‘Een paniekaanval is een reeks van angstige gedachten die een lichamelijke reactie veroorzaken’, begint Sarah Mortelé, klinisch psychologe, integratief psychotherapeut in opleiding en wandelcoach. Ze begeleidt cliënten die op zoek zijn naar zichzelf en gelooft sterk in een verbinding tussen lichaam en psyche. ‘Ik merk dat de laatste jaren meer en meer mensen te maken krijgen met paniekaanvallen. Vooral bij jongeren zie ik een enorme stijging. Met de coronacrisis zijn we daarbij nog eens veel alerter, en dat werkt paniek net in de hand.’

Kort maar krachtig

Maar hoe ontstaat zo’n paniekaanval precies? ‘Enerzijds is het een deel genetisch bepaald. Hebben je ouders af en toe paniekaanvallen, dan zal jij er ook gevoeliger voor zijn. Daarbij speelt ook je opvoeding een grote rol en vooral de manier waarop je hebt geleerd om met moeilijke situaties en angstige gedachten om te gaan. Anderzijds heeft je persoonlijkheid een sterke invloed. Als je al gevoelig bent voor angsten, dan kan iets heel kleins je stressmechanisme al in gang zetten. Je lichaam begint dan te trillen, je hart klopt sneller en je zweet. Die lichamelijke reacties zijn eigenlijk heel normaal, maar sommige personen krijgen daar ook nog eens angstige gevoelens bij. En dan ontstaat er paniek.’

‘Een paniekaanval duurt normaal gezien niet zo lang, slechts enkele minuten. Voor de persoon in kwestie kan het echter aanvoelen alsof het uren duurt. Vaak zindert zo’n aanval ook nog even na. Je lichaam en spieren komen bij een paniekaanval onder enorme druk te staan, waardoor je uitgeput raakt. Ook hoofdpijn komt vaak voor na een paniekaanval. Als je een paniekaanval krijgt, is de kans reëel dat je er in de toekomst nog mee te geconfronteerd zal worden. Het is heel zeldzaam dat iemand maar één paniekaanval in zijn leven meemaakt. Een paniekaanval wordt meestal aan een plaats gekoppeld, waardoor je lichaam automatisch terug in paniektoestand geraakt wanneer je naar die plaats terugkeert.’

Driehoeksverhouding

Sarah Mortelé legt een paniekaanval gemakkelijk uit met behulp van een driehoek. Bovenaan de driehoek staan je gedachten, linksonder je gevoelens en rechtsonder je gedrag. ‘Die driehoek, en de drie elementen, zorgen ervoor dat angst ontstaat én in stand wordt gehouden. Om paniekaanvallen aan te pakken, is het dus ook belangrijk om ons bewust te zijn van onze gedachten, gevoelens en ons gedrag en die cirkel van angst te doorbreken.’

‘Bij een paniekaanval gebeuren er twee dingen. In de eerste plaats komt er adrenaline vrij, waardoor je lichaam in actie schiet. Je hartslag gaat omhoog, waardoor je bloed beter naar je spieren stroomt. Je lichaam maakt zich klaar om te vechten of te vluchten. Het tweede hormoon dat vrijkomt is cortisol. Dat zorgt ervoor dat bepaalde andere systemen stilvallen en je lichaam zich kan focussen op de functies die écht nodig zijn. Tijdens een paniekaanval wordt bijvoorbeeld je spijsverteringssysteem stilgelegd, want dat heb je in principe op dat moment niet nodig. Dat ingenieuze systeem kan ervoor zorgen dat je op lange termijn last krijgt van darm- en spijsverteringsproblemen.’

Voorkomen en genezen

‘Om paniekaanvallen te voorkomen moeten we terug naar de driehoek waar ik het eerder over had. Je kan elk van de drie elementen in die driehoek aanpakken om paniekaanvallen te verminderen.’

‘Bovenaan de driehoek staan onze irrationele gedachten. Die kan je onder controle houden met behulp van een spiekbriefje. Daarop schrijf je kalmerende boodschappen aan jezelf, zoals: ‘Ik ga niet sterven’, ‘Dit gaat over’, ‘Het zijn normale lichamelijke reacties die ik voel’. Wanneer je lichaam in paniek is, neem je dat spiekbriefje erbij. Door die kalmerende boodschappen te lezen, word je opnieuw rustig.’

‘Linksonder in de driehoek vind je onze gevoelens. Die bestaan uit twee delen: onze emoties en lichamelijke sensaties. Aan onze emoties kunnen we niets veranderen. Je kan angstige gevoelens dus ook niet zomaar aan- of uitzetten. Daarom is het belangrijk om je emoties toe te laten. Vaak hebben we de reactie om angstige emoties van ons af te duwen, maar dat heeft net het omgekeerde effect. Denk aan een bal die je onder water duwt. Je kan dat een tijdje volhouden, maar op een bepaald moment springt die bal de lucht in. Aan je lichamelijke sensaties kan je wél iets doen. Op een juiste manier leren ademen is bijvoorbeeld een belangrijk hulpmiddel. Als we stress ervaren, ademen we vaak heel oppervlakkig. Dat is ook logisch, want zo kunnen we meer zuurstof naar onze spieren brengen. Toch is het beter om vanuit je buik te ademen, om zo sneller tot rust te komen. In volle paniek is het natuurlijk moeilijk om je ademhaling onder controle te krijgen, daarom train je een juiste ademhaling best al op voorhand.’

‘Het laatste element is ons gedrag. Je moet de vicieuze cirkel van angst proberen te doorbreken. Als je paniek ervaart, dan leer je jezelf aan om bepaalde situaties te vermijden. Neem bijvoorbeeld hardlopen: dat zorgt voor dezelfde lichamelijke sensatie als een paniekaanval. Personen die af en toe een paniekaanval krijgen, zullen hardlopen dus ook zoveel mogelijk vermijden. Maar dat zorgt er dan weer voor dat je net schrik krijgt voor die angst. Daarom is het goed om op tijd de hulp van een psycholoog te zoeken. Wij helpen je om je angsten bloot te stellen en ze zo te overwinnen. Dat doen we heel langzaam en stap voor stap. Wees vooral eerlijk tegen jezelf: lijdt je dagelijks functioneren onder de paniekaanvallen? Dan raad ik je aan om professionele hulp te zoeken. Erover praten helpt en je bent zeker niet alleen!’

Sarah Mortelé deelt op haar Instagrampagina @b.l.o.e.i handige tips voor je mentale gezondheid. Op haar website vind je meer info over de wandelsessies die ze organiseert.

Het bericht SOS stress: wat is een paniekaanval en hoe ga je er het beste mee om? verscheen eerst op Gezond.be.

Symptomen van angst kunnen dus per persoon behoorlijk verschillen. Het herkennen van angstsymptomen kan weliswaar al enige houvast geven voor een mogelijke oplossing. Want het erkennen van bepaalde symptomen biedt kansen voor het vinden van een nieuwe weg. De meest voorkomende angstsymptomen en mogelijke behandelingen hebben wij voor jou samengevat.

Mogelijke angstsymptomen

Alhoewel een paniekaanval bij iedereen kan verschillen, blijkt dat het aantal oorzaken relatief meevalt. In veel gevallen ontstaat een paniekaanval om dezelfde reden, waardoor er een beeld is te schetsen van meest voorkomende angstsymptomen.

1. Verlies van controle. Op de eerste plaats is het verliezen van controle terug te vinden. Van nature vinden we het fijn om de controle over alles wat er om ons heen gebeurd te houden. Vooral wanneer we al van onszelf wat angstiger zijn, proberen we ons ook alleen in situaties te vinden waar we zoveel mogelijk controle hebben.  Wanneer er opeens geen controle meer is, kan dit tot een paniekaanval leiden.
2. Faalangst. Op de tweede plek is een prominente plaats te vinden voor faalangst. Je staat op het punt om een belangrijk examen te maken, je rijexamen te doen of om op sollicitatiegesprek te gaan. Je bent bang dat je niet presteert, waardoor je een paniekaanval krijgt. Hoe ongegrond de angst waarschijnlijk ook is, is het een natuurlijke reactie aangezien jij je in een zeer stressvolle situatie bevindt.
3. Trauma. Ten slotte kunnen eerdere trauma’s ervoor hebben gezorgd dat je veel sneller angstig wordt dan andere mensen. Als jij een situatie tegenkomt waarvan je weet dat het eerder is fout gegaan, kan de kans op een paniekaanval toenemen.

Deze bovenstaande situaties kunnen worden gezien als angstsymptomen omdat het vaak de oorzaak van de paniekaanval is. Lichamelijke angstsymptomen als zweet, een hogere hartslag of gebrek aan zuurstof kunnen tevens een signaal geven dat een paniekaanval op komst is.

Behandelingen paniekaanvallen

Wil je van deze angstsymptomen af en wil je al helemaal niet meer in de buurt komen van paniekaanvallen? Dan zijn er verschillende wegen die je kunt bewandelen om dit probleem aan te pakken.

Allereerst is het vinden van hulp wanneer het een onwerkbare situatie lijkt te zijn het eerste advies. Een psycholoog is vaak in staat om de onderliggende oorzaak te vinden en deze samen met jou te behandelen. Hierdoor kan je voor eens en altijd paniekaanvallen voorkomen. Ook je huisarts kan met jou bespreken welke middelen je van je paniekaanvallen af kunnen helpen. 

Er zijn ook andere opties, waaronder homeopathische middelen. Deze  middelen zijn in staat om gevoelens van angst te verminderen en je een rustiger gevoel te geven. Ze zijn dan ook zeer effectief als het aankomt op het voorkomen van paniekaanvallen. 

Het bericht Angstsymptomen: Oorzaken en behandelingen verscheen eerst op Gezond.be.

Omdat het ontstaan van deze paniekaanval voor iedereen kan verschillen, hebben we de meest voorkomende oorzaken van paniekaanvallen verzameld. Deze oorzaken kwamen voort uit een onderzoek over meer dan 10.000 Belgen die tenminste één keer per jaar een paniekaanval hebben gehad in de afgelopen drie jaar.

Meest voorkomende situaties

Uit het desbetreffende onderzoeken kwamen meer dan honderd situaties naar voren waar paniekaanvallen het gevolg van waren. Omdat vijf paniekaanvallen bij bijna 75 procent van de gevallen voorkwamen, bespreken we dit vijftal uitvoerig.

• Schrikken: van de vijf, is dit nog de minst voorkomende oorzaak van een paniekaanval. Echter kan dit ook de meest levensbedreigende zijn, bijvoorbeeld wanneer er direct actie moet worden ondernomen als er een ongeluk is geweest;
• Overschatten van gevaar: het overkomt ons allemaal, we overschatten het gevaar van een bepaalde handeling of situatie waardoor we zeer angstig worden. Een paniekaanval kan hiervan het gevolg zijn, want de situatie nog complexer maakt;
• Ziek zijn: veel mensen die last hebben van deze oorzaak, hebben zeer regelmatig met een paniekaanval te maken. Wanneer we bij geringe symptomen al denken dat we ziek zijn,  kan een paniekaanval zich voordoen. Als een hart wat sneller klopt of een voet ontzettend veel pijn doet, hoeft dat natuurlijk niet per se iets te betekenen. Echter zullen mensen met een aanleg voor angst eerder een reden tot paniek zien dan iemand anders;
• Erfelijk: want paniekaanvallen kunnen ook van ouder op kind gaan, doordat dit deels genetisch is vastgelegd. Ouders met paniekaanvallen zien vaak ook hun kinderen een tendens voor deze aanvallen ontwikkelen;
• Kleine banale gebeurtenissen: banaal maar voor jou misschien wel heel belangrijk. De meest kleine handelingen of prikkels kunnen bij bepaalde groepen voor een heftig effect zorgen.

En dan nog de kans op herhaling, want dat kan ook weer voor een paniekaanval zorgen. Als iemand net een paniekaanval heeft gehad, kan een persoon het gevoel krijgen dat een tweede paniekaanval op komst is. Hierdoor kan  een paniekaanval juist nog verder worden gestimuleerd.

Je hebt niet alles in de hand

Mensen met een tendens voor het krijgen van een paniekaanval willen vaak zoveel mogelijk zelf alles in de hand hebben. Gevoel van onmacht kan binnen enkele seconden een rustig persoon tot een paniekaanval aanzetten. Het is daarom belangrijk om de oorzaak van paniekaanvallen met beide handen aan te pakken. Dit is de snelste manier naar een rustiger en prettiger leven. 

Het bericht Hoe ontstaat een paniekaanval? verscheen eerst op Gezond.be.