Wat is juist de definitie van falen?

‘Je voelt je gefaald wanneer je een vooropgesteld doel niet hebt bereikt. Het voelt aan als mislukken, niet slagen in wat je voor ogen had. Falen is een breed begrip. Bijvoorbeeld de sociale component: het idee dat niemand je leuk zal vinden. Of in je vrije tijd wanneer je een competitieve hobby beoefent. Falen werkt vaak als iets negatiefs, waardoor je je niet goed voelt en het bijna een verlammend effect heeft. Je kan doelen voor jezelf opstellen, maar vaak legt de maatschappij je dingen op. Ze leggen je deels op dat je pas geslaagd bent als je een diploma hebt, een huis hebt gebouwd en in een grote vriendengroep zit. Het begint vaak extern zoals bijvoorbeeld bij de maatschappij en op den duur verandert dat naar intern en leg je jezelf die druk op.’

Dus anderen leggen ons eigenlijk druk op?

‘Klopt. Het is zo dat verwachtingen het gevoel van falen in de hand werken. Vanuit je gezin, de samenleving en sociale media ontstaat er veel druk. Je moet goede punten hebben, mooi gekleed zijn en de leukste vrienden hebben. Je moet je bewijzen en hierdoor voel je je nooit goed genoeg. Als gevolg daarvan gaan je bewust of onbewust jezelf ook die druk opleggen. Je gezin is je eerste kleine maatschappij en speelt een belangrijke rol in hoe je zal omgaan met druk. Als je constant de boodschap krijgt dat je perfect bent zoals je bent, ga je minder snel twijfelen aan jezelf of het gevoel hebben dat je de verwachtingen niet kan inlossen. Terwijl als je van jezelf nogal onzeker of perfectionistisch bent en je gezin dat stimuleert door alleen erkenning te geven als je het goed doet, dan ga je jezelf opleggen dat dat de norm is die je moet halen. Als zij je zeggen dat je nooit minder dan een 8/10 mag halen, dan zal je voor jezelf dat doel steeds weer opleggen. Maar als je ouders zeg- gen dat zolang je maar je best hebt gedaan het goed is, dan ga je ook meer op die manier gaan kijken.’

Is het dan niet goed om af en toe te falen?

‘Niet altijd. Wanneer je goed functioneert en er iets uit leert, kan het goed zijn om eens tegen de muur te lopen. Als het een soort wake-upcall kan zijn, dan mag het zeker. Maar als je er hinder van ondervindt, door het falen gaat twijfelen aan jezelf en lichamelijke klachten ervaart zoals hyperventileren of black-outs, dan kan ik niet echt zeggen dat het goed is. What doesn’t kill you makes you stronger, daar ben ik het niet mee eens. Vaak laten negatieve ervaringen kleine littekens achter. Ik denk niet dat het dan het grote goed is om sterk te zijn. Opgroeien zonder al te ernstige dingen mee te maken, is een betere basis voor wanneer je je moet verweren. Als falen je helpt bij je doelen, dan kan het al eens goed zijn. Maar als het niet helpt en alleen maar negatieve gevolgen heeft, dan heeft het geen meerwaarde.’

Kan je dan iets positiefs halen uit falen?

‘Wel, er is vaak een inspanning verbonden aan je gefaald voelen. Af en toe moet je eens terugkoppelen naar wat je juist gedaan hebt en kijken naar hoe je daar bent beland. Hierdoor kan je betere technieken vinden om je doelen in de toekomst wel te halen. In dat opzicht heb je er dan iets positiefs uitgehaald. Je moet ook goed onthouden dat de weg ergens naartoe en de inspanning die je daarvoor levert, relevanter zijn dan het uiteindelijke resultaat. Soms mag je ook eens wat milder zijn voor jezelf en je lat wat lager leggen. Je moet kijken naar jezelf, niet naar wat anderen van je verwachten. Natuurlijk blijft de maatschappelijke norm wel een boosdoener: je moet weten wat je wilt met je leven, welke job je wil gaan doen, je moet redelijk snel geld kunnen verdienen want je moet ook alleen gaan wonen, maar misschien beter ook een partner vinden zodat je met twee weg kan want alleen is het nogal moeilijk… Het geijkte pad is een onuitgesproken idee bij veel mensen. Dat maakt alles soms wel complexer, want er zijn meer keuzes dan pakweg vijftig jaar geleden. Je krijgt vaak het gevoel dat je niet kan voldoen aan de maatschappelijke verwachtingen, door dat geijkte pad.’

En vanwaar komt faalangst dan?

‘Faalangst is de schrik om niet te slagen. De schrik ontstaat vaak vanuit bepaalde situaties en is meestal een persoonlijkheidskwestie. Bijvoorbeeld iemand die perfectionistisch is legt de lat op een bepaalde hoogte en is bang die niet te bereiken en te falen.’

John F. Kennedy zei ooit: ‘Alleen wie het aandurft om groots te falen, krijgt de kans om groots te slagen.’ Moet je falen om te slagen? Zorgt het ervoor dat je eens zo vlot zal slagen in de toekomst?

‘Ik voel niet zoveel bij die uitspraak. Ik heb zelf de ervaring als psycholoog en gedragstherapeut dat positieve ervaringen veel meer de kans op succes of op een fijn zelfbeeld stimuleert dan negatieve ervaringen. Positieve dingen leiden tot meer zelfvertrouwen en dat heb je nodig. Als je het idee hebt dat je iets niet kan, krijg je snel het gevoel dat het niet gaat lukken. Je kan zeker iets leren uit falen, als het beperkt blijft. Niet als het iets is dat je zelfbeeld compleet ondermijnt.’

3 tips tegen falen 

1. Sta stil bij jezelf

‘Het is belangrijk om bij jezelf stil te staan en te zoeken vanwaar dat gevoel komt. Te kijken vanwaar het idee komt dat het niet gaat lukken of te moeilijk zal zijn. Je moet je bewust zijn van wanneer die gedachten opduiken, wat het met je doet en dan moet je proberen die gedachten uit te dagen. Wie zegt dat ik dat niet kan? Het kan ook helpen om je in iemand anders te verplaatsen en op die manier advies aan jezelf geven. Wanneer iemand tegen je zegt: ‘Ik ga dit absoluut niet kunnen’, dan zeg je vaak automatisch: ‘Maar natuurlijk wel, je gaat dat super goed doen.’ Doe dat ook eens voor jezelf.’

‘Het is goed om af en toe eens na te denken over wat het ergste is dat kan gebeuren. Vaak is het heel miniems, iets kleins in je hele levensloop. Dat kan helpen om het minder zwaar te laten zijn op dat moment.’

2. Ontspannen

‘Wanneer faalangst gepaard gaat met lichamelijke symptomen, probeer dan te ontspannen. Je moet goed weten wat voor jou werkt. Jezelf goed leren kennen en weten wat je stress geeft, hoe je je daarbij voelt en hoe je ermee kan omgaan.’

3. Praten helpt

‘Praat met je omgeving, iedereen kan zich ergens in herkennen en dan kan je uitzoeken hoe anderen omgaan met bepaalde situaties. Dan kan je kijken of dat voor jou misschien ook werkt. Laat faalangst ook niet te hard de bovenhand nemen. Als je merkt dat het je leven beheerst en het je verhindert, schakel dan professionele hulp in.’

Het bericht Falen mag (niet)? De psychologe vertelt hoe je er het beste mee kunt omgaan verscheen eerst op Gezond.be.

1. Leer van anderen

Waar sommige mensen het lastig kunnen vinden om een telefoontje te plegen, hebben anderen hier totaal geen last van. Kijk bijvoorbeeld eens hoe een collega zo’n belangrijk telefoontje aanpakt. Het is helemaal niet erg om soms even buiten je comfort zone te stappen en om tips te vragen. Op welk gebied dan ook. Ik weet zeker dat jouw collega je graag helpt!

2. Bereid je goed voor

De meest voorkomende reden waarom mensen ‘belangst’ hebben, is omdat ze niet weten wat er komen gaat. Voorbereiding is dus echt het halve werk. Schrijf op waar je het over wilt gaan hebben. Zijn er bijvoorbeeld belangrijke punten die echt niet vergeten mogen worden? Alleen al een paar duidelijke steekwoorden kunnen die houvast bieden waar je naar op zoek bent.

3. Neem het gesprek op

Uiteindelijk kun je ook van jezelf leren. Iets wat je misschien niet snel doet, maar wat ook kan helpen is het gesprek opnemen. Zie dit als een soort evaluatie. Wat ging er goed? Wat ging er minder goed? En hoe ga je een telefoongesprek in het vervolg aanpakken? Houd desnoods een boekje bij met daarin wat tips voor jezelf op basis van het opgenomen gesprek.

4. Zoek een rustige ruimte op

Het kan natuurlijk ook zo zijn dat je een bepaalde vorm van faalangst hebt. Helemaal niet gek natuurlijk, want ook dit hebben veel mensen. Maar het kan zo zijn dat – wanneer je in een drukke ruimte vol collega’s zit – je jezelf minder comfortabel voelt om een zakelijk gesprek te voeren. Zoek daarom een rustige ruimte op. Hierdoor kan niemand meeluisteren met het gesprek en hoef je ook niet bang te zijn voor de mening van anderen.

Het bericht Bang om te bellen? Dankzij deze vier tips gaat het een pak beter (wedden?) verscheen eerst op Gezond.be.

Stress vs. faalangst

We hebben allemaal wel eens te maken met angst en stress. Angst is ook niet zo zeer een negatieve verschijnsel, het helpt ons om beter te presteren en minder impulsief te reageren. Stress wordt pas echt een probleem wanneer het leidt tot faalangst. Dat zorgt ervoor dat je niet meer goed functioneert en je daardoor slechter presteert. Faalangst uit zich dan in twee vormen, actieve en passieve faalangst. Bij actieve faalangst, of de 100% methode, zet die persoon zich volledig in om iets te doen slagen en zet alles op alles om geen fouten te maken. De druk wordt dan enorm hoog en uiteindelijk ondraagbaar. Passieve faalangst, of de 0% methode, is net het omgekeerde. Je wil faalangst zo veel mogelijk vermijden en ontwijkt daarom bepaalde situaties. Uitstelgedrag is daar een voorbeeld van. Een persoon met passieve faalangst zal zijn doelstellingen zeer laag legen zodat de kans op mislukken kleiner wordt. De vorm dat faalangst aanneemt hangt af van de situatie waarin die persoon zich bevindt. Een persoon met faalangst zal dus zowel met de actieve als passieve vorm te maken krijgen.

Oorzaken

We leven in een maatschappij waar presteren belangrijk is. Daarom hebben we tegenwoordig vaker te maken met faalangst dan vroeger. Maar faalangst is ook persoonlijk en hangt af van verschillende factoren. Je thuissituatie en opvoeding, karakter, ervaringen en eventuele trauma’s hebben allemaal invloed op de manier waarop je omgaat met druk. Faalangst komt wél steeds voort uit onzekerheid en een minderwaardigheidsgevoel. Ook perfectionisme wordt sterk gelinkt aan faalangst. Personen die perfectionistisch zijn willen alles zo goed mogelijk doen en kunnen er niet tegen als ze een foutje maken. Die interne druk leidt dan tot faalangst.

Therapie

Wanneer het je niet meer lukt om je faalangst de baas te zijn, zoek je best professionele hulp. In therapie gaan kan je helpen om beter om te gaan met stressvolle situaties. Tijdens deze therapiesessies ga je zelf op zoek naar de oorzaken en oplossingen van je faalangst. Je leert je faalangst herkennen en kan daarom beter inschatten hoe je best moet reageren.

Faalangst bij kinderen

Ook kinderen hebben vaak te maken met stress. Maar liefst 1 op 10 kinderen heeft last van faalangst, het grootste deel zijn meisjes. Kinderen met faalangst hebben meestal schrik om de goedkeuring van hun ouders, vriendjes of leerkrachten te verliezen. Uitspraken zoals “Doe niet zo flauw” of “Ik had meer van je verwacht”, doen meer kwaad dan goed. Om niet te willen falen zullen kinderen zich dan minder inspannen en lijkt het of ze lui zijn. Bij andere kinderen kan faalangst zich ook uiten in extreem druk, chaotisch of onhandelbaar gedrag. Tips over hoe om te gaan met faalangst bij je kind lees je hier: gezond.be/help-mijn-kind-heeft-faalangst/.

Vicieuze cirkel

Wanneer je in een lastige situatie lichamelijke stresskenmerken vertoont zoals blozen, klamme handen of een snel kloppend hart, neemt de angst om te mislukken enkel maar toe. Je faalangst neemt het van je over en je kan daardoor minder presteren. Faalangst is daardoor een vicieuze cirkel. Personen met faalangst beschouwen hun prestaties en overwinningen als toeval of ze zijn volgens hen te danken aan andere externe factoren. Daardoor blijft de faalangst bestaan en wordt die zelfs extra gevoed. Het is belangrijk om die cirkel te doorbreken en meer zelfvertrouwen te krijgen.

Voor meer informatie en vragen kun je terecht op www.vindeentherapeut.be of www.teleblok.be.

Het bericht Faalangst: wat is het en hoe ga je er mee om? verscheen eerst op Gezond.be.

Angst is een normale reactie op gevaar, maar er zijn ook mensen die te vaak angsten ervaren. In dit geval is het geen normale reactie meer op gevaar, maar is het een gevoel dat ook in ongevaarlijke situaties terugkomt en jouw leven op deze manier negatief beïnvloedt. Gaat angst je leven beheersen zonder dat er sprake is van gevaarlijke of bedreigende omstandigheden, dan wordt er gesproken over een angststoornis. Op deze pagina lees je meer over angststoornissen bij jongeren, zodat je meer inzicht krijgt in dit onderwerp.

Symptomen van angst

Iedereen is wel eens bang geweest en dit betekent dat iedereen wel kan vertellen wat je precies voelt als je angst hebt. Wat in ieder geval belangrijk is om te weten, is dat je zowel een emotionele als een fysieke reactie kunt ervaren bij angst. Welke verschijnselen je precies hebt als je angst hebt, lees je in onderstaande tekst.

De lichamelijke reacties die je kunt krijgen als je angst ervaart, zijn de volgende:

• Hartkloppingen.
• Snel ademen of hyperventileren.
• Slecht slapen of juist heel veel moeten slapen.
• Gespannen spieren, die bijna niet te ontspannen zijn.
• Nachtmerries.
• Warm aanvoelen of het juist heel koud hebben.
• Zweten.
• Trillende ledematen.
• Misselijkheid.
• Naar het toilet moeten.
• In je broek plassen.
• Een draaierig gevoel in de buik.
• Diarree.

De geestelijke reacties die je kunt krijgen als je angst ervaart, zijn de volgende:

• Een slechte concentratie.
• Extra waakzaam en alert zijn.
• Irrationele gedachten die door je hoofd spelen en je niet uit je gedachten krijgt.
• Piekeren.
• Dingen slecht kunnen onthouden, vergeetachtigheid.

De emotionele reacties die je kunt krijgen als je angst ervaart, zijn de volgende:

• Onzekerheid.
• Huilen.
• Irritaties.
• Alleen willen zijn.
• Giechelen.
• Schaamte.
• Gevoel van onveiligheid.
• Stoer doen.
• Paniek.

Ontstaan van angststoornissen

Angst ontstaat in gevaarlijke situaties, die je in de loop der jaren hebt leren herkennen. De situaties die angst bij je oproepen, helpen je snel en op de juiste manier te reageren op het gevaar of de bedreiging. Dit is ook de bedoeling, want angst heeft als gevoel in feite een beschermende functie.

Het is prima als je af en toe angst ervaart en het gevoel enkel een beschermende functie heeft, maar soms neemt angst ook een ongezonde vorm aan. Dit betekent dat je bang bent als er geen gevaar is of dat je angst zo heftig is dat je bepaalde (doodgewone) situaties het liefst helemaal wil vermijden. Je voelt je bedreigd op momenten dat dit niet nodig is en hierdoor word je belemmerd in je dagelijkse functioneren.

Wanneer moet je hulp zoeken bij angst?

Het is belangrijk om te weten dat angst niet meer normaal is als dit gevoel je dagelijkse en normale leven gaat verstoren. Zo is angst niet meer gezond als je bepaalde situaties helemaal gaat vermijden, terwijl deze in feite helemaal niet gevaarlijk of bedreigend zijn. Je gaat bijvoorbeeld dingen doen om de angst minder te laten worden, je doet bepaalde dingen niet meer omdat je bang bent of je voelt je altijd gespannen en op je hoede.

Kun je vanwege je angsten niet meer doen wat je zou willen of moeten doen, dan wordt het tijd om hulp te zoeken met jouw probleem. In dit geval kun je het beste gewoon een afspraak maken met je huisarts, zodat je met hem of haar kunt bespreken wat er aan de hand is. Aan de hand van jouw verhaal, kijkt de dokter wat er moet gebeuren om de klachten te laten verminderen. In overleg met de dokter kun je bijvoorbeeld doorverwezen worden naar een psycholoog.

Wat kun je zelf doen bij angst?

Er zijn ook enkele dingen die je zelf kunt doen als je angsten ervaart en deze dingen worden in onderstaande drie tips beschreven.

1. Tip 1: Zorg ervoor dat je goed uitgerust en gezond bent. Hoe lekkerder je in je vel zit, hoe beter je tegen spanningen en angsten kunt. Slaap voldoende, sport regelmatig en eet gezond.
2. Tip 2: Schrijf op welke angsten je ervaart en stop pas met schrijven als je weer aan andere dingen gaat denken en je weer wat rustiger bent geworden.
3. Tip 3: Probeer te ontspannen en vooral als je voelt dat je angsten opkomen. Je kunt leren ontspannen door ademhalingsoefeningen te doen, maar ook door middel van yoga of meditatie. De meeste mensen vinden het moeilijk om zelf te leren ontspannen en volgen daarom een korte cursus voor het doen van ademhalingsoefeningen, yoga of meditatie. 

Het bericht Angst bij jongeren: Heeft mijn kind een Angststoornis? verscheen eerst op Gezond.be.