Wanneer iemand ondervoed is, betekent dit dat er een tekort aan inname of opname van voeding is, waardoor de lichaamssamenstelling- en massa veranderen. Dat kan gevolgen hebben voor zowel je fysieke als mentale gezondheid. Daarom is het erg belangrijk om ondervoeding op tijd vast te stellen en op zoek te gaan naar een juiste behandeling.

De oorzaken van ondervoeding

Er zijn drie oorzaken die aan de basis liggen van ondervoeding. Ten eerste is er een lage inname, wat simpelweg betekent dat je niet genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Daarnaast kan ook een verminderde opname ondervoeding veroorzaken. Dit gaat dan over het feit dat je lichaam de ingenomen stoffen niet tijdig kan opnemen, doordat je bijvoorbeeld diarree hebt of moet braken. Ten slotte kan ook een plotse verhoogde behoefte zorgen voor ondervoeding.

Elk van die drie basisoorzaken hebben nog eens verscheidene onderliggende oorzaken. Een verhoogde behoefte kan bijvoorbeeld komen door een verhoogd energieverbruik of wanneer iemand hyperactief gedrag vertoont. Een lage inname kan te wijten zijn aan een slechte eetlust, een restrictief dieet, of kauwproblemen. En ook die onderliggende oorzaken kunnen nog verschillende andere oorzaken hebben. Zo kan een kauwprobleem voortkomen uit een droge mond, een slechte staat van de tanden, of gewoonweg pijn tijdens het kauwen.

Het vaststellen van ondervoeding

Ondervoeding kun je niet altijd fysiek vaststellen. Dat stelt Elke Naumann, diëtist en lector Voeding, Diëtiek en Leefstijl aan de HAN University of Applied Sciences in Arnhem, tijdens een webinar georganiseerd door het zuiveldrankenmerk Yakult. ‘Het is een groot misverstand om te denken dat mensen met overgewicht niet ondervoed kunnen zijn. Ook zij kunnen immers ongewenst veel gewicht verliezen en dus ook veel spiermassa. Iemand die erg mager is, is ook niet noodzakelijk ondervoed. Misschien is dat wel iemand die altijd een ballet danseres is geweest bijvoorbeeld, en daarom ook een hoge spiermassa heeft.’

Iets wat typerend is voor iemand die ondervoed is, is opvallend loszittende kledij. Wanneer bijvoorbeeld een broeksriem, of zelfs een horloge losser zit, kan dit een teken zijn van ondervoeding. Ook wanneer iemand plots minder eet, niet meer buiten komt, of depressief overkomt, kan dit wijzen op ondervoeding.

De gevolgen van ondervoeding

‘Vaak krijgen diëtisten patiënten pas in behandeling wanneer ze al erg ondervoed zijn. Dan is het heel lastig om daar weer uit te komen, omdat er vaak een soort neerwaartse spiraal ontstaat. Mensen zijn ondervoed, krijgen daardoor complicaties, worden nog zieker en krijgen nog minder eetlust, waardoor ze nog minder gaan eten en de ondervoeding steeds weer wordt versterkt’, vertelt Naumann.

Ondervoeding kan op verschillende manier je gezondheid in gedrang brengen. Enkele algemene kenmerken zijn: een slechtere conditie, meer complicaties bij ziektes, slechtere wondgenezing, meer infecties en een stijgende sterftekans. Het zorgt ook voor minder functionaliteit, want wanneer je minder eet gaat je lichaam op zoek naar reserves. Eiwitten zijn een belangrijke reserve, en zijn terug te vinden in je spieren. Als je lichaam die eiwitten als reserve gaat gebruiken, zal je spiermassa dus afnemen.

Oplossingen

Omdat er zo veel verschillende oorzaken van ondervoeding zijn is het moeilijk om een gepaste oplossing te vinden. Voor elke oorzaak is een andere oplossing nodig. Het belangrijkste is dus om erachter te komen waarom iemand ondervoed is, en dat ook tijdig op te merken. Pas dan kan er gekeken worden naar een mogelijke behandeling.

Goede mondverzorging

Je zou er misschien niet meteen aan denken, maar ondervoeding is vaak ook een gevolg van slechte mondverzorging. Niet verwonderlijk, want ondervoeding heeft te maken met wat je eet, en eten doen we natuurlijk met onze mond.

Katarina Jerkovic, mondhygiënist en klinisch epidemioloog en Lectoraat ‘Innovaties in de Preventieve Zorg’ aan de Hogeschool van Utrecht, benadrukt het belang van een goede mondverzorging bij ouderen. Samen met Elke Naumann en enkele ander collega’s werkt ze aan het project Eten met lange tanden. Daarin doen ze onderzoek naar mondgezondheid en ondervoeding bij thuiswonende ouderen, om zo problemen op vlak van mondgezondheid en voeding sneller te signaleren.

‘Oudere mensen hebben vaak een complexere samenstelling van de mond. Dat wil zeggen dat ze bijvoorbeeld een volledige of gedeeltelijke gebitsprothese hebben. Dat zorgt vaak voor problemen tijdens het eten. Ze hebben minder mondgevoel en hebben moeilijkheden met smaak en sliksnelheid. Ze eten vaak ook minder groenten en voedingsvezels, en meer (zachte) voeding met verzadigde vetten en calorieën. Voeding die niet gemakkelijk kauwt wordt vaak vermeden’, legt Jerkovic uit.

Zo blijkt ook dat ouderen met eigen dentitie (zonder gebitsprothese) een betere algemene gezondheid hebben. Ze nemen minder medicatie, worden minder vaak in verpleeghuizen opgenomen, en hebben minder last van chronische aandoeningen, al zijn er natuurlijk altijd uitzonderingen.

Vaak wordt het voor oudere mensen steeds moeilijker om naar de tandarts te gaan en hun gebit zelf te onderhouden. Ziekte en kwetsbaarheid zorgen ervoor dat wie niet meer goed te been is, niet snel naar de tandarts zal gaan. En ook persoonlijke verzorging is niet meer voor iedereen even gemakkelijk. Dit resulteert vaak in een slechte mondgezondheid, waardoor ook het eetpatroon wordt aangepast. Daarom is het belangrijk om ouderen toch te engageren om van mondgezondheid een prioriteit te maken.

Het bericht Ondervoeding bij ouderen: hoe herken je het en wat kun je eraan doen? verscheen eerst op Gezond.be.

Hoewel het aantal mensen dat ouder wordt dan 100 jaar in de lift zit, zijn er echter veel minder ‘supereeuwelingen’, mensen die 110 jaar of ouder worden. De oudste levende persoon, Jeanne Calment uit Frankrijk, was 122 toen ze in 1997 stierf. Momenteel is de oudste persoon ter wereld de 118-jarige Kane Tanaka uit Japan.

Zo’n extreme leeftijden zullen volgens nieuw onderzoek van de Universiteit van Washington (UW) tegen het einde van deze eeuw waarschijnlijk langzaam blijven oplopen. De onderzoekers schatten dat een levensduur van 125, of zelfs 130 jaar, mogelijk is.

Hou oud wordt een mens?

‘Mensen zijn gefascineerd door de extremen van de mensheid, of het nu gaat om een reis naar de maan, hoe snel iemand kan rennen op de Olympische Spelen, of zelfs hoe lang iemand kan leven’, zegt hoofdauteur Michael Pearce van de Universiteit van Washington. ‘Met dit werk stellen we vast hoe waarschijnlijk we het achten dat iemand deze eeuw verschillende extreme leeftijden zal bereiken.’

De nieuwe studie, recentelijk gepubliceerd in het vaktijdschrift Demographic Research, onderzoekt aan de hand van statistische modellen de uitersten van het menselijk leven. Wetenschappers debatteren al lang over hoe oud een mens juist kan worden. Terwijl sommigen aanvoeren dat ziekte en natuurlijke celafbraak leiden tot een limiet op de menselijke levensduur, beweren anderen dat er geen limiet is. 

Record zal sneuvelen

De UW-onderzoekers kozen voor een andere aanpak. Zij vroegen zich af wat de langste individuele menselijke levensduur zou kunnen zijn waar ook ter wereld tegen het jaar 2100. Met behulp van Bayesiaanse statistieken, een veelgebruikte tak in de moderne statistiek, schatten de onderzoekers dat het wereldrecord van 122 jaar vrijwel zeker zal worden gebroken. Het is volgens hen heel waarschijnlijk dat ten minste één persoon ergens tussen 125 en 132 jaar oud zal worden.

Uit de resultaten blijkt dat het 100 procent waarschijnlijk is dat het huidige record van Jeanne Calment – 122 jaar en 164 dagen – zal worden gebroken. Er is bovendien 99 procent kans dat iemand de leeftijd van 124 jaar bereikt en 68 procent dat iemand 127 wordt. Een nog langere levensduur is mogelijk, maar veel minder waarschijnlijk, met een kans van 13 procent dat iemand 130 jaar oud wordt. Dat iemand deze eeuw nog 135 wordt, is volgens de berekeningen echter ‘uiterst onwaarschijnlijk’. 

Het bericht Hoe oud kan een mens deze eeuw nog worden? verscheen eerst op Gezond.be.

We willen allemaal eeuwig jong zijn en er gaat gigantisch veel geld om in een industrie die probeert om middelen te vinden die het verouderingsproces van de mens probeert te stoppen en zelfs om te keren. Tegen 2025 geven naar schatting jaarlijks meer dan 500 miljard per jaar uit aan toestanden waarvan we geloven dat ze iets kunnen doen tegen ouder worden.

Het debat over hoe lang we nog kunnen leven heeft de academische gemeenschap ook al decennialang verdeeld, en er worden miljarden gepompt in de zoektocht naar een verlengd leven met behulp van de meest geavanceerde nieuwe technologieën.

‘Hoeveel vitamines we ook nemen, hoe gezond onze omgeving ook is of hoeveel we ook sporten, we zullen uiteindelijk ouder worden en sterven’

Maar een nieuwe studie heeft nu bevestigd dat we de snelheid waarmee we ouder worden waarschijnlijk niet kunnen vertragen vanwege biologische beperkingen. De studie, uitgevoerd door een internationale samenwerking van wetenschappers uit veertien landen, was bedoeld om de hypothese van de “invariante snelheid van veroudering” te testen, die zegt dat een soort een relatief vaste mate van veroudering heeft vanaf volwassenheid.

“Onze bevindingen ondersteunen de theorie dat, in plaats van de dood te vertragen, meer mensen gewoon veel langer leven als gevolg van een vermindering van de sterfte op jongere leeftijd. De dood van een mens is onvermijdelijk. Hoeveel vitamines we ook nemen, hoe gezond onze omgeving ook is of hoeveel we ook sporten, we zullen uiteindelijk ouder worden en sterven”, is de conclusie van Fernando Colchero, de hoofdauteur van de studie. Colchero is een expert in het toepassen van statistiek en wiskunde op populatiebiologie en een universitair hoofddocent bij de afdeling Wiskunde en Informatica, Universiteit van Zuid-Denemarken.

De onderzoekers testten de hypothese van de onveranderlijke snelheid van veroudering door gegevens te combineren en geboorte- en sterftepatronen van negen menselijke populaties te vergelijken met informatie van dertig niet-menselijke primatenpopulaties, waaronder gorilla’s, chimpansees en bavianen in het wild en in dierentuinen. Ze analyseerden de relatie tussen de levensverwachting (de gemiddelde leeftijd waarop individuen in een populatie overlijden) en de gelijkheid van de levensduur (die meet hoe geconcentreerd sterfgevallen zijn rond oudere leeftijden).

Als we momenteel ouder worden, ligt dat gewoon aan een afname van de sterfte bij jonge mensen, niet aan middelen die ons langer zouden laten leven

Hun resultaten laten zien dat, naarmate de levensverwachting toeneemt, ook de gelijkheid van de levensduur toeneemt. De gelijkheid van de levensduur is dus erg hoog wanneer de meeste individuen in een populatie de neiging hebben om rond dezelfde leeftijd te sterven. Dat is rond de 70 of 80 in de meeste westerse landen. In de 19e eeuw was de gelijkheid in levensverwachting echter erg laag in diezelfde landen, aangezien de sterfgevallen minder geconcentreerd waren op hoge leeftijd, wat ook resulteerde in een lagere levensverwachting.

De levensverwachting is enorm gestegen en ze doet dat nog steeds in veel delen van de wereld. Maar dit is niet omdat we onze veroudering hebben vertraagd; de reden is dat steeds meer baby’s, kinderen en jongeren overleven en dit brengt de gemiddelde levensverwachting naar boven. Eerder onderzoek van enkele van de auteurs van de studie heeft de opvallende regelmaat tussen levensverwachting en gelijkheid van levensduur tussen menselijke populaties ontrafeld, van pre-industriële Europese landen, jager-verzamelaars, tot moderne geïndustrialiseerde landen.

De nieuwe studie toont dat niet alleen mensen, maar ook andere primatensoorten die aan verschillende omgevingen worden blootgesteld, erin slagen om langer te leven door de kindersterfte en de kans op overlijden op jongere leeftijd te verminderen. En dus niet door het tempo van veroudering te verminderen. Dit suggereert dat biologische, in plaats van omgevingsfactoren, uiteindelijk de levensduur beheersen.

De statistieken bevestigden dat individuen langer leven naarmate de gezondheids- en levensomstandigheden verbeteren, wat leidt tot een langere levensduur van de hele bevolking. Desalniettemin is bij alle soorten duidelijk een sterke stijging van het sterftecijfer te zien naarmate ze ouder worden. Of: steeds meer mensen leven nu veel langer. Maar het traject naar de dood op oudere leeftijd is echter niet veranderd. De studie suggereert dat evolutionaire biologie alles overtreft en dat medische vooruitgang tot nu toe deze biologische beperkingen niet heeft kunnen verslaan.

Het bericht Domper: verouderingsproces bij mensen is niet te stoppen volgens nieuwe studie verscheen eerst op Gezond.be.

Rimpels uitstellen en onze levensduur verlengen, de meesten zouden ervoor tekenen. Biologen van de Chinese Academy of Sciences beloven ons daarbij te kunnen helpen. Zij hebben naar eigen zeggen een wereldprimeur te pakken, door de allereerste gentherapie te ontwikkelen waarmee het verouderingsproces vertraagd kan worden.

Voor hun onderzoek gingen ze 10.000 genen bestuderen, op zoek naar genen die specifiek cellulaire veroudering in de hand werken. Ze konden 100 types uit die poel vissen. Eentje daarvan bleek zeer opvallend: het zogenaamde kat7-gen. Het is één van de tienduizenden genen die in de cellen van zoogdieren worden aangetroffen.

25% langer leven

In een tweede fase gingen ze dit specifieke gen inactiveren in de lever van muizen, zo legt professor Qu Jing uit aan Yahoo News: ‘Na zes tot acht maanden zagen de muizen er beter uit, ze hadden meer grijpkracht en, belangrijker nog, hun levensduur was verlengd met zo’n 25%.’

De wetenschappers testten ook de functie van het gen in onder meer menselijke stamcellen en levercellen. Tot hier toe konden ze geen cellulaire bijwerkingen opmerken.

Desondanks zal het nog een lange tijd duren voor deze techniek klaar is om op mensen getest te worden. Meer onderzoek is nodig. ‘We hopen op termijn een manier te vinden om veroudering uit te stellen, zelfs al is het maar een heel klein beetje’, aldus de wetenschappers.

Lees ook:

• Iedereen onsterfelijk: onze verouderingscode gekraakt

Het bericht Forever young? Chinese wetenschappers vinden gen dat ons verouderingsproces mogelijk vertraagt verscheen eerst op Gezond.be.

Moeite met lopen

Veel mensen krijgen moeite met lopen naarmate ze ouder worden. Merk jij dat je hier ook last van hebt? Vaak is de oorzaak terug te vinden in de knieën of in de heup. Als je merkt dat je moeilijker kunt lopen door deze klachten, dan is het absoluut aan te raden om naar de dokter te gaan. De dokter vertelt je wat er aan de hand is en of er een heupoperatie of knieoperatie nodig is of niet. Het is verstandig om niet te lang met dit soort klachten te blijven lopen, want zo kunnen ze verergeren.

Een slecht gehoor

Mensen die ouder worden, krijgen in veel gevallen ook meer moeite met horen. Als je veel in aanraking bent gekomen met harde geluiden, dan is de kans nog groter dat je dergelijke klachten oploopt.

Gelukkig zijn er tegenwoordig een hoop mogelijkheden als je een slechter gehoor begint te krijgen. Een hoorspecialist kan je vertellen of je een gehoorapparaat nodig hebt of niet.

Tegenwoordig bestaan er gehoorapparaten die je 24 uur per dag inhoudt en die nauwelijks zichtbaar zijn. Deze hoorapparaten kun je dus zelfs inhouden tijdens het slapen en douchen! Hierdoor is het veel minder vervelend om een gehoorapparaat te dragen. Na verloop van tijd merk je bijna niet eens meer dat je het apparaatje draagt.

Staar

De lenzen in je ogen worden dankzij ouderdom minder helder, waardoor er staar kan ontstaan. Dit verschijnsel komt veel voor onder oudere mensen.

Vroeger zou dit betekenen dat je moest leren leven met een slechter zicht, maar tegenwoordig kun je voor een staaroperatie kiezen. De troebele lens wordt dan vervangen met een heldere kunstlens. Na een geslaagde operatie zie je gegarandeerd beter.

Als je staar onbehandeld laat is de kans groot dat je steeds slechter zal gaan zien. Na verloop van tijd zal je dus altijd een staaroperatie nodig hebben.

Het bericht Veel voorkomende ouderdomskwaaltjes: wanneer schakel je hulp in? verscheen eerst op Gezond.be.