebben verschillende presentatievormen. Sommige patiënten hoesten af en toe, maar zijn nooit kortademig en hebben ook geen echte aanvallen. Anderen hebben continu last, zijn voortdurend kortademig en hebben last van een piepende ademhaling.’

‘Daarnaast is er ook inspanningsastma. Patiënten die aan deze vorm van astma lijden, krijgen klachten na een fysieke inspanning. En dan is er ook nog de vorm die we ernstig astma noemen. Wie daaraan lijdt, heeft continu klachten en opstoten, moet geregeld extra medicatie nemen en belandt zelfs af en toe in het ziekenhuis. Het is belangrijk om ernstig astma niet te verwarren met moeilijk behandelbaar astma. Huisartsen verwijzen astmapatiënten vaak naar ons door omdat ze denken dat ze ernstig astma hebben. Meestal gaat het echter om patiënten die onvoldoende medicatietrouw zijn of die hun puffers totaal verkeerd gebruiken. Als we dat aanpakken, verdwijnen er al een hele hoop klachten. Ernstig astma komt bij minder dan 1% van alle astmapatiënten voor.’

3. Hoe wordt astma behandeld?

‘Bij allergisch astma is het essentieel om de allergenen te vermijden. Dat lost het probleem echter niet altijd op. Soms is het zelfs niet mogelijk om de allergenen te vermijden. Astma komt bijvoorbeeld ook voor in de beroepssfeer. Een typisch voorbeeld zijn kappers die reageren op de producten die zij dagelijks gebruiken. Zij kunnen die producten natuurlijk niet zomaar vermijden.’

‘De globale aanpak van elke vorm van astma bestaat uit een behandeling om de ontstekingen in de luchtwegen en bijgevolg ook de symptomen van astma te laten verdwijnen. Die ontstekingswerende behandeling is gebasseerd op cortisone die je inhaleert. Op die manier belandt een lage, maar zeer effectieve dosis in je luchtwegen en weinig of niets in de rest van het lichaam. Daardoor zijn er amper nevenwerkingen.’

‘Verder worden er twee types behandelingen voorgeschreven. Enerzijds zijn er patiënten met intermittent of mild astma. Zij hebben maximum een of twee keer per week klachten. Deze patiënten moeten niet systematisch ’s morgens en ’s avonds behandeld worden, maar enkel als de symptomen zich voordoen. In dat geval wordt er gebruik gemaakt van een puffer met cortisone en een luchtwegverwijder. Anderzijds zijn er patiënten die vaker klachten hebben. Zij krijgen een systematische therapie. Die therapie wordt ook verdergezet als de patiënt geen klachten heeft, maar kan eventueel in dosis worden afgebouwd. Stoppen met therapie heeft geen zin, omdat de klachten na enkele weken sowieso zullen terugkeren.’

‘Een andere optie is Montelukast innemen. Montelukast is een ontstekingswerend medicijn dat geen cortisone bevat. Het voordeel? De patiënt krijgt geen opgezwollen gevoel. Dat kan wél het geval zijn bij cortisonepillen. Het nadeel? Dit medicijn is niet zo krachtig en dus ook niet bijzonder efficiënt. Recent verschenen in de media enkele artikels over de nevenwerkingen van Montelukast. Zo zou het nachtmerries en depressieve gevoelens veroorzaken. Dat is naar mijn mening overdreven. In een recentere studie werden duizenden patiënten onderzocht die het medicijn nemen. Er werd geen enkel verschil gezien in gedrag tussen hen en de controlepatiënten die het niet innemen. Mijn conclusie? We moeten de situatie goed opvolgen, maar er is geen reden tot paniek.’

4. Hoe reageer je het best wanneer iemand een astma-aanval heeft?

‘Je kunt helaas niet veel doen. Wanneer een patiënt een astma-aanval krijgt, is het essentieel dat hij of zij eerst en vooral medicatie neemt, en dat desnoods meer dan een keer. Is er geen medicatie voorhanden en kan de patiënt geen volledige zinnen meer vormen? Dan bel je het best een ambulance.’

5. Zijn mensen met astma extra kwetsbaar voor COVID-19?

‘Nee. Er is ook geen bewijs dat medicatie voor de behandeling van astma, zoals cortisonepuffers en- tabletten of Montelukast, mensen vatbaarder zou maken voor het virus of de infectie zou verergeren. Het is dan ook belangrijk dat mensen met astma hun medicatie verder blijven nemen. Stoppen is heel gevaarlijk.’

6. Heeft astma invloed op iemand levensverwachting?

‘Normaal gezien niet. Wie aan ernstig astma lijft, heeft natuurlijk een verminderde levenskwaliteit en omwille van de klachten mogelijk ook een lagere levensverwachting. Dat komt omdat de longfunctie bij ernstig astma stilaan vermindert. Maar zoals ik eerder al aangaf, heeft minder dan 1% van de patiënten ernstig astma. De meeste patiënten kunnen, mits een goede en normale therapie, een vrij normaal leven leiden.’

7. Kun je genezen van astma?

‘De kans op genezing is bijzonder klein. Kinderartsen zeggen wel eens dat astma er bij kinderen van zes of zeven jaar weer ‘uitgroeit’. Dat kan gebeuren, maar de meerderheid van deze patiënten lijdt aan allergisch astma en een allergie verdwijnt niet zomaar. Wel zijn er periodes in het leven – meestal tussen vijftien en twintig jaar – waarin de symptomen minder uitgesproken zijn en patiënten zelfs een tijd zonder behandeling kunnen. Wanneer jongvolwassenen van achttien jaar of ouder opnieuw symptomen krijgen, komen ze bij hun huisarts of bij ons terecht en worden ze dus niet meer opgevolgd door hun kinderarts.’

8. Wat zijn de laatste ontwikkelingen rond astma?

‘Er zijn vooral nieuwe inzichten op vlak van inhalatiemedicatie. Zo zijn er betere puffers en droogpoederinhalatoren op de markt, waardoor de therapietrouw van patiënten verbetert. Een positieve zaak, zeker als je weet dat slechts 30% van de patiënten met astma zijn of haar medicatie juist neemt. De overige 70% volgt het voorschrift van de arts niet of gebruikt een volledig foute techniek bij het inhaleren, waardoor er weinig tot geen product in de luchtwegen terechtkomt. Daarom zijn we samen met apothekers en huisartsen een programma aan het ontwikkelen om patiënten te leren hoe ze hun medicatie dan wél correct kunnen nemen.’

Dit artikel verscheen in het zevende nummer van Gezond. Klik hier voor meer info.

Het bericht 8 vragen over astma beantwoord door de pneumoloog verscheen eerst op Gezond.be.

Het bericht Astma & COPD gaan niet op vakantie verscheen eerst op Gezond.be.

Astma is een chronische ontsteking van de longen. Wie astma heeft, weet dat dat geen pretje is. Astmapatiënten reageren gevoeliger op bepaalde prikkels omdat de slijmvliezen in hun longen altijd geïrriteerd zijn. Door die irritatie van de slijmvliezen kan er een astma-aanval ontstaan. Tijdens een zo’n aanval vernauwen de luchtwegen, waardoor ademen moeilijker wordt. Symptomen van een astma-aanval zijn onder meer hoesten, kortademigheid en een benauwd gevoel. Daarnaast is astma ook onvoorspelbaar, waardoor je er op het ene moment meer last van hebt dan op het andere. Wist je trouwens dat er verschillende soorten astma bestaan? We sommen ze even voor je op.

Allergische astma

Bij allergische astma wordt een reactie uitgelokt door de stoffen waar je allergisch voor bent. Tijdens een allergische astma-aanval maakt het lichaam histamine aan, een stof die de allergische reactie uitlokt. Veelvoorkomende allergieën zijn pollen, stuifmeel, huisstofmijt, huidschilfers van huisdieren, voedingsstoffen en medicijnen.

Niet-allergische of intrinsieke astma

De klachten van niet-allergische astma, ook wel intrinsieke astma genoemd, worden veroorzaakt door prikkels waarvoor je niet allergisch bent. Aanvallen bij dit soort astma kunnen worden veroorzaakt door parfum, verflucht, uitlaatgassen of schoonmaakmiddelen. Bepaalde weersomstandigheden zoals mist, kou en vochtige lucht kunnen voor een reactie zorgen.

Inspanningsastma

Wanneer je geen last hebt van astma in het dagelijkse leven, maar wel tijdens het sporten, spreken we van inspanningsastma. Mensen met inspanningsastma hebben er vooral last van wanneer ze te vlug in beweging komen. Ze moeten er dan ook op letten om rustig te beginnen sporten, zo kunnen de longen zich aanpassen aan de overgang van rust naar beweging. De klachten van inspanningsastma kunnen ook optreden bij emoties en stress. Denk je dat last je hebt van inspanningsastma? Dan kan je je arts raadplegen. Hij of zij zal je een fysieke test laten doen, bijvoorbeeld wat lopen of fietsen. Voor en na die inspanning wordt je longfunctie gemeten.

Ernstige astma

Dit type astma zorgt voor erge klachten die heel vaak moeilijk te beheersen zijn. Zelfs met medicijnen is het een uitdaging om ernstige astma onder controle te houden. Mensen met dit soort astma moeten vaak naar het ziekenhuis voor specifieke behandelingen. Omdat de ziekte niet te genezen is, wordt er tijdens de behandeling van ernstige astma gefocust op het onder controle krijgen van de aandoening. Daarnaast waken arts en patiënt erover dat de longfunctie niet achteruit gaat. Personen met ernstige astma gebruiken dagelijks luchtwegverwijders en ontstekingsremmers, waardoor ademen beter gaat.

Het bericht Wereld Astma Dag: De verschillende soorten astma op een rijtje verscheen eerst op Gezond.be.

Begeleidingsgesprek

Op een juiste manier inhaleren is niet altijd eenvoudig voor patiënten. Naar aanleiding van Wereld Astma Dag nodigen Belgische apothekers daarom deze week (6 tot 10 mei) zowel nieuwe als bestaande astmapatiënten uit voor een begeleidingsgesprek ‘Goed Gebruik Geneesmiddelen’.

De dienstverlening omvat twee individuele gesprekken, een eerste informatiegesprek en daarna een opvolggesprek, en wordt volledig terugbetaald.

Informeer bij je apotheker

Interesse? Informeer dan zeker bij je apotheker naar een begeleidingsgesprek ‘Goed Gebruik Geneesmiddelen’. Ter voorbereiding kun je alvast thuis testen of je astma voldoende onder controle is. Dat kan via een online Astmha Control Test (vijf vragen).

Het bericht Wereld Astma Dag: juist inhaleren, hoe doe je dat? verscheen eerst op Gezond.be.

• de waargenomen symptomen, 
• de reactie op behandelingen,
• een uitgevoerde longfunctiemeting. 

Uit klinisch oogpunt kan astma in worden gedeeld naar:

• de regelmaat waar de symptomen zich mee voordoen, 
• het geforceerd volume dat je in één seconde uit kunt ademen.
• de  piekvolumestroom tijdens het uitademen.

Astma kan tevens worden onderverdeeld in:

• atopisch, ofwel extrinsiek,
• niet-atopisch, ofwel intrinsiek.

De term atopie zal hierbij duiden op de aanleg om overgevoeligheidsreactie van het type 1 te ontwikkelen.

De symptomen van astma

Astma is een aandoening die zich kenmerkt doordat er bepaalde periodes symptomen waar te nemen zijn die af worden gewisseld met symptoomvrije momenten. Op het ogenblik dat de symptomen van astma weer de kop opsteken dan heb je te maken met:

• een piepend geluid dat je voortbrengt als je ademt, 
• kortademigheid, zeker bij een fysieke inspanning,
• benauwdheid
• hoesten.

Hoewel je longen, als gevolg van het hoesten, slijm (sputum) aan kunnen maken, zal dit niet altijd naar boven worden gebracht. Dit sputum kan, gedurende de herstelperiode van een astma-aanval op pus lijken. Dit komt doordat er zich in het slijm een heleboel witte bloedcellen bevinden (eosinofielen). 

Symptomen waarmee een aanval van astma gepaard gaat, zijn voornamelijk

• gedurende de nacht, 
• in de vroege ochtend, 
• na een fysieke inspanning, 
• het inademen van koude lucht 

doorgaans het meer ernstig Er zijn echter ook een aantal mensen, dat weliswaar aan astma lijden maar, die slechts sporadisch iets van de symptomen merken. Als zij wat merken dan is dit in de regel een reactie als gevolg van een bepaalde prikkel. Andere patiënten die lijden aan astma hebben daarentegen constant te maken met ernstige klachten.

Aan astma verwante aandoeningen

Als je lijdt aan astma dan bestaat er een reële kans dat je ook te maken hebt, of krijgt, met een aantal andere aandoeningen. Hierbij kun je onder anderen aan aandoeningen zoals:

• gastro-oesofagealer refluxziekte (GERD), ofwel het terugstromen van de maaginhoud in je slokdarm,
• een obstructieve slaapapneu, een slaapstoornis met een ernstige verzwakte ademhaling of ademstops,
• een verstopte neus (rinosinusitis).

Bij mensen die aan astma lijden worden eveneens vaker psychologische stoornissen waargenomen, zoals angst- en stemmingsstoornissen. Tot op de dag van vandaag is het overigens nog onduidelijk of astma ook daadwerkelijk dit soort psychologische problemen tot gevolg heeft, of dat psychologische problemen juist de veroorzakers zijn van astma.

Astma verklaart volgen de pathofysiologie

In de pathofysiologie wordt astma gezien als het gevolg van een chronische luchtwegontsteking die leidt tot een verhoogd samentrekking van de omliggende gladde spieren en het ontstaan van astma-aanvallen. De vernauwing van de luchtwegen is over het algemeen omkeerbaar, met of zonder medische behandeling. In bepaalde gevallen zullen de luchtwegen zelf veranderen. 

Veelvoorkomende veranderingen die waargenomen kunnen worden in de luchtwegen zijn:

• een toename van eosinofielen (witte bloedcellen)
• een verdikte lamina reticularis,
• gladde spieren van de luchtwegen kunnen blijvend vergroot worden,
• er kunnen meer slijmklieren bijkomen. 

Andere afweercellen, -moleculen en organische verbindingen die betrokken zijn bij astmatische symptomen zijn onder andere: 

• T-lymfocyten, 
• Macrofagen,
• Neutrofielen. 
• Cytokinen, 
• Chemokinen, 
• Histaminen,
• Leukotriënen. 

Oorzaken van astma

Astma is het resultaat van ingewikkelde en nog niet volledig duidelijke verbanden tussen omgevings- en genetische factoren. Dergelijke factoren hebben invloed op de ernst van de astma en kans van slagen van een behandeling. Je kunt last krijgen van astma op het moment dat prikkelende stoffen in worden geademd. Een aantal voorbeelden van dit soort stoffen zijn:

• Allergenen:
  • uitwerpselen en andere afvalstoffen van huisstofmijten,
  • pollen en stuifmeel,
  • schilfers van de huid van verschillende (huis)dieren,
  • schimmels en schimmelsporen,
• het inademen van koude lucht,
• een te hoge ozonconcentratie in de lucht.

Er zijn daarnaast nog een aantal andere oorzaken van astma-aanval op te noemen:

• het leveren van een fysieke inspanning,
• een infectie aan je luchtwegen,
• het gebruik van bepaalde geneesmiddelen,
• veranderde factoren in je leefomgeving,
• veranderde epigentica, ofwel erfelijke aspecten.

Van de laatste twee genoemde oorzaken is echter nog niet onomstotelijk bewezen dat zij ook daadwerkelijk een astma-aanval uit kunnen lokken, dit is slechts een wetenschappelijke aanname.

Omgevingsfactoren

Er kunnen een heleboel omgevingsfactoren in verband worden gebracht met de ontwikkeling en de verergering van astma. Hierbij kun je onder andere denken aan:

• allergenen, zoals onder andere:
  • kakkerlakken,
  • huisstofmijten,
  • schimmels,
  • huidschilfers van (huis)dieren,
• bepaalde virusinfecties van de luchtwegen op jonge leeftijd, zoals het rhino- en het respiratoir syncytieel virus,
• roken (zowel tijdens als na de zwangerschap),
• vervuilende-, chemische- en organische stoffen, zoals uitlaatgassen, ozon, formaldehyde, talaten (in PVC) en endotoxine.

Het bericht Astma Symptomen verscheen eerst op Gezond.be.