De bacterie wordt overgebracht via de beten van teken die met de bacterie besmet zijn en behoren tot het geslacht Ixodes: een soort teek die zich vaak voedt met het bloed van andere zoogdieren. Er zijn geen aanwijzingen van besmetting van persoon op persoon, wat betekent dat je de aandoening niet kunt krijgen door in aanraking te komen met iemand die de ziekte al heeft.

Teken worden rondgedragen door zogeheten gastdieren. Dit zijn de dieren waar de teken op de huid zitten, zoals knaagdieren of andere zoogdieren die in aanraking zijn gekomen met de beestjes. Overal waar dieren komen, kun je ook in aanraking komen met teken. Voornamelijk plantenrijke omgevingen met hoog gras, struiken en een rijke begroeiing van de bodem zijn een paradijs voor teken (en hun gastdieren).

De ziekte van Lyme: cijfers en achtergrondinformatie

De ziekte van Lyme treedt voornamelijk op tussen de maanden juni en oktober. De reden dat de ziekte tussen deze maanden het meest voorkomt, heeft te maken met het feit dat meer mensen in de zomermaanden in de bossen te vinden zijn. In deze bossen zijn teken te vinden, wat betekent dat je simpelweg meer kans hebt op het oplopen van een tekenbeet van een besmette teek. Door de referentielaboratoria K.U.L. en U.C.L. is vastgesteld dat de ziekte overal in ons land optreedt, maar het meest voorkomt in de Kempen (Antwerpse Kempen en Limburgse Kempen), de Oostkantons, het Zoniënwoud en de Ardennen. Uit diverse studies is gebleken dat de ziekte van Lyme bij 1,1 tot 3,4 procent van de personen met ene tekenbeet optreedt.

In 2002 werden 975 gevallen van de ziekte van Lyme vastgesteld. Dit lijkt niet veel, maar er is wel sprake van een stijging sinds 1991. In het jaar 1991 waren er namelijk maar 42 gevallen van de ziekte van Lyme en in het jaar 1997 waren dit er 300. Enkele jaren later, was dit aantal ruim verdriedubbeld.

Algemene informatie over teken

Omdat de ziekte van Lyme wordt overgebracht door teken, is het belangrijk om meer te weten te komen over deze mysterieuze beestjes. Een teek is een geleedpotige die tot de mijten behoort. Er zijn twee soorten families van teken, namelijk de harde teken (schildteken) of de zachte teken (lederteken). In totaal komen er meer dan achthonderd verschillende soorten teken voor, maar deze teken zijn allemaal terug te leiden naar de twee overkoepelende ‘tekenfamilies’.

Van een tekenbeet word je normaliter niet ziek. Echter, de teek kan wel een rol spelen bij het overbrengen van diverse ziekten, namelijk de ziekten waar het beestje zelf mee besmet is in de loop der jaren. De boosdoener is dan niet de teek zelf, maar de bacterie die in de teek zit door het zuigen van bloed bij andere dieren en/of mensen. De bacterie die in de teek zit, wordt via het speeksel en de darminhoud overgebracht van de ene op de andere zogeheten gastheer.

In Europa zijn er vier ziekten die door teken op de mens overgebracht kunnen worden, namelijk:

1. De ziekte van Lyme
2. Tick Borne Disease
3. Früh Sommer Meningo Encephalitis
4. Ehrlichiose

De ziekte die het meest overgedragen wordt door besmette teken op de mens, is de ziekte van Lyme.

De levenscyclus van de teek

De teek brengt het grootste deel van zijn leven door in de natuur, namelijk in diverse bossen en graslanden. Om zich te kunnen ontwikkelen en voort te kunnen planten, heeft het beestje bloed nodig. De teek die in België voorkomt heeft in totaal drie gastheren nodig om zich helemaal te kunnen ontwikkelen. Bij het zoeken naar een gastheer, kiest de teek zowel voor wilde dieren als voor huisdieren en mensen. De teek wacht geduldig in lage bosjes of grashalmen en als er een geschikte gastheer voorbij komt, klampt de teek zich vast. Eenmaal op het dier of op de mens, zoekt de teek naar een plekje waar de huid het dunst is. Hier bijt de teek zich vast, waardoor het beestje zich in feite verankert aan de huid.

Vrouwtjes kunnen door het zuigen van bloed bij de gastheer maar liefst 1 centimeter lang worden. Zijn de teken eenmaal volgezogen met bloed, dan maken de beestjes zich los van de huid en laten de beestjes zich op de grond vallen. Vervolgens legt het vrouwtje ongeveer 2000 eitjes op een beschutte plaats, waarna het diertje weer sterft. Uit de eitjes die het vrouwtje legt, ontwikkelen zich larven. Deze larven klimmen weer in de grashalmen en lage bosjes, waar zij wachten op een gastheer om bloed uit te zuigen. Op deze manier gaat de cyclus van de teek steeds door, waarbij er diverse gastheren gevonden moeten worden om steeds weer verder te kunnen groeien en de complete ontwikkeling en voortplanting mogelijk te maken.

De besmetting met de bacterie in de teek

De bacterie die sommige teken met zich meedragen en over kunnen brengen op de mens, wordt niet meteen op de mens overgedragen door de teek. Dit komt omdat de bacterie zich in de darm van de teek bevindt en pas gevaarlijk wordt als de teek bloed heeft gezogen. Dit komt omdat de bacterie zich dan pas gaat vermenigvuldigen, waardoor er een besmetting ontstaat. Het is dan ook niet voor niets dat wetenschappers zeggen dat je niet meteen besmet bent als je een tekenbeet hebt, maar een besmetting kunt voorkomen als je de teek binnen 36 uur van de huid verwijderd. Een volledige garantie kunnen wetenschappers niet geven, maar de mensen die de teken binnen 36 uur verwijderen hebben zeer geringe kans op een besmetting van het bacterie-achtige organisme in de darm van de teek.

De symptomen van een besmetting

Als je besmet bent door een teek met de schadelijke bacterie, doorloop je normaliter drie verschillende stadia van de besmetting. Om een duidelijk beeld te geven van deze stadia, worden de klassieke stadia van de besmetting van de bacterie in een teek in onderstaande tabel weergegeven, inclusief de symptomen die bij de stadia horen.

Ook kunnen er diverse subjectieve klachten ontstaan, zoals vermoeidheid, spierpijn en neurocognitieve problemen.

De preventie van de ziekte van Lyme

Er zijn diverse acties die ondernomen kunnen worden om de ziekte van Lyme te voorkomen. De belangrijkste maatregelen die je kunt gebruiken om een besmetting met een besmette teek te voorkomen, worden in onderstaande vijf tips beschreven.

• Tip 1: bescherm de huid door kleding met lange mouwen en lange broekspijpen te dragen en draag dichte schoenen. Op deze manier wordt de huid beschermd, waardoor een teek zich niet vast kan bijten. Zeker als je een wandeling gaat maken in het bos, in het bos gaat spelen of in het bos werkt, is dit verstandig.
• Tip 2: zet kinderen een pet op. Teken kunnen op het hoofd vallen en door een pet te dragen, voorkom je dat de beesten zich vast kunnen bijten in het haar.
• Tip 3: kampeer niet aan de bosrand, want hier komen veel teken voor. Ook is het verstandig om niet te kamperen langs de omzoming van de camping, want ook hier zitten meer teken.
• Tip 4: controleer het lichaam om de drie of vier uur als je veel in bosrijke omgevingen bent geweest. Vooral de verdachte gebieden moeten goed gecontroleerd worden, waaronder het haar en de plek achter de oren.
• Tip 5: gebruik insect werende middelen om jouw lichaam onaantrekkelijk te maken voor teken die eventueel op je pad komen.

Het verwijderen van een teek

Heb je een teek gevonden en wil je deze teek verwijderen? Doe dit dan altijd met een pincet. Je grijpt de teek vast met het pincet en probeert zo dicht mogelijk bij de huid te zitten als je dit doet. Het is belangrijk om het lichaam van de teek niet te verpletteren, want dan kunnen er nog restjes van de teek op de huid blijven zitten. Probeer de kop van de teek te pakken met het pincet, trek en/of draai zachtjes om de teek te verwijderen en laat geen enkel deel van de teek onder de huid zitten.

Het is belangrijk om te weten dat je teken niet uit mag branden en dat je geen olie mag gebruiken om de teek te verdoven, want deze methoden voor het verwijderen van teken werken niet goed. Heb je de teek verwijderd, dan is het belangrijk om de huid te ontsmetten en het pincet te steriliseren. Wil je echt grondig en nauwkeurig werken, dan noteer je de datum en de plaats van de tekenbeet. Kleurt de huid enkele dagen of weken na de tekenbeet alsnog rood, dan is er mogelijk sprake van een besmetting met de bacterie die in de teek zat. Normaal gezien kleurt de huid rondom de beet lichtjes rood en verdwijnt deze kleur na een aantal dagen, maar als de kleur blijft zitten wordt aangeraden om naar de huisarts te gaan.

De diagnose van de ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme wordt ten eerste vastgesteld door de typische huiduitslag die de aandoening met zich meebrengt. Is deze huiduitslag opgemerkt, dan wordt er gebruik gemaakt van de expertise van een laboratorium om een laboratoriumbevestiging te krijgen van de aanwezigheid van de bacterie die achter de ziekte van Lyme zit. Er zijn twee laboratoria in België waar je terecht kunt voor een test voor de diagnose of bevestiging van de ziekte van Lyme en dit zijn de UZ Gasthuisberg in Leuven en de kliniek St-Luc aan de UCL in Brussel.

De behandeling van de ziekte van Lyme

Een vroeg stadium van de ziekte van Lyme wordt doorgaans behandeld door middel van antibiotica. Door antibiotica te gebruiken, kan het herstel van de huid versneld worden. Is er sprake van een aanwezigheid van erythema migrans en de voorgeschiedenis van blootstelling aan de beet van een teek, dan moet er eerst een bloedtest gedaan worden voor de behandeling gestart kan worden. Is de bloedtest positief, maar zijn er geen klinische symptomen van de ziekte van Lyme? Dan worden de symptomen van de ziekte niet behandeld.

Zijn er wel klinische symptomen van de ziekte van Lyme, dan wordt de volgende behandeling gestart:

• Volwassenen: behandeling met Doxycyline (200 milligram per dag in twee porties) of amoxicilline (1,5 gram per dag in drie porties). Bij mensen die allergisch zijn voor penicillines, kan er een behandeling met cefuroximaxetil (1 gram per dag in twee porties) worden gestart.
• Kinderen: een behandeling met amoxicilline (50 milligram per dag in drie giften) of een behandeling met doxycyline (2 gram per dag in twee porties) als het kind acht jaar of ouder is.

In het gedissemineerd stadium van de ziekte van Lyme, waarbij er sprake is van neurologische en/of cardiale problemen, is vaak intraveneuze toediening van antibiotica noodzakelijk om de ziekte te kunnen bestrijden. Uiteraard wordt er per patiënt met de ziekte van Lyme gekeken welke behandeling het beste en meest voor de hand liggend is en wordt deze behandeling gestart om de ziekte te bestrijden.

Het bericht Teken en de ziekte van Lyme verscheen eerst op Gezond.be.

De symptomen van een muggenbeet

• Zwelling
• Rode plek
• Jeuk
• Pijn
• Opstapeling van vocht op de plek van de beet

Op het moment van de muggenbeet voel je eigenlijk helemaal niets. Dit komt doordat het een hele kleine prik is en de mug je huid als het ware verdoofd. Helaas is deze verdoving voor ons lichaam een soort gif. Dit gif geeft een reactie op de huid, waardoor de zwelling ontstaat en de jeukende bekende bulten. Een muggenbult is natuurlijk voornamelijk te herkennen aan het rode bultje dat enorm jeukt. Soms kan een arm helemaal opzwellen, maar hierbij heb je waarschijnlijk te maken met een allergische reactie. Naast een allergische reactie kan je in zeer zeldzame gevallen in een shock raken door een muggenbeet. Toch komt dit eigenlijk bijna nooit voor bij een muggenbeet, maar wel bij een bijensteek.

De symptomen van een bijensteek

• Heftige pijn direct na de steek
• Brandend gevoel op de plek van de steek
• Flinke zwelling op de plaats van de steek
• Rode bult
• Jeuk
• Huidirritatie rond de steek

Een bijensteek is een stuk pijnlijker dan een muggenbeet. Dit heeft te maken met het gif dat de bij uitspreid. Als je door een wesp wordt gestoken dan wordt de angel niet achter gelaten. Een bij laat altijd de angel achter in je huid en deze dien je heel voorzichtig met een mesje te verwijderen. Ga dit niet met een pincet doen want dan knijp je het gif verder uit waardoor je nog meer last krijgt van de symptomen van de bijensteek. De pijn wordt vooral omschreven als heftig in combinatie een branderig gevoel op de plek van de steek.

Vaak wordt dit gecombineerd met een huidirritatie in combinatie met heftige jeuk. Vaak ontstaat er een flinke zwelling en dit kan afhankelijk van de plek gevaarlijk zijn. Ontstaat bijvoorbeeld een zwelling in de hals of tong? Dan dien je direct 112 te bellen voor hulp. Naast de standaard symptomen loop je het risico om een shock op te lopen. Vaak zijn de mensen bewust dat ze allergisch zijn voor een bijensteek. Deze sporters hebben vaak een speciale pen bij de hand die de shock ongedaan kan maken. Als deze niet aanwezig is dan dient er direct 112 gebeld te worden. Bij een shock raakt het slachtoffer o.a. buiten bewustzijn na een bijensteek.

De symptomen van een tekenbeet

• Een kleine zwarte wrat-achtig beestje in de huid
• Soms is er alleen nog een rode plek van waar de beet geweest is

In de meeste situaties blijft de teek vasthangen in de huid en zuicht het zich vol met bloed. Dit is niet pijnlijk en je merkt hier niets van en dit is nu juist het gevaarlijke. Een teek kan besmet zijn met de ziekte van Lyme. Om dit te voorkomen dient de teek binnen 24 uur verwijdert te worden en dien je het lichaam in de gaten te houden op symptomen van de ziekte van Lyme. Deze symptomen kunnen nog tot enkele maanden na de beet ontstaan. Je herkent de ziekte van Lyme aan een rode cirkel op de huid.

Het bericht De symptomen van een insectenbeet verscheen eerst op Gezond.be.

Behandeling tegen een muggenbeet

Een muggenbult kan normaal gesproken geen kwaad tenzij je allergisch bent. Een behandeling tegen een muggenbult is dan ook niet noodzakelijk. Als je probeert niet te krabben aan de bult dan zal de jeuk snel overgaan en verdwijnt de zwelling vanzelf. Natuurlijk is niet krabben erg lastig met een muggenbult. Mocht je wel gaan krabben dan verspreid het gif zich, waardoor er een grotere zwelling kan ontstaan of de bult nog meer gaat jeuken. Sommige sporters krabben dan ook de complete huid kapot bij een muggenbult. Als je dit wil voorkomen dan is het handig om de juiste behandeling toe te passen. Er zijn een aantal behandelingen mogelijk om de jeuk en de zwelling te laten verdwijnen:

• Koelen kan de zwelling en de jeuk verminderen
• Hydrocortison zalf dit stopt de jeuk
• Reinigen van de muggenbult met zuiver water
• Deppen met azijn wil soms wat verlichting geven tegen de jeuk
• Een kruisje zetten in de muggenbult wil ook helpen tegen de jeuk

Als je niet meer aan de bult gaat krabben dan verdwijnt deze vanzelf binnen een paar dagen. De jeuk gaat meestal al eerder over dan de zwelling zelf.

Behandeling tegen een bijensteek

Een bijensteek is vooral heel erg pijnlijk en is heel anders dan een muggenbult. Vaak kan je flinke zwellingen krijgen en als je op een verkeerde plek bent gestoken kan dit gevaarlijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan een bijensteek in je nek. Dit kan zorgen voor ademhalingsproblemen. Het is dan belangrijk om de bijensteek zo snel mogelijk te behandelen en de pijn te verlichten. Uiteraard zal je ook de zwelling zelf zoveel mogelijk proberen weg te halen. Dit zal nooit helemaal gebeuren, maar door de zwelling te laten krimpen heb je minder last van de bijensteek. Tips voor de behandeling tegen een bijensteek staan hieronder genoteerd:

• Haal de angel met een mesje uit de bijensteek niet met een pincet
• Verwijder sieraden in de buurt van een bijensteek voor de zwelling
• Laat warm water op de bijensteek lopen om het gif inactief te maken
• Koel hierna de plek met koud water voor de zwelling
• Desinfecteer het wondje met alcohol of jodium
• Bij een steek in de mond, tong, hals direct 112 bellen

Behandeling tegen een teek

Als je gebeten bent door een teek dan kan je geïnfecteerd zijn met de ziekte van Lyme. Gelukkig zijn niet alle teken hiermee geïnfecteerd, maar toch kan je het risico niet lopen. De ziekte van Lyme kan chronisch worden, waardoor je een heel leven lang ziek bent door een simpele tekenbeet. Het is dus belangrijk om na een wandeling in het bos je lichaam goed te controleren op tekenbeten. Draag daarnaast beschermende kleding om zo een tekenbeet te voorkomen. Mocht je toch een tekenbeet hebben opgelopen dan kan je dit op de volgende manier behandelen:

• Verwijder binnen 24 uur de teek met een speciale tekentang
• Maak het wondje schoon met alchol
• Lukt het niet om de teek te verwijderen? Bel de huisarts
• Bel ook de huisarts als de teek al langer dan 24 uur vastzit
• Controleer tot enkele maanden na de beet op rode ringen i.v.m. de ziekte van Lyme

Het bericht Welke Behandeling is goed tegen een Insectenbeet? verscheen eerst op Gezond.be.

Het voorkomen van een muggenbeet

Je kan proberen om een muggenbeet te voorkomen door bepaalde voorzorgsmaatregelen te nemen. Eén van de maatregelen om een muggenbeet te voorkomen is door je lichaam in te smeren met citronella. Muggen zijn totaal niet dol op citroen en zullen dus alles doen om jouw als lekker hapje te vermijden tijdens het sporten. Vergeet vooral niet om goed je benen en je knieholtes in te smeren. Dit zijn vooral bij hardlopers één van de meest voorkomende plekken om gestoken te worden door een mug. Eventueel kan je ook je kleding aanpassen aan het tijdstip dat je gaat hardlopen. Vooral tijdens het ondergaan van de zon zullen er veel muggen rondvliegen.

Draag kleding met lange mouwen en een lange broek. Dit is misschien erg warm, maar je voorkomt zo wel een muggenbult. Ga je voor het sporten nog wat eten? Kies iets met knoflook of een ui. Als deze stofjes in je bloed zitten dan vind een mug je ineens een stuk minder aantrekkelijk. Een laatste tip is het dragen van lavendel in je sportschoenen. Dit zorgt niet alleen voor frisse schoenen, maar jaagt ook nog eens de muggen weg. Naast citroen zijn muggen ook nog eens geen fan van lavendel.

Het voorkomen van een bijensteek

Een bijensteek kan je helaas nooit helemaal voorkomen. Als je een keer een verkeerde bij treft dan kan het zomaar voorkomen dat je gestoken wordt. Toch wil je natuurlijk alles gedaan hebben om een bijensteek te voorkomen. Als eerste is het belangrijk om niet te gaan sporten in de buurt van een barbecue of picknick. Bijen zijn dol op alle zoete luchtjes die hier vandaan komen. Als je naast een barbecueveld gaat sporten is de kans groot dat je gestoken gaat worden. Helaas voor veel sporters worden bijen aangetrokken door transpiratie. Zorg ervoor dat je goede sportkleding aanschaft die er niet voor zorgen dat je complete shirt drijfnat is van het sporten. Je kan zo de kans op een bijensteek iets verminderen.

Vermijd tevens plaatsen waar nesten zijn zoals een imker. Dit is niet de beste plek om te gaan sporten. Draag daarnaast geen felgekleurde of zwarte sportkleding. Voor een bij zie je er ineens uit als een veld vol bloemen en uiteraard trekt dit bijen aan tijdens het sporten. Ondanks dat je tijdens het sporten vaak transpireert wordt het afgeraden om deodorant te gebruiken. De zoete deodorant trekt vaak bijen aan. De laatste tip is om nooit blootvoets te gaan sporten je voorkomt zo om op een bij te gaan staan en gestoken te worden.

Het voorkomen van een tekenbeet

Het voorkomen van een tekenbeet is tenzij je allergisch bent belangrijker dan een bijen of muggensteek. Een teek kan de ziekte van Lyme bevatten en aan zijn ontvanger doorgeven. Het is hierdoor belangrijk om de teek binnen 24 uur te verwijderen. Alleen zo kan je de ziekte van Lyme voorkomen, maar moet je de symptomen nog wel in de gaten houden. De tips voor een tekenbeet voorkomen hebben we op een rijtje gezet:

• Ga niet sporten in een hoog grasveld of midden in de bosjes
• Draag tijdens het sporten bedekende kleding
• Blijf tijdens het sporten op de paden
• Gebruik eventueel een insect werend middel tijdens het sporten

Het bericht Kun je Insectenbeten voorkomen? verscheen eerst op Gezond.be.