Onze darmmicrobiota zijn erg belangrijk om verschillende fysiologische processen goed te laten verlopen. ‘Of onze darmmicrobiota in een gezonde staat verkeren, hangt af van de samenstelling ervan’, zegt Olaf Larsen, Senior Manager Science bij Yakult en Assistent Professor aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, in een webinar van Yakult. ‘In een gezonde staat zijn de cellen van de darmepitheel goed verbonden, waardoor er geen lekkage kan zijn van de darminhoud naar het lichaam of andersom. Microbiota spelen een grote rol in het samenhouden van die cellen. In een niet-gezonde staat, wanneer er geen of weinig microbiota aanwezig zijn, zijn die cellen niet goed verbonden met elkaar. Er kunnen dan pathogenen van buiten het darmkanaal de darm binnendringen. Dit zorg voor vervelende klachten, zoals ontstekingen en diarree.’

Verstoord evenwicht

‘Wanneer de samenstelling van de darmmicrobiota verstoord is, kan dat leiden tot verschillende kwaaltjes, zoals stress, depressie, allergie, diabetes en obesitas. Antibioticum is een grote boosdoener voor de darmmicrobiota, omdat het niet enkel de schadelijk bacteriën doodt, maar ook de goede bacteriën, waaronder de darmmicrobiota. Te veel antibiotica, vooral op een jonge leeftijd, kan dus blijvende schade voor je gezondheid veroorzaken.’

‘In een gezond lichaam zijn de goede en slechte bacteriën in evenwicht. Wanneer je extreme stress ondervindt, slechte medicatie gebruikt, of een slecht dieet volgt, wordt dit evenwicht verstoord en ontstaat een ontstekingsreactie. Wanneer we ouder worden treedt die verstoring, ook wel dysbiose genoemd, vanzelf op. Het komt erop neer dat er dan meer slechte bacteriën dan goede bacteriën in onze darmen zitten. Daardoor neemt de diversiteit van onze darmmicrobiota af wanneer we ouder worden, waardoor ook de robuustheid ervan zal afnemen.’

Orale microbiota

‘Onze mond staat nauw in contact met onze darmen. Orale microbiota worden beïnvloed door de plaats in de mond waar ze zich bevinden, maar ook door factoren zoals een eventueel dieet of veroudering. Net zoals in onze darmen neemt de diversiteit en robuustheid van de orale microbiota af wanneer je ouder wordt. Een dysbiose of verstoring kan dan leiden tot ziektes zoals orale kankers, parodontitis, diabetes, of Alzheimer.’

‘Wanneer ons lichaam in goede staat verkeert is er weinig passage mogelijk van microbiota tussen onze darmen en mond. Dit komt omdat er een groot aantal barrières tussen de twee kanalen is opgesteld. Wanneer we ouder worden zullen sommige barrières wegvallen of afzwakken. Er is meer dan meer passage van orale microbiota naar darmen, of van darmmicrobiota naar mond, wat vervelende ziektes met zich meebrengt.’

Probiotica

De afzwakking van onze darmen is dus een natuurlijk proces dat zich meestal automatisch in gang zet wanneer we ouder worden. Gelukkig bestaan er middeltjes om dat afzwakkingsproces tegen te gaan. Probiotica kunnen helpen om je darmen beter te onderhouden. Deze goede bacteriën vullen de lege ruimtes tussen de cellen van je darmepitheel op, wat lekkage van en naar de darmen beperkt.

Let wel op: ‘Over het algemeen, als we alle studies bekijken, is er geen effect van probiotica op de darmen. Het effect is er dus soms wel, maar zeker niet altijd. Het is daarom belangrijk om altijd na te gaan welk specifiek probioticum geschikt is voor jouw probleem’, zegt Larsen.

Kun je probiotica voor je darmen nemen in combinatie met antibiotica? Dat kan! ‘Antibiotica hebben geen invloed op probiotica, en maken de goede bacteriën dus niet dood.’

Onder het motto beter voorkomen dan genezen geeft Olaf Larsen nog een andere tip mee: ‘Wil je voorkomen dat je darmmicrobiota afzwakken, dan moet je nauw in contact blijven met je omgeving. We moeten microbiota blijven uitwisselen met andere stoffen en organismen die ook microbiota bevatten, zoals water, lucht, planten, dieren, en mensen.’ 

Het bericht Gezonde darmen op latere leeftijd: zijn probiotica de oplossing? verscheen eerst op Gezond.be.

Heb jij regelmatig last van buikpijn, een opgeblazen gevoel, krampen en/of problemen met je stoelgang? Misschien lijd je wel aan het prikkelbaredarmsyndroom. ‘Officieel lijdt 4,5% van onze landgenoten aan de ziekte’, aldus prof. dr. Jan Tack, gastro-enteroloog en diensthoofd maag-, darm- en leverziekten bij UZ Leuven. ‘Maar persoonlijk denk ik dat dat aantal hoger ligt en dat 10 tot 15% van de Belgen het syndroom heeft.’ 

Buikgriep 

‘Het prikkelbaredarmsyndroom is een overgevoeligheid van de darmen die pijn veroorzaakt en gepaard gaat met een verandering in de stoelgang’, gaat prof. dr. Tack verder. ‘Toch is er niets of niet veel afwijkends te zien als we naar de darmen kijken. Waarom ze zich dan toch abnormaal gedragen? Dat weten we nog altijd niet met 100% zekerheid. Wél kennen we enkele risicofactoren. Zo zijn vrouwen – spijtig genoeg – veel vatbaarder voor PDS dan mannen en speelt ook erfelijkheid hoogstwaarschijnlijk een rol. De laatste jaren verschoof de focus in het onderzoek naar PDS naar twee zaken: buikgriep en voeding. Ten eerste zien we dat buikgriep de belangrijkste uitlokker is van het syndroom. Vooral jonge vrouwen die een zware infectie oplopen, hebben meer kans om PDS te ontwikkelen. Ook wanneer de buikgriep plaatsvindt tijdens een stresserende periode, kan dat PDS veroorzaken. Wanneer je gestresseerd bent, reageert je immuunsysteem immers heftiger op infecties, waardoor er ook een zwaardere ontstekingsreactie ontstaat. En doordat je harder reageert op de darminfectie, kun je een overgevoeligheid ontwikkelen voor bepaalde voedingsmiddelen. Het is dus een combinatie van het vrouwelijke geslacht, het stresssysteem en de ernst van de infectie die een prikkelbare darm uitlokt.’ 

Weet wat je eet 

‘De tweede oorzaak die we in het UZ Leuven uitgebreid onderzoeken is voeding. Bepaalde voedingsstoffen lijken de buikpijn en diarree die gepaard gaan met PDS immers uit te lokken. Wanneer je aan patiënten met een prikkelbare darm vraagt wat er bij hen zorgt voor een toename van de klachten, zal maar liefst 60% zeggen dat het afhangt van wat hij of zij eet. De overige 40% noemt stress als de voornaamste oorzaak. Patiënten vroegen al een tijd welk dieet ze moesten volgen om geen klachten meer te ondervinden. Aanvankelijk antwoordden dokters dat een dieet hun problemen niet zou oplossen, maar op dat vlak zijn we de voorbije tien jaar 180° gedraaid. We doen meer onderzoek dan ooit tevoren en de resultaten zijn veelbelovend. Er bestaat ondertussen zelfs een eerste dieet waarvan de werkzaamheid al in meerdere studies werd aangetoond.’ 

Domino to the rescue

‘Het dieet dat het beste werkt bij het prikkelbaredarmsyndroom is het laag FODMAP-dieet’, aldus prof. dr. Tack. ‘Het principe? Je elimineert alle voedingsstoffen die de darmen moeilijk kunnen verteren of opnemen. Dat zijn in totaal zo’n zes groepen van koolhydraten. Stap voor stap voeg je elke voedingsgroep opnieuw toe in poedervorm om zo te herkennen welke groepen klachten uitlokken. Bij een studie zagen we dat gemiddeld twee van de zes voedingsgroepen klachten uitlokken bij mensen die lijden aan PDS.’ Het laag FODMAP-dieet mag dan wel de meest doeltreffende manier zijn om klachten tegen te gaan, eenvoudig is het niet. Integendeel zelfs. ‘Het dieet is zeer effectief, maar ook complex. Je hebt dus een diëtist nodig die bij elke voedingsgroep uitleg geeft, ze uit het voedingspatroon haalt en ze nadien terug invoert. Als je in je achterhoofd houdt dat ongeveer 5% van de bevolking aan PDS lijdt, kom je al snel tot de conclusie dat we onmogelijk iedereen naar een diëtist kunnen sturen. Daarom ontwikkelden we in UZ Leuven een vereenvoudigde versie van het dieet en goten we die in een app: de Domino-app.’ 

Let op!  

‘Domino lijst een hele resem voedingsmiddelen op die je moet vermijden’, klinkt het. ‘Daarnaast bevat de app ook recepten voor het ontbijt, de lunch, het diner en tussendoortjes. Dankzij de app kunnen patiënten dus aan de slag op zelfstandige basis, zonder tussenkomt van een diëtist. Het positieve effect van de app werd duidelijk na een studie die we uitvoerden bij 470 patiënten. De helft daarvan nam acht weken lang de standaardmedicatie, de andere helft gebruikte de app. Na die acht weken was er een goede respons op de medicijnen, maar een significant betere respons op de app. Domino is sinds juli 2021 beschikbaar in ons land, maar je kunt de app enkel downloaden na een doorverwijzing van je arts. Zo willen we vermijden dat patiënten de app op eigen houtje uittesten. Er zijn namelijk enorm veel mensen met darmklachten, maar niet elk van die patiënten lijdt aan het prikkelbaredarmsyndroom. We zouden bijvoorbeeld absoluut niet willen dat iemand met een darmtumor of de ziekte van Crohn de app gebruikt, want dat zou niet werken. Conclusie: Domino werkt zéér goed, maar enkel als de juiste diagnose gesteld werd.’ 

Angst en depressie 

‘In de jaren ‘80 werd het prikkelbaredarmsyndroom nog beschouwd als een ingebeelde ziekte’, vervolgt prof. dr. Tack. ‘Patiënten werden toen gezien als mensen die weinig draagkracht hadden, gestresseerd waren of niet stevig in hun schoenen stonden. Ze werden doorverwezen naar een psycholoog of psychiater. Om eerlijk te zijn had men niet volledig ongelijk. De scores van angst en depressie liggen immers veel hoger bij de mensen met PDS – en darmklachten in het algemeen – dan bij de rest van de bevolking. Ondertussen weten we dat een aantal fenomenen in de darmen, onder andere reacties op bepaalde voeding, een impact kunnen hebben op ons mentale welzijn. Dat angst, depressie en darmklachten op hetzelfde ogenblik voorkomen, is dus geen toeval. Of de darmklachten ontstaan door angst of depressie of net omgekeerd, wordt nog bediscussieerd en onderzocht. Volgens mij beïnvloeden de twee elkaar.’ 

Boeiende tijden  

‘Doordat we nog steeds niet helemaal zeker zijn wat PDS éxact veroorzaakt, kunnen we de ziekte nog niet helemaal genezen’, besluit prof. dr. Tack. ‘Anderzijds: als je weet welke voeding je moet vermijden, leunt dat dicht tegen een genezing aan. Helemaal hetzelfde is het uiteraard niet, want zodra je bepaalde voedingsmiddelen toch weer opneemt in je dieet, keren de klachten terug. Toch hoef je op die manier geen medicatie te nemen en loop je niet dagelijks rond met buikpijn. Maar het zijn in elk geval boeiende tijden voor het prikkelbaredarmsyndroom en ik verwacht grote doorbraken in de nabije toekomst.’ Wij houden je op de hoogte!

Het bericht Het prikkelbaredarmsyndroom uitgedokterd: de expert legt uit wat het precies is en hoe je klachten kunt verminderen verscheen eerst op Gezond.be.

Wetenschappers bestuderen al lang twee schijnbaar verschillende onderzoeksgebieden: hoe bepaalde bacteriën onze darmkanalen koloniseren en hoe onze eigen cellen afsterven. Maar is er een verband tussen beide processen? Als stervende cellen stoffen afscheiden die kunnen worden herkend door gezonde naburige cellen, wat houdt andere organismen, zoals darmbacteriën, dan tegen om deze stoffen te herkennen?

‘We weten al decennia dat het afsterven van cellen indirect bacteriële infecties kan beïnvloeden door de immuunrespons van het lichaam te veranderen’, zegt professor Kodi Ravichandran (VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek). ‘In ons labo bestuderen we ook hoe stervende cellen communiceren met hun buren. In dit onderzoek leggen we een link tussen beide focusvelden.’

Uit onderzoek in cellen uit gezonde muis-ingewanden vonden de wetenschappers dat darmepitheelcellen bepaalde moleculen actief produceren en uitstoten wanneer ze sterven. Darmbacteriën zoals Salmonella en E. coli kunnen deze moleculen direct waarnemen en gebruiken.

Relatie chemotherapie en bacteriële infecties

De onderzoekers toonden aan dat deze relatie tussen stervende cellen en darmbacteriën, ook wel de ‘death-induced nutrient release’ (DINNR), plaatsvindt in verschillende ziektes. Darmbacteriën kunnen moleculen uit stervende cellen gebruiken om ‘voet aan land’ te krijgen tijdens voedselvergiftiging, ontstekingsaandoeningen (zoals inflammatoire darmziekte (IBD) of de ziekte van Crohn), en door chemotherapie geïnduceerde mucositis (ontsteking van de slijmvliezen). 

‘Dit laatste is een van de belangrijkste bijwerkingen bij kankerpatiënten die chemotherapie ondergaan, en het kan de werkzaamheid van de behandeling verminderen’, zeggen de auteurs. Bovendien hebben kankerpatiënten die chemotherapie krijgen een significant groter risico op het ontwikkelen van bijkomende infecties.

‘Deze relatie tussen chemotherapie en bacteriële infecties was bijzonder interessant voor ons’, zegt dokter Christopher Anderson, die het onderzoek leidde. ‘In tegenstelling tot door voedsel overgedragen infecties of opflakkeringen van IBD of de ziekte van Crohn, waarbij een patiënt niet weet wanneer hij zal worden ‘aangevallen’, weten artsen precies wanneer ze chemotherapie aan kankerpatiënten toedienen. Dit betekent dat we een therapeutisch venster hebben waar we kunnen proberen een soort combinatietherapie te ontwikkelen om een deel van deze brandstof voor bacteriën te beperken.’

Toekomstige therapieën ontwikkelen

De onderzoekers vonden ook dat het beperken van de afgifte van voedingsstoffen uit stervende cellen dieren kon beschermen tegen infectie. Hierbij was het niet nodig om het celdoodproces zelf te stoppen. Volgens Anderson zou dit grote gevolgen kunnen hebben voor de ontwikkeling van toekomstige therapieën.

‘Erg boeiend is dat we de dood zelf niet hoeven te bedriegen om nog enige bescherming te zien’, zegt hij. ‘We hoeven niet op zoek te gaan naar de Heilige Graal. Als we sommige van de voedingsstoffen die vrijkomen tijdens celdood kunnen aanpassen of beperken, kunnen we de patiëntenzorg verbeteren. Zoals bij elk fundamenteel onderzoek, is er meer werk aan de winkel, maar hiermee kunnen we mogelijk toekomstige therapieën ontwikkelen.’

Het bericht Darmbacteriën gebruiken onze stervende cellen als brandstof voor infecties verscheen eerst op Gezond.be.

‘Wanneer we het specifiek hebben over darmgezondheid, dan zijn er een aantal zaken heel belangrijk. De belangrijkste factoren kunnen we samenvatten in de drie V’s’, legt Lynn De Merlier uit. En die drie V’s zijn? Variatie, vocht en vezels. De Merlier: ‘Als we naar onze voeding kijken, dan is variatie heel erg belangrijk. Onze darmflora, een verzamelnaam voor de bacteriën die in onze darmen zitten, houdt niet van eenzijdige voeding. Daarom is het heel belangrijk dat er een grote diversiteit zit in je eetpatroon. Veel mensen eten nog te vaak hetzelfde ontbijt en/of middagmaal. Zorg er ook voor dat je zeker genoeg groenten eet, want dat doen veel mensen nog steeds te weinig.’ V nummer twee: vocht. De Merlier: ‘Vocht is ook heel belangrijk voor je darmen. In principe gaat dat dan om water.’ Idealiter drink je zo’n 2 à 2,5 liter water per dag. De laatste V staat voor vezels. ‘Vezels zijn ook van groot belang, omdat zij de voeding zijn van de darmflora. Die vezels haal je vooral uit groenten. Mensen die te weinig groenten eten, hebben te weinig vezels in hun darmen, waardoor de kwaliteit van de darmflora zal afnemen.’

No stress

Onze darmen zijn ons tweede brein, wordt wel eens gezegd. Maar wat betekent dat nu precies? De Merlier: ‘Rond onze darmen zit een heel groot netwerk van zenuwen. Die zenuwen zijn via één grote zenuw verbonden met onze hersenen. Dat wilt dus zeggen dat de darmen de hersenen beïnvloeden, maar ook omgekeerd. Zo komt het vaak voor dat je bij een acuut stressmoment, vlak voor een examen bijvoorbeeld, diarree hebt of veel naar het toilet moet. Hoe werkt dat dan juist? Stress overprikkelt dat zenuwstelsel en heeft zo een laxerend effect op je darmen. Omgekeerd is het ook zo dat, wanneer je bijvoorbeeld heel veel suikers eet, die signalen via onze darmen naar onze hersenen worden doorgegeven. Daardoor ga je bijvoorbeeld vaker energiedipjes hebben.’

‘Dat is echter niet de enige reden waarom stress nefast is voor je darmen. Wanneer je stress hebt nemen je darmen alles op wat je consumeert. Ook de ongezonde voedingsstoffen, dus. Bij stress denken je darmen dat je in een noodsituatie zit. Dat is ons oerinstinct. In de prehistorie was deze reactie van ons lichaam heel erg nuttig. Stel: je bent op de vlucht voor een leeuw. Je lichaam beslist dan om alle voedingsstoffen op te nemen in de hoop dat het ook extra water, zout en suiker zal opnemen. Die stoffen heeft je lichaam vooral nodig om te kunnen vluchten. Met als gevolg krijg je ook heel veel slechte voedingsstoffen binnen. Na die duizenden jaren werkt ons lichaam nog steeds op diezelfde manier. Alleen is die leeuw nu een examen of een deadline geworden. Op zo’n hedendaags stressmoment gaat je lichaam óók in survival modus en gebeurt er exact hetzelfde. Je lichaam neemt opnieuw álles op en daarmee ook de voedingsstoffen, die de darmflora niet ten goede doen.’

Het bericht Je darmen in topvorm houden? De voedingsdeskundige en osteopaat legt uit hoe je dat doet! verscheen eerst op Gezond.be.

Wat is leaky gut?

Leaky gut, of in het Nederlands: een lekkende darm, is een zeer beeldende naam voor een van de meest voorkomende aandoeningen als gevolg van een onevenwichtige darmflora. Aan de binnenkant van je darmwand zit een slijmvlies dat als een soort buffer functioneert. Als je last hebt van leaky gut, dan is de integriteit van je darmwand aangetast omdat dat slijmvlies beschadigd is. Het gevolg? De doorlaatbaarheid van je darmwand neemt zo sterk toe, dat ook onverteerde voedingsstoffen, bacteriën, parasieten, schimmels en virussen via je darmwand in je bloed terechtkomen.

Wat zijn de symptomen van leaky gut?

Je slechte darmbacteriën produceren toxines. Als je leaky gut hebt, komen die toxines in grote hoeveelheden in je bloedbaan terecht. Je lever slaagt er niet meer in om ze af te breken en de toxines blijven door je lichaam circuleren, waardoor je immuunsysteem in werking treedt en je allerlei ontstekingen krijgt. Wanneer die toxines zich vasthechten aan je huid of je gewrichten, veroorzaken ze auto-immuunziektes, gewrichtspijnen, felle hoofdpijn, erge vermoeidheid, een verlaagd concentratievermogen, spijsverteringsproblemen, astma, gewichtstoename, sinusitis en depressie.

Bovendien kunnen ook voedselintoleranties het gevolg zijn van leaky gut. Als er onverteerde proteïnen of vetten door je darmwand in je bloedbaan terechtkomen, kunnen die een allergische reactie veroorzaken die zich uit in symptomen die aan leaky gut toegeschreven worden.

Wat zijn de oorzaken van een lekkende darm?

Leaky gut is bijna altijd het gevolg van dysbiose die slecht behandeld is. Dat betekent dat alle oorzaken die tot dysbiose kunnen leiden, ook kunnen resulteren in leaky gut. Concreet:

• constipatie
• indigestie
• te weinig maagzuur
• te veel lucht in je darmen
• darminfecties
• overmatig alcoholgebruik
• een overmatige inname van geraffineerde suiker, vet en dierlijke eiwitten
• een voedselvergiftiging
• een bestralingstherapie
• stress

Daarnaast wordt leaky gut in verband gebracht met specifieke medicatie, een overgevoeligheid voor bepaalde voedingsstoffen zoals gluten of zuivel, een vitaminetekort, en hormoonpreparaten zoals de anticonceptiepil.

Wat te doen als je leaky gut hebt?

De behandeling van leaky gut bestaat uit twee componenten: tijd en een aangepast voedingspatroon. Het is essentieel om je darmflora weer in balans te brengen en je darmwand de tijd te geven om te herstellen. Omdat leaky gut zoveel verschillende oorzaken kan hebben, bestaat er geen one fits all-behandeling voor deze aandoening.

Je kunt het genezingsproces wel versnellen met een doelgerichte osteopathische behandeling waarbij de doorbloeding en bezenuwing van de darmen centraal staan. Want als je darmen goed doorbloed zijn, werken ze beter, en kunnen ze meer weerstand bieden tegen indringers. Je darmwand kan zich dan sneller herstellen en je zenuwen gaan beter werken en je hele darmsysteem beter aansturen.

Voor voedingstips verwijs ik je graag naar mijn blog over gezonde voeding voor je darmen. Bij leaky gut beveel ik aanvullend nog voeding en/of supplementen aan met glutamine, omega 3, 6, 7 en 9, zink, selenium en vitamine B5 en C.

Lynn De Merlier is osteopaat en voedingsdeskundige met een eigen praktijk in Lokeren. Haar website Goesting in gezondheid is erg populair, net als het gelijknamige boek dat ze begin 2018 uitbracht. In dat boek zoomt ze in op de ingenieuze werking van je darmen en hoe die de spiegel zijn van je lichamelijke én mentale gezondheid. Zin om je te laten begeleiden door een ervaren diëtist? Neem dan gerust contact op voor een afspraak in Lynns praktijk in Lokeren!

Het bericht Leaky gut: een gevolg van een onevenwichtige darmflora verscheen eerst op Gezond.be.