• Passieve immunotherapie
• Actieve immunotherapie

Bij passieve immunotherapie krijgt het lichaam antistoffen toegediend die in het labo gemaakt of bewerkt werden. Die antistoffen bestrijden in het lichaam van de patiënt dan de kankercellen.

Bij actieve immunotherapie wordt het immuunsysteem gestimuleerd om zelf antistoffen aan te maken die de kankercellen aanvallen.

Hieronder bespreken we enkele vormen van passieve en actieve immunotherapie.

Passieve immunotherapie

Monoklonale antilichamen

Monoklonale antilichamen zijn kunstmatige eiwitten die specifieke eiwitten die zich op kankercellen bevinden kunnen herkennen en zich eraan binden. Deze antilichamen kunnen zo de eiwitten die de groei van de kankercellen stimuleren uitschakelen. Ze kunnen eveneens gebruikt worden om chemotherapiemiddelen of radioactieve stoffen naar de tumor te vervoeren.

CAR-T-therapie

Bij CAR-T worden de afweercellen, ook wel T-cellen genoemd, van de patiënt in het labo genetisch bewerkt zodat ze zich gaan richten tegen de kankercellen.

Sommige kankercellen zijn namelijk in staat om zich te ‘vermommen’, waardoor ze er als gezonde cellen uitzien. De afweercellen of T-cellen herkennen en bestrijden de kankercellen dan niet. Bij CAR-T-therapie wordt daartoe bij de T-cellen een nieuwe receptor (de CAR) ingeplant, waardoor de CAR-T-cellen de ‘vermomde’ cellen voortaan wél herkennen en bestrijden.

Deze video laat zien hoe CAR-T-therapie in zijn werk gaat.

Actieve immunotherapie

Checkpoint inhibitoren

Kankercellen kunnen zich niet alleen vermommen, ze beschikken soms ook over een eiwit dat afweercellen (T-cellen) afremt. Checkpoint inhibitoren binden zich op de kankercel en neutraliseren het eiwit dat de T-cellen verhindert hun werk te doen. De T-cellen kunnen zo opnieuw actief worden en de kankercellen aanvallen.

Behandeling met cytokines

Cytokines zijn eiwitten die het immuunsysteem in zijn geheel versterken. Het lichaam produceert zelf cytokines, maar cytokines kunnen ook synthetisch nagemaakt worden. Wanneer ze ingespoten worden bij de patiënt zorgen ze voor een versterkte afweer, ook tegen kanker.

Vaccinatie

Ook vaccins kunnen de aanmaak van bepaalde afweercellen die kankercellen vernietigen stimuleren. Via injectie wordt dan een eiwit of stukje eiwit (peptide) dat ook door de tumorcel wordt uitgedrukt toegediend samen met een immuunstimulerende substantie. Het doel daarbij is dat het immuunsysteem dat eiwit of stukje eiwit herkent als een specifiek kenmerk van de kankercellen en dus ook aanvalt.

Innovatief, maar geen wondermiddel

Hoewel immunotherapie over het algemeen beschouwd wordt als een innovatie binnen de behandeling van kanker, is het natuurlijk geen wondermiddel.

Of een patiënt al dan niet in aanmerking komt voor een behandeling met passieve of actieve immunotherapie is sterk afhankelijk van het type kanker, het stadium, andere specifieke factoren…

Net als bij andere behandelingen (chemotherapie, radiotherapie…) kunnen bijwerkingen optreden; een behandeling werkt ook niet altijd.

Deze video en dit artikel kwamen mede tot stand dankzij medewerking van Gilead Sciences Belgium BVBA.

Het bericht De verschillende soorten immunotherapie verscheen eerst op Gezond.be.

In dit artikel zoomen we in op immunotherapie, een belangrijke groep van behandelingsvormen die naast traditionele behandelingen voor kanker zoals radiotherapie, chemotherapie en chirurgie bestaat. Bij immunotherapie wordt het immuunsysteem zo aangepast dat het kankercellen kan herkennen en aanvallen.

Wat is immunotherapie?

Met ‘immunotherapie’ wordt verwezen naar verschillende behandelingsmethoden waarbij het natuurlijk afweersysteem zo gestimuleerd wordt dat het kankercellen gaat aanvallen en uit de weg ruimen.

Hierbij spelen T-cellen een belangrijke rol. T-cellen vormen een belangrijk deel van ons afweersysteem: ze detecteren alles wat ‘vreemd’ is, zoals virussen of kankercellen. Dat doen ze door voortdurend andere cellen te onderzoeken, waarbij ze nagaan of die cellen geen vreemde, onbekende eiwitten bevatten. Gezonde cellen bevatten namelijk enkel normale, bekende eiwitten. Wanneer de T-cellen bij een cel onbekende eiwitten detecteren, produceren ze een stof die de kankercellen beschadigt en vernietigt.

Jammer genoeg slagen de T-cellen er niet altijd in om alle kankercellen te vernietigen. Daardoor kunnen de overgebleven kankercellen zich steeds verder blijven delen, tot de kanker merkbaar wordt.

Het doel van de verschillende soorten immunotherapie is de T-cellen te stimuleren zodat ze meer kankercellen kunnen herkennen en uitroeien.

Welke soorten immunotherapie bestaan er?

Maar hoe kunnen die cellen precies gestimuleerd worden? Daarvoor bestaan verschillende behandelingsvormen, die allemaal onder de noemer immunotherapie vallen. Wij bespreken checkpoint inhibitoren, CAR-T-therapie en BiTes.  

Checkpoint inhibitoren

Kankercellen kunnen beschikken over een eiwit dat T-cellen (en dus het afweersysteem) afremt. Terwijl de T-cel inactief is, blijven de kankercellen zich vermenigvuldigen. Checkpoint inhibitoren bieden hier een oplossing voor: deze stoffen binden zich op de kankercel of T-cel en blokkeren het eiwit dat de T-cel afremt. De T-cellen kunnen zo opnieuw actief worden en hun werk doen.

CAR-T-therapie

Een tweede vorm van immunotherapie is de CAR-T-therapie. Hierbij worden T-cellen afgenomen bij een patiënt, waarna ze in een laboratorium genetisch bewerkt worden tot CAR-T-cellen. Vervolgens worden ze opnieuw bij de patiënt ingeplant.

Door de genetische manipulatie zijn de CAR-T-cellen beter in staat (vermomde) kankercellen te herkennen. T-cellen herkennen kankercellen namelijk aan de hand van de aanwezigheid van vreemde, onbekende eiwitten. Sommige kankercellen zijn echter in staat om die eiwitten te ‘vermommen’, zodat ze er als normale, gezonde cellen uitzien.

In het lab krijgen de T-cellen van de patiënt een genetische code ingeplant voor een nieuwe receptor (de CAR). Dankzij die nieuwe receptor zijn CAR-T-cellen wel in staat om ‘vermomde’ cellen te herkennen. Bovendien zijn de CAR-T-cellen sterker dan gewone T-cellen, waardoor ze efficiënter kankercellen kunnen bestrijden.

In volgende video legt Prof. Dr. Michel Delforge uit hoe CAR-T-therapie in zijn werk gaat. Kristel is dan weer een patiënte waarbij de techniek toegepast wordt.

BiTes

De behandelingsvorm ‘BiTes’ zorgt er eveneens voor dat T-cellen kankercellen beter kunnen herkennen. BiTes staat voor Bi-specific T-cell engagers. Dat zijn kunstmatige antilichamen die aan de patiënt worden toegedien.

BiTes bestaan uit twee delen. Elk deel herkent een specifiek eiwit: het ene een eiwit op de T-cel, het andere een eiwit op de kankercel.

BiTes kunnen zich zo tegelijk met zowel T-cellen als kankercellen verbinden. Zo worden beide cellen met elkaar in verbinding gebracht, waardoor de T-cel de kankercel veel efficiënter kan bestrijden.

Bij welke soorten kanker wordt immunotherapie toegepast?

Immunotherapie maakt nu al deel uit van de behandeling van verschillende soorten kankers, zoals melanoom, nierkanker, blaaskanker of leukemie. Het kan kan zowel alleen als in combinatie met andere behandelingsvormen zoals radiotherapie, chemotherapie of chirurgie worden toegepast.

De therapievorm kan wel nog niet voor alle vormen van kanker worden toegepast, omdat niet alle kankervormen over het eiwit beschikken waarop met immunotherapie gereageerd wordt. Er wordt hiernaar echter voortdurend nieuw onderzoek verricht, zodat de therapievorm in de toekomst hopelijk een bredere toepassing zal kennen.

Wat is het verschil tussen immunotherapie en chemotherapie?

Immunotherapie wordt soms toegepast in combinatie met chemotherapie. De twee therapievormen kunnen elkaar namelijk aanvullen en elkaars werking versterken.

Bij chemotherapie worden celremmende geneesmiddelen, cytostatica genoemd, toegediend aan de patiënt. Deze geneesmiddelen bestrijden de kankercellen zelf. Chemotherapie werkt dus direct in op de tumor.

Dat is bij immunotherapie niet het geval: de behandeling versterkt ons afweersysteem, waardoor kankercellen makkelijker bestreden kunnen worden.

Een combinatie van immuno- en chemotherapie is vaak succesvol, omdat de kanker op twee vlakken bestreden wordt: aan de ene kant heb je kankerremmende geneesmiddelen, aan de andere kant wordt het afweersysteem dat verantwoordelijk is voor het bestrijden van kankercellen gestimuleerd.

Wat is het verschil tussen immunotherapie en radiotherapie?

Ook radiotherapie en immunotherapie worden vaak samen toegepast. Bij radiotherapie is het doel hetzelfde als bij chemotherapie: het vernietigen van de kwaadaardige cellen zelf.

Dit gebeurt echter niet door middel van kankerremmende geneesmiddelen, maar door radioactieve stralen, die de tumor(en) zelf aantasten.

Net zoals bij chemotherapie kan het succes van een radiotherapiebehandeling vergroot worden door deze behandeling te combineren met immunotherapie, zodat niet alleen de kanker zelf bestreden wordt, maar onze kankerbestrijdende cellen ook gestimuleerd worden.

Dit artikel kwam mede tot stand dankzij medewerking van Gilead Sciences Belgium BVBA.

Het bericht Immunotherapie bij kanker: wat is het en hoe werkt het? verscheen eerst op Gezond.be.

Kankercellen herkennen, aanvallen en doden

Bij CAR-T worden afweercellen, een soort witte bloedcellen, afgenomen bij de patiënt die kanker heeft. Vervolgens worden de cellen in een labo genetisch bewerkt zodat ze kankercellen gaan herkennen, aanvallen en doden.

In het beste geval genezen ze ook de patiënt van zijn/haar ziekte, hoewel dit niet voor alle patiënten het geval zal zijn. CAR-T is niet beschikbaar voor alle vormen van kanker, in eerste instantie slechts voor enkele vormen van leukemie en lymfoom. In onderstaande video wordt CAR-T toegepast bij Kristel, die al 5 jaar tegen een dergelijke kanker strijdt.

Een nieuwe derdelijns behandeltechniek

CAR-T cellen zijn er in de eerste plaats gekomen voor patiënten voor wie geen andere opties meer zijn. Ook voor Kristel, die al alle mogelijke therapieën probeerde, is CAR-T-therapie een belangrijke, laatste behandeloptie.

Innovatief

Prof. Dr. Tessa Kerre, kliniekhoofd UZ Gent heeft het in onderstaande video onder andere over het verschil tussen CAR-T-therapie en stamceltherapie en ook over de unieke, revolutionaire aspecten van deze nieuwe techniek.

Lees meer over CAR-T-therapie in volgende artikelen:

• CAR-T-therapie, een mogelijke doorbraak in de strijd tegen kanker
• Doorbraak in kankerbehandeling: eigen T-cellen vormen leger tegen kankercellen

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Gilead Sciences Belgium BVBA.

Het bericht CAR-T, een nieuwe behandelingsmethode om kanker aan te pakken verscheen eerst op Gezond.be.

Elke dag krijgen gemiddeld zo’n 180 Belgen het verschrikkelijke nieuws te horen dat ze aan kanker lijden. Door het uitgebreid kankeronderzoek dat de laatste decennia wordt gevoerd, worden gelukkig geleidelijk aan meer en meer doeltreffende behandelingen ontwikkeld.

Een voorbeeld van zo’n nieuwe behandelingsvorm is CAR-T-therapie. Bij deze therapie worden de cellen van een kankerpatiënt genetisch aangepast, waardoor ze zich beter kunnen richten tegen kankercellen. Deze nieuwe techniek wordt nu al beschouwd als een doorbraak in de strijd tegen kanker. Er worden verschillende CAR-T therapieën aangeboden door diverse farmaceutische bedrijven. Daarnaast vindt er uitgebreid onderzoek naar deze techniek plaats.

Hoe gaat CAR-T-therapie in zijn werk?

CAR-T-therapie is een vorm van T-celtherapie. Hierbij wordt  het genetisch materiaal van specifieke afweercellen (de zogenaamde T-cellen) van de patiënt zo bewerkt dat ze kankercellen efficiënter kunnen aanvallen. De gemodificeerde cellen richten zich in de eerste plaats op eiwitten die aanwezig zijn in kankercellen, maar weinig voorkomen in gezonde cellen.

Concreet verloopt een behandeling met CAR-T-therapie als volgt:

• Cellen worden via aferese, een proces waarbij bloedbestanddelen uit het bloed verwijderd worden, afgenomen bij de patiënt.
• De cellen worden in het labo genetisch gemodificeerd door er een stukje DNA aan toe te voegen. Hierdoor kunnen de CAR-T cellen kwaadaardige cellen beter herkennen en aanvallen.
• De gemodificeerde cellen worden via een infuus terug ingebracht bij de patiënt.

Prof. Dr. Michel Delforge vertelt in volgende video meer over hoe CAR-T-therapie in zijn werk gaat.

De eerste resultaten van verschillende CAR-T therapieën zijn veelbelovend: bij een groot deel van de patiënten voor wie geen afdoende behandeling meer beschikbaar was, werd een effect op de kankercellen waargenomen.

Helpt CAR-T-therapie tegen alle vormen van kanker?

Voorlopig kan de CAR-T-therapie nog niet bij alle vormen van kanker ingezet worden. De gemodificeerde cellen reageren namelijk op een bepaald eiwit dat niet in alle soorten kankercellen aanwezig is. De therapie lijkt momenteel vooral vruchten af te werpen bij het behandelen van bloedkankers, zoals bepaalde lymfomen, en bepaalde vormen van leukemie.

Er bestaan weliswaar plannen om een gelijkaardige vorm van behandeling uit te breiden naar vaste tumoren. Daarvoor is wel nog verder onderzoek nodig: wetenschappers willen eerst nagaan of er nog andere mechanismen zijn die ervoor zorgen dat sommige kankervormen wel reageren op de behandeling en andere niet.

Wordt deze therapie al toegepast in België?

In 2017 startte UZ Gent al met CAR-T. Afgelopen zomer paste UZ Leuven de therapie dan weer voor het eerst in ons land toe bij een patiënt. In beide gevallen betrof het therapieën in het kader van klinisch onderzoek. CAR-T therapieën zijn in België nog niet vergoed door de ziekteverzekering.

Onderstaande video laat zien hoe CAR-T toegepast wordt bij de Belgische Kristel, zij strijdt al 5 jaar tegen multiple myeoloom.

Aangezien CAR-T-cellen steeds voor een specifieke patiënt aangemaakt worden via een complex proces zijn de kosten voor CAR-T therapieën hoog.

Ook de beperkte capaciteit van laboratoria in ons land die cellen kunnen modificeren vormt een probleem. [Samen met de kostprijs zorgt dat ervoor dat momenteel enkel patiënten bij wie geen enkele andere behandelingsvorm meer aanslaat in aanmerking komen voor CAR-T-therapie.

In de Verenigde Staten zijn verschillende CAR-T therapieën beschikbaar. In augustus 2018 heeft het Europees Geneesmiddelen Agentschap  markttoelating in de Europese Unie verleend voor enkele CAR-T therapieën voor specifeke indicaties. Een volgende stap is nu het terugbetalen van deze innovatieve therapieën, maar daarover wordt op nationaal niveau beslist.

Dit artikel kwam mede tot stand dankzij medewerking van Gilead Sciences.

Het bericht CAR-T-therapie: mogelijke doorbraak in de strijd tegen kanker verscheen eerst op Gezond.be.