Wat gebeurt er bij een hartstilstand?

Een hartstilstand is een plotselinge onderbreking van de pomp- en bloedsomloopfunctie van het hart. Dit betekent dat het hart geen bloed meer rondpompt, wat leidt tot een gebrek aan zuurstof naar de hersenen en andere vitale organen. Dit kan leiden tot bewusteloosheid en binnen enkele minuten tot de dood, tenzij er snel wordt ingegrepen. Reanimatie en het gebruik van een Automatische Externe Defibrillator (AED) zijn essentieel om de kans op overleven te vergroten.

De harde realiteit: waarom reanimatie cruciaal is

In België worden jaarlijks 11.000 mensen getroffen door een hartstilstand, waarvan ongeveer 70% plaatsvindt in huiselijke of openbare ruimtes. Dit betekent dat familieleden, vrienden of buren vaak de eerste zijn die moeten handelen. Zonder reanimatie overleeft slechts 10% van de slachtoffers een hartstilstand. In landen zoals Nederland en Denemarken, waar meer mensen getraind zijn in reanimatie, ligt de overlevingskans aanzienlijk hoger, tot wel 40%.

Snelle actie is cruciaal: elke minuut zonder ingrijpen verlaagt de overlevingskans met 10%. Het starten van een hartmassage binnen de eerste paar minuten, en het gebruik van een AED, kan de overlevingskans tot wel 75% verhogen. AED's zijn ontworpen om door iedereen te worden gebruikt, zelfs zonder medische training, waardoor snelle interventie mogelijk is.

Word een 'Hartstarter': wat kun je doen?

Tijdens de Week van het Hart moedigt de Belgische Cardiologische Liga iedereen aan om een reanimatietraining te volgen en een 'Hartstarter' te worden. Dit betekent dat je leert hoe je correct moet reanimeren en een AED gebruikt in geval van nood. Acteur Rik Verheye, die zelf getuige was van een hartstilstand in zijn omgeving, benadrukt het belang van snel handelen:

"Je denkt altijd dat het jou niet overkomt, tot het wel gebeurt. De overlevingskansen bij een hartstilstand stijgen spectaculair als er snel wordt ingegrepen. Het is letterlijk van levensbelang."

Via de campagnewebsite wordhartstarter.be kan je samen met experts leren hoe je moet reanimeren. Na het volgen van de video-instructies kan je zelfs een diploma behalen en officieel een 'Hartstarter' worden.

Eerste hulp bij hartstilstand: stappenplan

Wat moet je doen als iemand voor je ogen een hartstilstand krijgt? Dit eenvoudige stappenplan kan levens redden:

1. Zorg voor een veilige omgeving: Breng het slachtoffer naar een veilige plek.
2. Controleer de toestand van het slachtoffer: Kijk of de persoon bewusteloos is en niet ademt.
3. Bel de hulpdiensten (112): Geef de situatie door en volg de instructies.
4. Start een hartmassage (CPR): 30 stevige drukken midden op de borst, waarbij het borstbeen 5-6 cm ingedrukt wordt, op het ritme van "Stayin' Alive" van de Bee Gees, gevolgd door 2 beademingen.
5. Herhaal dit CPR proces (30 borstcompressies en 2 beademingen).
6. Defibrilleer met een AED. Deze elektrische schok kan het hart opnieuw laten starten indien nodig.

Reanimatie redt levens: neem deel aan de campagne

De campagne “Word Hartstarter” heeft als doel om de bewustwording over het belang van reanimatie te vergroten en zoveel mogelijk mensen aan te moedigen een reanimatietraining te volgen. Het is letterlijk een kwestie van leven of dood. Wacht niet tot het te laat is – leer vandaag nog hoe je een leven kunt redden.

Bezoek wordhartstarter.be voor meer informatie en om je aan te melden voor een training.

Het bericht Reanimeren kan levens redden: leer hoe je een ‘Hartstarter’ wordt verscheen eerst op Gezond.be.

De meesten onder ons hebben van jongs af aan geleerd dat een ‘normale’ lichaamstemperatuur rond de 37 graden Celsius ligt. Dat komt omdat de Duitse arts Carl August Wunderlich in 1851 de temperaturen van zo’n 25.000 van zijn patiënten afnam en daaruit concludeerde dat dat cijfer de gemiddelde temperatuur van het menselijk lichaam is.

Maar onderzoekers aan de universiteit van Stanford suggereren in een studie gepubliceerd in het vakblad eLife dat de gemiddelde temperatuur daalt, althans in de Verenigde Staten.

Daarvoor keken ze naar de gegevens van soldaten en veteranen uit de Amerikaanse Burgeroorlog en twee recentere cohorten. In totaal bestudeerden de wetenschappers 677.423 temperatuurmetingen, verspreid over een periode van 157 jaar.

Opvallend: mannen die in het begin van de 19e eeuw geboren zijn, hadden een temperatuur die 0,59 graden Celsius hoger is dan vandaag. Ook bij vrouwen is de gemiddelde lichaamstemperatuur gedaald; met 0,32 graden Celsius sinds 1890.

Volgens de onderzoekers zijn er verschillende redenen waarom ons lichaam misschien afkoelt. Een daarvan is de verbetering in de manier waarop we onze omgevingstemperatuur regelen via verwarming en airconditioning.

Een andere factor zou te verklaren zijn door een daling van ziektes zoals tuberculose en malaria, die invloed hebben op de gemiddelde temperatuur op bevolkingsniveau. Die dalende trend vertoont overigens geen tekenen van stoppen, stellen de onderzoekers. 

Het bericht Koelt onze lichaamstemperatuur af? verscheen eerst op Gezond.be.

De Colruytgroep maakte deze week bekend dat ze minderheidsaandeelhouder worden van de Brusselse start-up Kriket. Dat moet helpen om hun bestaande granenrepen met vermalen krekelmeel tot bij het grote publiek te brengen, en ook het gamma uit te breiden met granola op basis van krekels. Tot hier toe werden de bestaande notenrepen al verkocht bij Bioplanet – een onderdeel van Colruyt – en bij Aveve en AS Adventure.

‘Zacht en nootachtig’, zo omschrijft oprichter Michiel Van Meervenne (33) uit Brussel zelf de smaak van krekels. Samen met zus Anneleen richtte hij de start-up ruim twee jaar geleden op en werkt hij sinds september 2018 fulltime voor Kriket.

‘In één reep zitten twintig krekels verwerkt’, legt Van Meervenne uit. ‘Die halen we bij een duurzame stadsboerderij in Brussel, Little Food, die de insecten uitsluitend met voedselresten voedt. Zo wordt de circulaire economie aangemoedigd.’ Insecten worden al langer naar voren geschoven als de vleesvervanger van de toekomst, omdat ze barsten van eiwitten en de verwerking ervan een stuk minder belastend is voor het milieu.

‘Wist je dat een krekel voor 70 procent uit eiwit bestaat, en rundvlees maar voor 30 procent?’, vervolgt Van Meervenne. ‘Alleen heeft de consument nog een duwtje in de rug nodig. Met Kriket willen we die mentale drempel verlagen. We vermalen de krekels tot meel, zodat je in onze repen geen pootjes of voelsprieten ziet. Het idee dat je een krekel eet is al eng genoeg. Je kunt nog niet verwachten dat mensen zonder verpinken in een krekelpootje bijten.’

Niet voor fitnesspubliek

De reep is er voorlopig in drie varianten: ‘the original’ met hoofdzakelijk hazelnoten, ‘protein boost’ op basis van dadels en pecannoten en de ‘cocoa chirp’ met chocolade en pistachenoten. Het recept voor de repen werd samengesteld door voedingsdeskundigen van de UGent om er een voedzaam tussendoortje van te maken.

Daarnaast is Kriket het eerste insectenproduct met een biolabel, aldus Van Meervenne: ‘We hebben daar bewust voor gekozen om het juiste doelpubliek aan te spreken. Start-ups rond insecten in het buitenland focussen vaak erg op het eiwitverhaal – met het oog op een fitnesspubliek. Wij richten ons op de doorsnee, milieubewuste consument die een gezond tussendoortje wil met een leuke twist. Om ons duurzaamheidsverhaal consequent te maken, zijn we aan het bekijken hoe we onze verpakking bioafbreekbaar kunnen maken.’

Granola met krekels

De sponsoring van de Colruytgroep komt van pas om verder te investeren en uit te breiden, en dat is welkom met de plannen die nog voor de start-up in de pijplijn zitten. Zo werken ze momenteel volop aan een recept om granola met krekelmeel op de markt te brengen. ‘We kregen vaak de feedback van mensen die het wel willen proeven, maar niet echt snackers zijn. Granola is dan een prima alternatief.’

Ook in het buitenland krijg Kriket stilaan voet aan wal en slaagde de start-up er in al in naar vijf landen uit te breiden. ‘We zitten in een marktsegment waar alles draait om grote volumes en kleine marges – een reep kost 2,10 euro’, verklaart Van Meervenne. ‘We zijn daarnaast een van de eersten in de insectenniche. Die rol moeten we uitspelen door ons te verspreiden over heel Europa.’

Het bericht Colruyt investeert in krekelrepen van Kriket verscheen eerst op Gezond.be.

Ja, een tijger in de Bronx Zoo is positief getest op het nieuwe coronavirus. En ja, een kat in België had sporen van het genoom van het virus in zijn ontlasting en braaksel. En wie besmet is of denkt besmet te zijn met het coronavirus kan best zijn kat binnenhouden, waarschuwde het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV) in ons land. Krantenkoppen die je het ergste laten vermoeden. Er zijn echter enkele belangrijke punten die verloren lijken te zijn gegaan in de berichtgeving. En als je dan toch dramatisch nieuws wil in die trant, dat was er ook wel. Maar met een ander virus en katten.

Laten we om te beginnen glashelder zijn: er is geen bewijs dat huisdieren Covid-19 naar mensen kunnen verspreiden. Eén studie, van een veterinair diagnostisch laboratorium, testte duizenden monsters van honden en katten en vond geen gevallen van de ziekte. En een vroege versie van een rapport over een klein experiment dat testte of het virus zich tussen katten kon verspreiden, ontdekte dat het kan – maar het suggereert niet dat katten een belangrijke vector zijn bij het verspreiden van ziekten onder mensen. Met meer dan 1,6 miljoen gevallen van Covid-19 wereldwijd, zeggen experts dat als huisdieren een belangrijke vector waren, we dat nu al wel zouden weten. Van die 1,6 miljoen gevallen is er geen eentje veroorzaakt door een huisdier dus.

Het risico dat huisdieren Covid-19 krijgen, is sowieso extreem laag, met slechts een handvol gevallen waar we van weten. Het meest recente, van niet eens een beest dat normale mensen als huisdier houden, kwam eerder uit de Bronx Zoo in New York, toen een 4-jarige Maleise tijger genaamd Nadia positief was getest op SARS-CoV-2, het virus dat Covid-19 bij mensen veroorzaakt. Nadia was een van de zeven grote katten die milde symptomen ontwikkelde zoals die bij mensen met de ziekte, waaronder een droge hoest en verlies van eetlust, nadat ze was blootgesteld aan een toenmalige asymptomatische dierenverzorger. Er werden geen andere tijgers of andere grote katten getest, omdat het afnemen van bloed uit een toproofdier algemene anesthesie vereist.

De geriatrische keeshond en de kat uit Luik

Soortgelijke verhalen over huisdieren hebben de afgelopen weken de krantenkoppen gehaald. Op 4 maart kwamen uit Hong Kong het nieuws dat een 17-jarige keeshond ‘vaag positief’ testte op het virus na herhaalde orale en nasale uitstrijkjes. Ongeveer twee weken later testte een tweede hond uit Hong Kong positief, dit keer een jonge Duitse herder. In België ontdekten onderzoekers op 27 maart het virus in het braaksel en de ontlasting van een huiskat die ademhalings- en gastro-intestinale symptomen vertoonde. Vier dagen later kondigde Hong Kong aan dat nog een andere kat positief was getest.

Ten eerste werden al deze dieren getest nadat ze in de buurt van hun corona-positieve eigenaren waren geweest. Dat voegt dus bewijs toe aan ons huidige inzicht dat het niet waarschijnlijk is dat huisdieren het nieuwe coronavirus zullen oplopen door bijvoorbeeld gewoon mee naar buiten te gaan tijdens uw avondwandeling, of door andere infectiebronnen die lijken te worden geassocieerd met lagere virale doses. 

Asymptomatisch

Ten tweede waren zowel de honden als de kat uit Hong Kong asymptomatisch en zelfs de symptomen van de Belgische kat vallen niet definitief te koppelen aan SARS-CoV-2. Veel andere pathogenen veroorzaken ademhalings- en maagproblemen bij katten. Bovendien stierven geen van deze dieren daadwerkelijk aan het virus (de geriatrische keeshond stierf kort na vrijlating uit quarantaine, aan niet-gerelateerde problemen). Doe daar nog een onderzoek uit Wuhan in China bij, dat antilichamen tegen het virus vond bij asymptomatische wilde katten, dat suggereert dat de meeste huisdieren (en misschien alle honden) die geïnfecteerd raken, nooit symptomen krijgen.

Wat dit allemaal betekent, is dat honden waarschijnlijk in virologisch lingo ‘afwijkende gastheren’ zijn voor dit virus. Of, hoewel het virus honden kan infecteren, zijn de omstandigheden in het hondenlichaam niet erg gastvrij voor SARS-CoV-2. Daarom zijn de symptomen afwezig of mild en is het zeer onwaarschijnlijk dat overdracht naar andere afwijkende gastheren (andere honden) of zelfs terug naar de oorspronkelijke gastheer (mensen) plaatsvindt. Overdracht van kat op kat is mogelijk in het laboratorium maar is in de echte wereld nog niet waargenomen. 

Waarom het niet verwonderlijk is dat katten SARS-Cov-2 kunnen oppikken

Het is trouwens niet zo verwonderlijk dat katten SARS-CoV-2 kunnen oppikken. Het virus gebruikt een eiwit dat angiotensine-converterend enzym II of ACE2 wordt genoemd om zichzelf in cellen binnen te hacken. Katten en mensen hebben versies van dit eiwit die bijna identiek zijn op plaatsen waar het virus zich bindt. Het virus dat SARS veroorzaakt, richt zich op cellen met dezelfde inbraakmethode en het is aangetoond dat het katten en fretten in een laboratoriumomgeving infecteert, hoewel de katten geen tekenen van ziekte ontwikkelden.

Onderzoekers zijn uitermate geïnteresseerd in elk dier dat het coronavirus zou kunnen infecteren, ongeacht of het al dan niet ziekte veroorzaakt, want hoewel er momenteel geen bewijs is dat gedomesticeerde of in gevangenschap levende dieren het nieuwe coronavirus onder mensen kunnen verspreiden, is het belangrijk om te zien of zoiets mogelijk is.

Hoe weten we wat?

Eén manier waarop virologen kunnen proberen potentiële gastheersoorten te voorspellen, is door 3D-computermodellering te gebruiken. Om het virus in een cel te laten repliceren, moet het spijkervormig eiwit van het virus netjes binden met een enzymreceptor op het oppervlak van bepaalde dierlijke cellen. De receptor, ACE2 dus in dit geval, is bij wijze van spreken de deurknop en het spijkervorming eiwit is de sleutel die het ontgrendelt. Driedimensionale computermodellering kan helpen erachter te komen welke dieren ACE2’s hebben die kunnen worden ‘ontgrendeld’ door het spijkervorming eiwit van het virus. 

Door ACE2-receptoren te vergelijken, identificeerde een studie van maart 2020 een aantal soorten die het virus mogelijk zou kunnen infecteren, waaronder schubdieren, katten, koeien, buffels, geiten, schapen, duiven, civetkatten en varkens.

Een andere manier waarop wetenschappers naar potentiële gastheren zoeken, is door cellen van verschillende dieren aan het virus bloot te stellen, om te zien welke soorten daadwerkelijk besmet kunnen raken. Een recent laboratoriumexperiment toonde zo aan dat cellen met ACE2-eiwitten van mensen, hoefijzervleermuizen, civetkatten en varkens met het virus konden worden geïnfecteerd, terwijl muizen dat niet konden.

Varkens, kippen en twee nuances

Zodra duidelijk wordt welke cellen van soorten in het laboratorium geïnfecteerd kunnen raken, is het noodzakelijk om tests uit te voeren met levende dieren in een gecontroleerde omgeving. Dat gebeurt momenteel bijvoorbeeld aan het Friedrich-Loeffler Institut, de onderzoeksorganisatie van de Duitse regering gericht op diergezondheid en dierenwelzijn. Ze stellen er varkens, kippen, fruitvleermuizen en fretten bloot aan het virus om te bepalen of deze soorten kunnen worden geïnfecteerd en of het virus zich kan vermenigvuldigen in hen. Als het virus dat kan, worden de dieren beschouwd als potentiële reservoirs. De eerste resultaten daar suggereren dat fruitvleermuizen en fretten vatbaar zijn, terwijl varkens en kippen dat niet zijn.

Hier is een volgende nuance: dingen die kunnen in het laboratorium dat betekent niet noodzakelijk dat het in de echte wereld zal gebeuren. Of ze zien er daar anders uit. Daarom is het belangrijk om dieren te gaan testen in hun natuurlijke omgeving. 

Een andere nuance: als het virus de sprong naar een nieuwe soort maakt, is er geen zekerheid dat het in dat dier zal blijven bestaan, zeggen virologen. Er zijn veel factoren die precies goed moeten werken om een ​​dier niet alleen een gastheer te laten worden, maar ook een gastheer die het virus opnieuw bij mensen kan introduceren. Het virus kan ook onopgemerkt circuleren en nooit meer op mensen terugspringen – of binnen een paar maanden op mensen terugspringen en een nieuwe uitbraak veroorzaken.

Kan het coronavirus in de loop van de tijd muteren in iets dat katten en honden wel echt gevaarlijk maakt als verspreiders? Waarschijnlijk niet. In het algemeen kunnen virussen zich in de loop van de tijd aanpassen aan afwijkende gastheren (met een proportioneel verlies van hun vermogen om de oorspronkelijke gastheersoort te infecteren), maar gelukkig lijken coronavirussen vrij traag te muteren, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de seizoensgriep.

De bottomline van dit alles is: wat het nieuwe coronavirus betreft, lijken huisdieren een doodlopende weg.

Ondertussen was er dit

Tussen de plooien van de coronacrisis viel wetenschappelijk nieuws over katten, dat wél echt implicaties zou kunnen hebben naar mensen toe. Een negen jaar durende studie van poema’s in het Yellowstone National Park heeft aangetoond dat bijna de helft van de grote katten die ze volgden op een bepaald moment besmet was met de bacterie Yersinia pestis.

De Yersinia pestis-bacterie is degene die de Zwarte Dood veroorzaakte, de epidemie rond het midden van de 13e eeuw van de builenpest die in vijf jaar tijd meer dan 20 miljoen mensen in Europa heeft gedood. De bacterie leeft in de grond, wordt opgepikt door vlooien die op knaagdieren leven en infecteert andere wezens die op weg zijn naar de voedselketen. De vondst bij de poema’s laat zien hoe flexibel en gevaarlijk de ziekteverwekker is bij verschillende gastheren.

De studie werd uitgevoerd bij poema’s in de vallei ten oosten van het Grand Teton-gebergte en ten zuiden van Yellowstone National Park. De onderzoekers vonden de eerste poema-slachtoffers van de pest midden in de winter van 2006. Het ging om een vrouwtje dat dood aan de voet van een grote boom lag, met haar ook overleden drie maanden oude kitten naast haar.

Meer dan 70 miljoen zwerfkatten

Iedereen ging ervan uit dat de oorzaak uithongering was, maar analyse van weefselmonsters onthulde de ware doodsoorzaak. Tussen die vondst en 2014 controleerden de onderzoekers 28 poema’s op tekenen van Yersinia pestis. Elf van de katten werden gevonden nadat ze waren gestorven, en vier daarvan, waaronder de twee die in 2006 werden gevonden, stierven aan de pest. De onderzoekers trokken bloed uit 17 andere poema’s en analyseerden de monsters op antilichamen, de chemische voetafdruk die achterblijft nadat het immuunsysteem een ​​infectie heeft bestreden. Acht van de 17 tests kwamen positief terug.

Eén van de poema’s in het onderzoek, genaamd M21, werd in vijf jaar tijd vier keer getest. De eerste twee tests waren negatief, maar de derde was positief, wat betekende dat M21 een pestinfectie had bestreden. Een jaar later kwam een ​​andere test negatief terug: de antilichamen waren verdwenen. Uiteindelijk stierf M21 in 2012, waarschijnlijk als gevolg van blootstelling aan rodenticide.

Dieren met pest vormen wel degelijk een risico voor mensen die in contact met ze komen in het wild, met name jagers, veldbiologen en dierenartsen. Drie van de poema’s in de studie stierven in 2006 aan de pest, slechts twee jaar voordat een padvinder in dezelfde regio dezelfde ziekte opliep. In 2007 stierf poema-onderzoeker Eric York aan de pest: hij geraakte besmet tijdens een autopsie. 

Maar het echte gevaar schuilt wellicht in het feit dat als de pest geen probleem heeft met poema’s, ze een erg makkelijke prooi heeft aan huiskatten. In de VS zijn er bijna 100 miljoen katten die als huisdier worden gehouden, maar, het grote probleem is het exploderend aantal zwerfkatten, al meer dan 70 miljoen. Die komen voortdurend in contact met dieren die besmet met pest kunnen zijn. In steden zoals Los Angeles en San Francisco zitten ze met meer dan honderden per vierkante kilometer. En die verwilderde katten komen wel degelijk in aanraking met degenen die als huisdier worden gehouden.

Het bericht Katten, honden en corona: dit zijn de feiten verscheen eerst op Gezond.be.

Toen onderzoekers vorige maand ontdekten dat het nieuwe coronavirus dagenlang op glas en roestvrij staal overleeft, maar al na enkele uren op koper sterft, was één man erg verrast. En wel hierom: hij schrok dat SARS-CoV-2 het zo lang op koper redde. Bill Keevil bestudeert al meer dan twee decennia de antimicrobiële effecten van koper. Iets waar onze voorouders zich duizenden jaren geleden al bewust van waren trouwens. Lang voordat ze op de hoogte waren van ziektekiemen of virussen, kenden mensen de desinfecterende krachten van koper.

Keevil, die professor omgevingsgezondheidszorg aan de School of Biological Sciences aan de Universiteit van Southampton is, begon zijn onderzoek naar de effecten van koper op ziektes met de bacterie die de veteranenziekte veroorzaakt.

‘Koper blies die virussen gewoon uit elkaar’

Hij onderzocht ook al hoe koper omgaat met  antibiotica-resistente, dodelijke infecties, zoals met de ziekenhuisbacterie Staphylococcus aureus (MRSA). En hij testte de virussen die Midden-Oosten Respiratoir Syndroom (MERS) en de varkensgriep (H1N1)-pandemie van 2009 veroorzaakten. Bleek dat bij contact met koper al die ziekteverwekkers binnen enkele minuten gedood werden. Of, zoals hij het zelf zegt: ‘Koper blies die virussen gewoon uit elkaar’.

In 2015 richtte Keevil zijn aandacht op Coronavirus 229E, een familielid van het Covid-19-virus dat verkoudheid en longontsteking veroorzaakt. Koper deed het virus binnen enkele minuten verdwijnen terwijl het vijf dagen besmettelijk bleef op oppervlakken zoals roestvrij staal of glas. Keevil noemt het ‘ironisch’ dat mensen een voorliefde hebben voor roestvrij staal. ‘Omdat het er mooi en proper uitziet. Maar het probleem is dat we het niet vaak genoeg schoonmaken.’ Wat Keevil ontdekte, is dat koper daarentegen desinfecteert alleen door er te zijn.

Het Papyrus Edwin Smith

In feite is Keevils werk een moderne bevestiging van een oude remedie. Duizenden jaren geleden, lang voordat ze op de hoogte waren van ziektekiemen of virussen, kenden mensen de desinfecterende krachten van koper al. We gebruiken koper ondertussen al 8.000 jaar. Het oudst bekende medische document in de geschiedenis, het Papyrus Edwin Smith, vermeldt al koper als infectiedodend middel.

Het document is afkomstig uit het oude Egypte en geschreven rond 1600 v.Chr. Het papyrus werd in 1862 gekocht door Edwin Smith, in Luxor. Het bevat de prognose en de behandeling van talloze wonden. Er worden hechtingen, de buitenkant van de hersenen, het hersenvocht en andere delen van de hersenen in beschreven. Het bevat ook tekeningen van het hart, de aderen, de lever, de milt, de blaas, en de urineleider. Er wordt zelfs in duidelijk gemaakt dat de aderen en het hart verbonden zijn.

Het Papyrus Edwin Smith zou oorspronkelijk geschreven zijn door een zekere Imhotep die in de periode 2655-2600 v.Chr. de vizier (eerste minister) was van farao Djoser, de tweede farao van de derde dynastie van het Oude Rijk in de Egyptische oudheid. Ondertussen gaan historici ervan uit dat er waarschijnlijk drie verschillende schrijvers waren, die alle drie in verschillende periodes leefden. Wellicht gaat de informatie waarop het gebaseerd is terug tot 3200 v.Chr..

De zeevarende Feniciërs schraapten stukjes van hun bronzen zwaarden (brons is een legering van koper en tin) en drukten die in wonden om infectie te voorkomen. Al duizenden jaren geleden wisten vrouwen dat hun kinderen niet zo vaak diarree kregen als ze uit koperen bekers dronken. Aan de andere kant van de wereld, in China, werden in 1600 v.Chr. al koperen munten als medicijn tegen hart- en maagpijn en blaasaandoeningen gebruikt.

Hoe werkt dat precies?

Koper blijft overigens z’n desinfecterende eigenschappen lang behouden. Het team van Keevil controleerde een paar jaar geleden de oude, koperen relingen in de Grand Central Terminal (onofficieel: Grand Central Station), het hoofdtreinstation van New York in de Verenigde Staten. ‘Het koper werkt nog steeds zoals het deed op de dag dat het meer dan 100 jaar geleden werd aangebracht’, zegt hij. ‘Dit spul is duurzaam en het antimicrobiële effect verdwijnt niet.’

Koper is dus antimicrobieel. Maar hoe werkt het precies? Andere zware metalen, waaronder goud en zilver, zijn ook antibacterieel, maar de specifieke atomaire samenstelling van koper geeft het extra dodende kracht. Koper heeft een vrij elektron in zijn buitenste schil van elektronen dat gemakkelijk deelneemt aan oxidatiereductiereacties (waardoor het metaal ook een goede geleider wordt). Als gevolg hiervan wordt het een ‘moleculaire zuurstofgranaat’. Zilver en goud hebben niet dat vrije elektron, dus zijn ze minder reactief.

Koper doodt ook microben op andere manieren, heeft Keevil ontdekt. Wanneer een microbe op koper landt, blazen ionen in het koper de ziekteverwekker op, waardoor celademhaling en perforatiegaten in het celmembraan of de virale beschermlaag worden voorkomen en vrije radicalen worden gecreëerd die het doden van de microbe versnellen, vooral op droge oppervlakken. Koperionen blijken volgens onderzoek van Keevil ook het DNA en RNA in een bacterie of virus te zoeken en te vernietigen, waardoor de mutaties worden voorkomen die medicijnresistente superbacteriën creëren.

Ziekenhuisbevindingen

Een collega van Keevil, Michael Schmidt, professor microbiologie en immunologie, heeft specifiek onderzoek gedaan naar de vraag of het gebruik van koperlegeringen in vaak aangeraakte oppervlakken ziekenhuisinfecties vermindert. Schmidts baanbrekende studie, gefinancierd door het Amerikaanse ministerie van Defensie, keek naar koperlegeringen op onder meer nachtkastjes, dienbladtafels, intraveneuze palen en stoelarmleuningen in drie ziekenhuizen. Dat 43 maanden durende onderzoek bracht een vermindering van de infecties met 58 procent aan het licht wanneer koper aanwezig was.

Schmidt vergeleek bovendien in een twee jaar durende onderzoek bedden op een intensive care-afdeling met plastic oppervlakken en die met koper. Bedrails op de plastic oppervlakken overschreden de geaccepteerde risiconormen in bijna 90 procent van de monsters, terwijl die op het koperen bed die normen met slechts 9 procent overschreden. Schmidt is ook co-auteur van een 18 maanden durende studie onder leiding van milieu-microbioloog Shannon Hinsa-Leasure, waarin de bacteriële aanwezigheid in bezette en onbezette kamers in een ziekenhuis werd vergeleken. Opnieuw bleek dat de aanwezigheid van koper het aantal bacteriën fors verminderde.

Masker

Een paar dagen geleden bracht een Chileense fabrikant – Copper 3D – zijn eigen gepatenteerde versie van het populaire N95-masker genaamd NanoHack uit, ontworpen en geoptimaliseerd voor 3D-printen op amateur- en hobby 3D-printers. Het model werd gratis beschikbaar gesteld onder een open-source licentie en het bedrijf lanceerde de #HackThePandemic-campagne, waarin het zijn masker en het DIY-concept van het maken van medische hulpaccessoires propageerde.

Copper3D beweert dat het NanoHack 3D-geprinte masker antimicrobieel, antiviraal, herbruikbaar en recyclebaar is. Volgens het bedrijf bevat het een modulair filtersysteem voor fijne deeltjes met een materiaal dat gebruik maakt van koperen nanocomposiet waarvan bewezen is dat het virussen deactiveert. De NanoHack beschikt ook over een modulaire filtratieschijf die de luchtinlaat en deeltjesgrootte kan regelen.

Er is ondertussen al veel kritiek op dat ‘koperen’ masker gekomen. Maar dat wil niet zeggen dat we het idee ervan overboord moeten gooien. Zeven jaar geleden begon microbiologe van de University of Massachusetts al aan zo’n masker te werken. Twee jaar later maakte ze wat tegenwoordig bekend staat als het Well Mask. Vervolgens ontwikkelde ze de Copper Mesh Insert (CMI) voor gebruik onder een gewoon masker.

Het Well Mask is gemaakt van 99,95 procent puur fijngewreven koperdraadjes. In tegenstelling tot de papieren gezichtsmaskers voor eenmalig gebruik, is het Well Mask herbruikbaar, tot 2,5 jaar lang. Het kan simpel proper gemaakt worden met alcohol. Uit een interne test bleek dat het masker 90 procent van de microben binnen vijf minuten na contact doodde. Het probleem: het is nog goedgekeurd voor gebruik door de Amerikaanse Food and Drug Administration omdat de klinische testen met het masker nog moeten beginnen. Maar een optie voor de toekomst lijkt het alvast wel.

Het bericht Waarom overleeft Covid-19 niet lang op koper? verscheen eerst op Gezond.be.

Remdesivir is een zogenaamde prodrug. Prodrugs zijn inactieve farmaca (lichaamsvreemde stoffen) die in het lichaam worden omgezet in een biologisch actieve stof. In dit geval GS-441524. Sorry dat we even heel technisch worden: GS-441524 is een adenosine-nucleotide-analoog dat virale RNA-polymerase in verwarring brengt en proeflezen ontwijkt door virale exoribonuclease (ExoN), waardoor de productie van virale RNA wordt verminderd. Of, om het heel simpel te stellen, remdesivir ‘verwart’ het virus terwijl het z’n genetisch materiaal kopieert, waardoor het virus niet meer kan worden gereproduceerd.

Het slimme van remdesivir is dat het het virus verstoort, maar niet de menselijke cel, dus het heeft een gericht effect. Remdesivir had al getoond dat het werkt bij SARS en MERS, weliswaar in testen bij dieren. ‘Er is momenteel maar één medicijn waarvan we denken dat het echt effectief is, en dat is Remdesivir’, zei assistent-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie Bruce Aylward op een persconferentie ondertussen bijna twee maanden geleden al.

Uitstekende resultaten

De University of Chicago Medicine rekruteerde 125 mensen met Covid-19 voor twee fase 3 klinische onderzoeken van Gilead. Van die mensen waren er 113 ernstig ziekt door het coronavirus. Alle patiënten werden behandeld met dagelijkse infusies van remdesivir.

‘Het beste nieuws is dat de meeste van onze patiënten al zijn ontslagen, wat geweldig is. We hebben maar twee patiënten niet kunnen redden’, heeft Kathleen Mullane laten weten in een videodiscussie over de proefresultaten met andere faculteitsleden van de Universiteit van Chicago. Mullane is specialist in infectieziekten van de University of Chicago, die toezicht houdt op de remdesivir-onderzoeken voor het ziekenhuis.

Mullane zelf is de eerste om te waarschuwen voor het trekken van te veel conclusies. Door de urgentie van de Covid-19-pandemie zijn een paar regeltjes overgeslagen die normaal gelden om een valabele klinische test te hebben, de belangrijkste daarvan is een gebrek een placebogroep. Desalniettemin: ‘Als we met de behandeling met remdesivir beginnen, zien we koortscurven dalen’, zei ze. ‘Plus: we hebben mensen een dag na het starten van de therapie van ventilatoren zien komen. Dus op dat gebied hebben onze patiënten het over het algemeen heel goed gedaan.’

‘Al na zes dagen uit ziekenhuis’

Ze voegde eraan toe: ‘De meeste van onze patiënten waren er ernstig aan toe en de meesten van hen konden al na zes dagen het ziekenhuis verlaten. Dat zegt ons dat de duur van de therapie niet 10 dagen hoeft te zijn. We hebben er maar heel weinig die 10 moesten blijven, amper drie.’

Gilead voert momenteel de meeste klinische proeven uit met remdesivir in de wereld. Er wordt getest op twee soorten patiënten; in totaal 4.000. 2.400 van hen zijn patiënten met ernstige symptomen in 152 verschillende klinische proeflocaties. Het Covid-19-onderzoek bij patiënten met matige symptomen omvat 1.600 patiënten in gebeurt 169 verschillende centra, ook over de hele wereld. Er worden vijf- en tiendaagse behandelingskuren van remdesivir onderzocht.

Wetenschappelijk gezien zijn alle gegevens die uit die centra komen anekdotisch totdat de volledige proef kan worden geanalyseerd, wat betekent dat resultaten zoals die in Chicago niet mogen worden gebruikt om definitieve conclusies te trekken.

Gilead Sciences al volop aan het produceren gegaan. De medicijnfabrikant heeft zelfs 1,5 miljoen individuele doseringen die voor meer dan 140.000 patiënten kunnen worden gebruikt gratis ter beschikking gesteld voor andere klinische proeven en speciale toegangsprogramma’s.

In de komende maanden verwacht het bedrijf de aanvoer te vergroten ‘naarmate grondstoffen beschikbaar komen’ en heeft het als resultaat een ‘ambitieus doel’ gesteld om tegen oktober genoeg voor meer dan 500.000 behandelingen te kunnen produceren en tegen het einde van dit jaar zou dat zelfs meer dan 1 miljoen moeten zijn.

Het bericht Met Remdesivir lijken we echt een geneesmiddel te hebben dat werkt tegen Covid-19 verscheen eerst op Gezond.be.

Het zou te kort door de bocht zijn om de ‘succesverhalen’ rond het indijken van het coronavirus in Taiwan, Duitsland en Nieuw-Zeeland uitsluitend toe te schrijven aan vrouwelijk leiderschap. Maar het valt niet te negeren dat staatshoofden Tsai Ing-Wen, Angela Merkel en Jacinda Ardern behalve een hoger gehalte aan oestrogeen dan testosteron ook een doortastende aanpak tegen het coronavirus gemeenschappelijk hebben.

In alledrie de gebieden, netjes verdeeld over verschillende continenten, tomen ze de pandemie bovengemiddeld sterk in door snel op te treden, zich wetenschappelijk te informeren en helder te communiceren naar de bevolking toe. Die inwoners weten dat op hun beurt ten zeerste te appreciëren, met een groot vertrouwen in hun vrouwelijke leiders tot gevolg en burgerlijke gehoorzaamheid als dankbetoon. Een vicieuze cirkel, zij het wel eentje met positieve consequenties.

Het is frappant in een wereld waar volgens de meest recente gegevens van de Verenigde Naties slechts 10 van de 152 gekozen staatshoofden van het vrouwelijk geslacht zijn. Deze drie springen tijdens de corona-epidemie nog eens extra in het oog – en in het beste geval in de maanden die daarna volgen. Want zoals de voormalige (vrouwelijke) Nieuw-Zeelandse premier Helen Clark zei aan The Atlantic: ‘Deze crisis kan wereldleiders maken of kraken. Voor Jacinda geldt het eerste.’

Jacinda Ardern: Nieuw-Zeelandse empathie gehuld in sweater

88 procent van de kiwi’s gaf in een poll door marktonderzoeksbureau Colmar Brunton begin april aan dat ze de regering vertrouwen bij het maken van de juiste beslissingen om Covid-19 te bestrijden. Nog eens 84 procent kan zich ook volledig vinden in hoe de regering concreet een antwoord biedt op de pandemie.

Een troef van de 39-jarige premier Jacinda Ardern is volgens analisten de empathie die ze bij de bevolking weet op te wekken. Dat diploma communicatiewetenschappen dat ze ooit haalde, komt nu duidelijk van pas. De Nieuw-Zeelandse brengt haar boodschap duidelijk, correct en onverbloemd, maar tegelijkertijd met een vleugje troost. ‘Wees lief voor elkaar’ en ‘we komen er samen doorheen’, is vaak de bottom line van haar boodschap, zonder ergens iemand met de vinger te wijzen. Met zachte hand stelt ze tegelijkertijd de verwachtingen van de bevolking bij. Zo zei ze bij haar aankondiging van de lockdown dat ‘we waarschijnlijk niet onmiddellijk resultaat zullen zien van onze zware inspanningen, maar dat we ons daar niet door mogen laten ontmoedigen’. Dat ze er daarnaast niet voor terugdeinst om casual in een doordeweekse sweater via Facebook Live miljoenen mensen toe te spreken, wekt nog meer sympathie op.

Het blijft echter niet bij empathische, loze woorden in het geval van Ardern. Ook haar kordate optreden werpt vruchten af. Het eiland met bijna vijf miljoen mensen is sterk afhankelijk van toerisme, maar toch besloot de premier al op 19 maart om de grenzen te sluiten voor bezoekers uit het buitenland. Reizigers vanuit China werden in februari al geweerd, nog voor er één case was vastgesteld in Nieuw-Zeeland. Op 23 maart volgde een lockdown met de richtlijnen om thuis te werken en enkel het huis te verlaten om naar de winkel te gaan of in de omgeving aan lichaamsbeweging te doen. Het land deed ook uitgebreid aan testen en stelde meer dan 1.300 gevallen vast, maar telde tot dusver nog maar een twaalftal doden.

Tsai Ing-Wen: ‘Team Taiwan’ for the win

De bijna 24 miljoen inwoners van Taiwan zijn door de naburigheid van China en hun uitsluiting uit de Wereldgezondheidsorganisatie in theorie een kwetsbaar doelwit voor Covid-19. Maar dat is buiten het doortastende optreden van de eerste vrouwelijke president Tsai Ing-Wen gerekend. Toen ze in december op de hoogte werd gebracht van een mysterieus nieuw virus dat de inwoners van Wuhan trof, vroeg ze onmiddellijk om alle vliegtuigen die daar vandaan kwamen te inspecteren. In januari al werd een epidemisch commandocentrum opgericht en een lijst met 124 actiepunten opgesteld – terwijl andere landen nog aarzelden om in actie te schieten. Vluchten uit China en Hongkong werden snel geschrapt, er kwamen strenge quarantaineregels voor reizigers en er werd uitgebreid getest en gescreend bij de hele bevolking. De regering schaalde bovendien de productie van mondmaskers van in het begin onmiddellijk op en maakte ze beschikbaar voor zowel ziekenhuizen als individuen. Ze kampten zelfs met een overschot, dat dankbaar werd aangenomen door Europese landen.

Een rapport van de Journal of American Medical Association (JAMA) noemt Taiwan ‘een voorbeeld van hoe een maatschappij snel kan reageren op een crisis en de belangen van burgers kan beschermen, door de crisis vroeg te erkennen en dagelijks de bevolking duidelijk te informeren’. Die aanpak heeft ervoor gezorgd dat er naar schatting slechts 6 doden vielen in Taiwan en zo’n 400 bevestigde gevallen zijn. Er zijn nu al enkele dagen geen nieuwe besmettingen vastgesteld. Zelf verklaart de vrouwelijke leidster in een opiniestuk in het magazine Time dat ze hun lessen hebben getrokken uit de SARS-uitbraak van 2003, en voortbouwend op die kennis ook Covid-19 beter kunnen bestrijden. Daarnaast benadrukt ze dat de samenwerking tussen de de regering en privébedrijven – ‘een samenwerking die we ‘Team Taiwan’ hebben gedoopt’ – de sleutel tot succes is geweest, onder meer in de productie en export van mondmaskers.

Angela Merkel: Duitse degelijkheid

Duitsland telt meer dan 145.000 infecties onder haar 83 miljoen inwoners, maar heeft dan weer een erg laag sterftecijfer met een bescheiden 55 per miljoen inwoners. Dat is een stuk langer dan de meeste Europese landen. ‘Misschien is de grootste sterkte van Duitsland wel de rationele beslissingen die worden gemaakt op topniveau door de regering, in combinatie met het vertrouwen dat de regering heeft in de populatie’, aldus Hans-Georg Kräusslich, hoofd virologie van het universitair ziekenhuis in Heidelberg aan de New York Times. En dat werkt in twee richtingen: de approval ratings van Merkel stijgen op dit moment boven de 80 procent uit, waardoor de burgers op hun beurt netjes in het gareel lopen bij de opgelegde maatregelen.

Een hoge testcapaciteit, veel bedden op intensieve, een beetje geluk…  zoals je hier kon lezen zijn er meerdere verklaringen voor het lage sterftecijfer in Duitsland. Maar Angela Merkel die aan de knoppen zit, is ook een duidelijke reden. Een grote troef is haar wetenschappelijke achtergrond. Met haar studie natuurkunde en een doctoraat in de quantumchemie beschikt ze over de juiste, objectieve informatie die ze ook bevattelijk kan maken aan burgers. Lothar de Maiziére, de laatste Oost-Duitse premier die samen met de West-Duitse regering onder Helmut Kohl de Duitse Hereniging voltrok, zei dat de wetenschappelijke achtergrond van Merkel haar een buitenbeentje maakt in een politieke arena die gedomineerd werd door mannen met een diploma in de rechten.

Het bericht Wat deze landen die corona efficiënt bestrijden gemeen hebben verscheen eerst op Gezond.be.

De Antonijnse Plaag (165 – 180 na Christus)

De Antonijnse plaag, vermoedelijk een vorm van pokken of mazelen, werd via de zijderoute in Europa geïntroduceerd in de 2e eeuw na Christus. Het Romeinse leger nam de ziekte in 165 vanuit Perzië mee tijdens de Romeins-Parthische Oorlog. De ziekte kon op zijn hoogtepunt 2.000 mensen per dag doden. Naar schatting een kwart van de bevolking overleed eraan. Sommige historici wijten de val van het West-Romeinse Rijk onrechtstreeks aan de uitbraak.

We danken aan het toenmalig leed wel één van de basistheorieën van de virologie, met name de vaststelling dat een uitbraak het dodelijkst is als een populatie er voor het eerst mee geconfronteerd wordt. De basisidee van immuniteit werd met andere woorden ontdekt nog voor er sprake was van epidemiologie als wetenschapstak.

Shakespeare schreef veel poëzie vanuit sociale isolatie tijdens een pestuitbraak

De Pest (midden 14e eeuw, met opstoten tot de 19e eeuw)

Met naar schatting 25 miljoen doden op enkele jaren tijd, was de pest of Zwarte Dood in de veertiende eeuw één van de dodelijkste epidemieën uit de geschiedenis. De oorsprong van de eerste golf ligt vermoedelijk in Azië, waarna het via een schip uit de Krim op Sicilië belandde en zo over de rest van Europa verspreid raakte. Ongeveer één derde van de Europese populatie werd toen vermoedelijk uitgeroeid. Ook later dook de ziekte nog eeuwenlang mondjesmaat op, in epidemische en pandemische vlagen.

In Venetië moesten aanmerende schepen midden veertiende eeuw verplicht eerst veertig dagen in isolatie, de zogenaamde ‘quaranta giorni’. Een quarantaine avant la lettre dus, al ontbrak het toen aan wetenschappelijk kennis over de verspreiding van ziektes. De kiemtheorie ontstond pas in de late negentiende eeuw, en een genoom van een virus of bacterie kunnen we nog maar een goede dertig jaar in kaart brengen.

Het voorbeeld dat vaak wordt genoemd om ons moed in te praten tussen die schijnbaar eeuwige vier muren, is dat van William Shakespeare. Omdat de theaters wegens een uitbraak van de pest werden gesloten eind 16e eeuw, bracht hij zijn uren thuis door om poëzie te schrijven. Bij een latere uitbraak in 1665 stuurde de universiteit van Cambridge zijn studenten naar huis. Onder hen ook Sir Isaac Newton, die prompt naast de appelboom in zijn eigen tuin een fundamentele natuurkundige wet uit zijn mouw schudde.

Cholera (1800 en verder)

Gedurende de hele negentiende eeuw vonden er minstens zes verschillende, wijdverspreide uitbraken van cholera plaats, met miljoenen doden tot gevolg. De infectieziekte veroorzaakt door een bacterie heeft zijn oorsprong in India en raakte snel verspreid via handelsroutes. Het drinken van besmet water of consumeren van voedsel dat in aanraking is gekomen met dat water, ligt aan de oorsprong van de overdracht.

In afwachting van wetenschappelijke kennis, ontstonden in de geschiedenis veel medische doorbraken puur op basis van observatie. Een bekend voorbeeld is een cholera-uitbraak in Londen in 1854, waarbij verschillende doden vielen rond een publieke waterpomp. Een snuggere Dr. John Snow haalde de hendel van die pomp waardoor mensen ze niet meer konden gebruiken. De London School of Hygiene & Tropical Medicine heeft daarom een replica van die pomp laten maken bij wijze van symbool, die nog steeds in Londen te bewonderen is.

Spaanse Griep (1918)

Een circulerend griepvirus uit de vorige eeuw ontaarde in één van de grootste medische rampen uit de geschiedenis, met naar schatting 50 tot
100 miljoen slachtoffers – vooral jonge, gezonde mensen. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, ontstond de uitbraak niet in Spanje. Vermoedelijk kwam patiënt nul uit de VS. Omdat Spanje in de Eerste Wereldoorlog neutraal was en er daarom geen censuur gebeurde op de pers, brachten zij verslag uit over de uitbraak. Vandaar de ‘Spaanse griep’.

Wat deze pandemie aan het licht bracht, is het belang van social distancing. De steden die ten tijde van de Spaanse Griep grote evenementen afgelasten, telden achteraf beduidend minder besmettingen en doden. Het enige land dat geen slachtoffers maakte bleek Australië, waar toen geen enkel schip meer binnen mocht varen zonder dat de reizigers eerst in quarantaine gingen.

De Spaanse griep brak uit in een wereld die nog maar net terug in zijn plooi moest vallen na een wereldoorlog. We hadden toen niet de tools om ziekten te diagnosticeren zoals nu, laat staan antibiotica om secundaire infecties te bestrijden. Ziekenhuizen waren in die tijd plaatsen waar je naartoe ging om te sterven, niet om een behandeling te krijgen. Ook de idee van een publieke sociale zekerheid stond nog maar in zijn kinderschoenen. Door deze uitbraak kwam de ontwikkeling ervan in een stroomversnelling.

Aziatische griep en Honkonggriep (1957 en 1968)

In het midden van de twintigste eeuw werd de wereld vatbaarder voor pandemieën, met een explosief groeiende bevolking, meer internationale handel en de introductie van reizen per vliegtuig.

Maar het was ook rond deze periode dat belangrijke medische ontwikkelingen plaats- vonden. Het griepvaccin werd ontwikkeld in de jaren 30-40 van vorige eeuw, en de meeste publieke gezondheidsorganisaties zoals we die vandaag kennen, waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), werden ook in die periode opgericht opgericht. Toch doden twee afzonderlijke grieppandemieën – beiden afkomstig van de vogelgriep in Hongkong en het vasteland van China – elk meer dan een miljoen mensen.

Hiv/aids (1970 tot heden)

Sinds de jaren 70 van vorige eeuw raakten 75 miljoen mensen besmet met hiv en maakte aids 32 miljoen dodelijke slachtoffers, volgens cijfers van de WHO. Omdat er lang een sociaal stigma op rustte en de ziekte werd afgedaan als een probleem van bepaalde bevolkingsgroepen, zoals homo’s en druggebruikers, kreeg het aanvankelijk te weinig medische belangstelling.

Toch is het gevolg van de eerste grote uitbraak van hiv dat het belang van seksuele voorlichting en het gebruik van condooms steeds meer onderstreept werd – ook voor andere seksueel overdraagbare aandoeningen. In 1985 werd de hiv-test beschikbaar, begin 2000 werden behandelingen met aidsremmers opgezet in ontwikkelingslanden en in 2007 genas de eerste persoon ooit van hiv door een stamceltransplantatie.

Na de uitbraak van de Spaanse griep kwam de opbouw van sociale zekerheidsstelsels in een stroomversnelling

SARS (2003)

Het recentere SARS dat uitbrak in de Chinese provincie Guangdong en 774 mensenlevens eiste, is nooit tot een pandemie uitgegroeid. Door het relatief kleine aantal gebieden dat werd getroffen – delen van Azië, Noord-Amerika, Canada, Frankrijk, Suriname en Zuid-Afrika – bleef de schade beperkt.

Mede dankzij maatregelen zoals besmette mensen snel in quarantaine plaatsen, scholen sluiten en massa-evenementen afgelasten, werd de verspreiding van het virus na vier maanden definitief stopgezet en kon het niet endemisch worden. Een belangrijke nuance om het verschil met Covid-19 te duiden is dat geïnfecteerde SARS-patiënten al ziektesymptomen vertonen op het moment dat ze besmettelijk zijn. Bij het coronavirus kunnen mensen al anderen besmetten terwijl ze nog gezond lijken, wat het moeilijker maakt om zieken te detecteren en isoleren.

Toen al veroordeelden critici de gebrekkige communicatie van China over het virus, die lang bleven volhouden dat er niets aan de hand was. Burgers moesten zich baseren op geruchten, omdat de regering informatie achterhield. Een les die, met het oog op Covid-19, nog niet helemaal geleerd is.

Ebola (2014 – 2016)

Ebola is een erg dodelijke ziekte die wordt veroorzaakt door het ebolavirus. De uitbraak werd nooit een pandemie genoemd, omdat de verspreiding in 2014 zich voornamelijk beperkte tot (West-)Afrika. Een van de lessen die we daaruit kunnen trekken is hoe een epidemie kan groeien wanneer het landen treft met zwakke gezondheidsinfrastructuren. In vergelijking met het coronavirus is ebola minder besmettelijk en wordt het voornamelijk overgedragen door lichaamssappen, -speeksel, bloed, urine, zweet,… Desalniettemin infecteerde ebola meer dan 28.000 mensen en maakt het meer dan 11.000 doden. Niet alleen omdat het dodelijker is dan Covid-19, maar ook omdat tekorten aan personeel en voorraden, armoede, vertragingen door leiders en wantrouwen tegenover de overheid de uitbraak verergerden. Het blijken vooral die dingen te zijn die de Wereldgezondheidsorganisatie zorgen baren in de coronacrisis. ‘Dit is een reality check voor elke overheid op de planeet: Word wakker. Maak je klaar. Dit virus is onderweg, en je moet er klaar voor zijn’, aldus Michael Ryan, WHO-directeur van noodsituaties op gezondheidsgebied.

Het bericht Wat we hebben geleerd uit vroegere epidemieën verscheen eerst op Gezond.be.

Wat is selenium?

Selenium is een spoorelement met anti-oxidatieve eigenschappen met een beschermend effect. Het essentieel spoorelement bevindt zich in een reeks van enzymen die onder meer een belangrijke rol spelen bij de werking van het afweersysteem. Die enzymen zijn op hun beurt antioxidanten.

Antioxidanten zijn stoffen die – zoals hun naam al doet vermoeden – oxidatie tegengaan. Bij het proces van oxidatie worden vrije radicalen gevormd die in grote hoeveelheid schadelijk kunnen zijn voor het lichaam. De enzymen waar selenium in voorkomt, vangen dus chemische stoffen op die schade veroorzaken aan weefsels en aan het genetisch materiaal. Dat is bijvoorbeeld het geval bij ontstekingen na virale infecties.

Wie loopt risico op een seleniumtekort?

In Vlaanderen werd al vastgesteld dat het seleniumpeil van veel inwoners lager is dan aanbevolen. Het gaat vooral om ouderen, mensen met obesitas of met een verzwakt immuunsysteem.

Verband seleniumtekort en ontstekingen na virussen

Dat er een verband is tussen een seleniumtekort en het optreden van virusinfecties is al gebleken bij verschillende andere virussen waaronder ebola. Het onderzoeksteam, dat gecoördineerd wordt door de UGent, hoopt binnenkort in kaart te brengen wat de mogelijke rol van een seleniumtekort in de verdere ontwikkeling van COVID-19 is.

Uit een recent onderzoek in China bleek dat een bepaalde component – genaamd ebselen, dat ook selenium bevat – in laboculturen de beste antivirale werking vertoonde tegen COVID-19. Men onderzoekt die piste verder en gaat na of selenium van belang kan zijn bij de behandeling van COVID-19.

Seleniumtekort vermijden

Een gezond en gevarieerd voedingspatroon helpt een seleniumtekort te voorkomen. Vooral vis en bepaalde soorten noten – Braziliaanse noten in het bijzonder – zijn rijk aan het mineraal. Verder leveren ook vlees, volkoren graanproducten en zuivelproducten een bijdrage aan de seleniuminame.

De hoeveelheid die aanwezig is in plantaardige producten hangt af van het seleniumgehalte in de bodem waar de gewassen geteeld zijn. In West-Europa is de bodem verarmd door intensieve landbouw waardoor het gehalte hier erg laag is. Aan het veevoer wordt selenium toegevoegd waardoor het West-Europees vlees wel rijk is aan het mineraal.

Merk wel op dat bepaalde bevolkingsgroepen, waaronder ouderen, het moeilijker hebben om het mineraal op te nemen uit hun voeding.

Voedingssupplementen rijk aan selenium

Een supplement rijk aan selenium kan soelaas bieden voor de kwetsbare bevolkingsgroepen. Het is belangrijk te vermelden dat een te hoge seleniuminname schadelijk kan zijn. Voor men beslist supplementen te nemen, is het dus primordiaal dat men de status van het seleniumgehalte in het bloed kent.

Onder andere Pharma Nord biedt het gepatenteerde SelonoPrecise aan, een organisch en gestandaardiseerde seleniumsupplement. SelenoPrecise is ook de seleniumbron in Selenium+Zinc. Voor meer informatie raden we je aan een arts te raadplegen.

Het bericht Is het coronavirus schadelijker voor mensen met een seleniumtekort? verscheen eerst op Gezond.be.

Bij je werk, gezinsleven én je diabetes komen ongeziene uitdagingen op je pad. 
Thuis werken, tijdelijke werkloosheid, werkdruk, verveling en een gevoel van isolatie 
doen je hunkeren naar de lekkernijen in huis. Misschien grijp je sneller naar kant- en klare maaltijden. Zowel personen met als zonder diabetes dienen een gezonde voeding na te streven. Bij personen met diabetes gaat er wel extra aandacht uit naar de koolhydraten en vetten.

“Ga aan de slag met volgende tips en laat corona niet de overhand krijgen 
over jouw voeding!”

1. Maak op voorhand een boodschappenlijstje voor één week . Denk na wat en hoeveel je nodig hebt om gezonde gerechten samen te stellen. Groenten, fruit, volkoren granen/aardappelen, vlees/vis/plantaardige alternatieven, gezonde tussendoortjes … vormen de basis voor je lijstje.
2. Corona doet hamsteren én hamsteren doet eten. Koop geen grote hoeveelheden (ongezonde) voeding.  De supermarkten blijven bevoorraad, dat is dus niet nodig.
3. Ga niet eten uit verveling of gemis aan sociaal contact. Wees creatief en ga op zoek naar een leuke tijdsbesteding. Bel, mail of videochat met vrienden & familie.
   Is de nood toch nog hoog? Ga dan voor een groentesnack of stuk fruit.
4. Motiveer en daag vrienden en familie uit met de ‘Ik blijf gezond eten – ook tijdens corona – challenge’.Stuur foto’s van je eten door, maak groentepoppetjes met je kinderen …
5. Eet bewust! Eet niet tijdens het werken of tv kijken maar weet wat je eet en laat het ten volle smaken.
6. Maak van de gezonde keuze de gemakkelijkste! Leg bijvoorbeeld je fruitschaal in het zicht, koeken achteraan en groenten vooraan in de kelder.
7. Houd je normale eetpatroon aan en tracht te eten op vaste tijdstippen. Eet je op het werk geen dessertje na de lunch? Doe dat dan ook thuis niet. 
8. Kies voor gezonde tussendoortjes zoals een handje ongezouten noten, een stuk fruit, een groentesnack, een vezelrijke koek …
9. Kies verse producten. Ga voor verse groenten en fruit en zorg voor variatie. Diepvriesgroenten- en fruit kunnen gezond zijn als afwisseling. Kijk na of er geen toevoegingen zoals suiker, zout of room zijn. Beperk het gebruik van conserven en ga voor de variant op water/sap.
10. Doe aan ‘meal preppen’. Bereid je maaltijden voor en/of maak dubbele porties om in te vriezen.

Eet je ongezonde snacks uit angst of stress over je diabetes en corona? Blijf er niet mee zitten en praat erover met je diabetesteam of contacteer de Diabetes Infolijn (0800 96 333). 

Heb je de ‘kook-microbe’ te pakken, maar ontbreekt het je aan creatieve ideeën?   De Diabetes Liga bracht recent een kookboek uit, boordevol lekkere én gezonde recepten. Kan je niet wachten om voor jezelf of je gezin een gezonde maaltijd op tafel te toveren? 

Koop hier ‘Lekker koken met diabetes’.

Het bericht Gezond blijven eten tijdens corona in een huis vol verleiding verscheen eerst op Gezond.be.

Covid-19 heeft ons allemaal van onze sokken geblazen, van de ene seconde op de andere viel ons leven stil en werd iets essentieels als een hand, een knuffel of een kus plots levensgevaarlijk. Stilaan komt nu het besef dat het leven zoals we het kenden niet snel zal terugkomen want zolang er geen vaccin en medicijn is, blijft het besmettingsgevaar reëel. Maar de tijd van hulpeloos toekijken is wel voorbij, het moment is daar om dit virus naar de passagiersstoel te verwijzen en zelf terug de pedalen van ons leven over te nemen. En Gezond helpt je hier graag bij, samen met ons team van topexperten. Zo vertelt Marc Van Ranst wat we leerden uit voorbije epidemieën en hoe hij verwacht dat het virus zich tijdens de zomermaanden en de herfst zal gedragen. 

Verder lees je ook hoe je je weerstand en deze van je kinderen in topconditie kan brengen zodat je optimaal beschermd bent en we hebben natuurlijk ook oog voor je mentale veerkracht want die komt in deze onzekere tijden ook serieus onder druk te staan. Daarnaast is er in dit magazine uiteraard ook plaats voor fun. We selecteerden de allerleukste work-outs én de lekkerste gezonde BBQ-recepten, je kan ontspannen met uitdagende puzzels en last but not least kan je vier supergeweldige relaxweekends winnen!

Dringend tijd dus om langs de krantenwinkel of supermarkt te lopen! 

We wensen je veel leesgenot, zorg voor jezelf en elkaar,

De Gezond-redactie 

Het bericht Gezond magazine nu overal te koop! verscheen eerst op Gezond.be.

Door de uitbraak van COVID-19 werd de Belgische bevolking gevraagd om enkel naar het ziekenhuis te gaan bij absolute noodgevallen. We lijken ons allemaal goed aan die regel te houden om de volksgezondheid niet onnodig in gevaar te brengen. De voorbije weken stelden ziekenhuizen echter een opvallende daling vast in het aantal patiënten met hartziekten of beroertes. Ze blijven thuis uit angst voor het coronavirus of om de gezondheidszorg niet extra te belasten. “Deze situatie leidt tot veel sterfgevallen door beroertes en hartaanvallen die konden en moeten vermeden worden”, zegt Sandrine Daoud, algemeen directrice van de Belgische Cardiologische Liga.

Het is belangrijk om te onthouden dat ziekenhuizen uiteraard nog steeds beschikbaar zijn voor noodgevallen. Dus ook voor mensen die symptomen van een hartaanval of beroerte vertonen. Het negeren van die symptomen verhoogt het risico op langdurige hartbeschadigingen of zelfs overlijden. “We beschikken nog altijd over voldoende personeel, apparatuur en middelen om hartaanvallen en beroertes te behandelen”, zegt cardioloog Dr. Luc Missault.

De Cardiologische Liga vraagt iedereen om onmiddellijk medische hulp te zoeken via het noodnummer 112 wanneer je volgende symptomen herkent:

Symptomen van een beroerte

Een beroerte of herseninfact ontstaat door de verstopping van een hersenslagader en leidt tot zuurstoftekort in de hersenen. Hoe sneller je de symptomen herkent, hoe meer kans op genezing. Doe daarom steeds de FAST-test:

• F – Face: het gezicht van de persoon is naar één kant gevallen. Kan hij of zij nog glimlachen?
• A – Arms: Kan de persoon beide armen omhoog houden?
• S – Speech: Kan de persoon nog duidelijk spreken?
• T – Time: Bel onmiddellijk het noodnummer 112, want elke minuut telt.

Symptomen van een hartaanval

Een hartaanval of hartinfarct onstaat doordat een bloedstolsel de kransslagader verstopt. Een deel van het hart wordt dan niet volledig geïrrigeerd. Bij een hartaanval kunnen de symptomen echter verschillen van persoon tot persoon. De meest voorkomende symptomen zijn:

• Plotse hevige pijn in het bovenlichaam zoals borst, nek, kaak of armen
• Voornamelijk pijn aan de linkerkant van het bovenlichaam
• Kortademigheid
• Zweten
• Misselijkheid
• Bij vrouwen en oudere mensen is er niet altijd acute pijn in de borst, maar eerder misselijkheid, vermoeidheid en kaaktrekkingen
• Bel ook hier meteen het noodnummer

De cijfers in ons land spreken nochtans voor zich. Hart- en vaatziekten blijven bij ons, net als in andere industrielanden, de belangrijkste doodsoorzaak. Ook tijdens de coronacrisis blijven die medische noodgevallen uiteraard opduiken. Aarzel dus zeker niet om het noodnummer te contacteren bij een vermoeden van een beroerte of hartaanval. Alleen met actieve preventie, zoals ook aangetoond werd door wetenschappelijk onderzoek, is de omvang van hart- en vaatziekten nog op een afdoende en blijvende manier terug te dringen. Die strijd voert de Belgische Cardiologische Liga al meer dan vijfenveertig jaar.

Het bericht Mensen met beroerte of hartaanval durven niet naar het ziekenhuis verscheen eerst op Gezond.be.

Veel infectieziekten komen en gaan met de seizoenen. Griep en buikgriep arriveren meestal met de koudere wintermaanden.Andere virussen, zoals tyfus, hebben de neiging om tijdens de zomer te pieken. De gevallen van mazelen dalen tijdens de zomer in gematigde klimaten, terwijl ze in tropische gebieden hun hoogtepunt bereiken in het droge seizoen.

Kunnen we vergelijkbare seizoensinvloeden verwachten met Covid-19? Sinds het virus rond half december voor het eerst in China opdook, zijn veel van de grootste uitbraken geweest in regio’s waar het weer koeler is. Dat leidt tot speculatie dat de ziekte met de komst van de zomer zou kunnen afnemen. Maar experts zijn op hun hoede. Want het virus dat Covid-19 veroorzaakt – officieel SARS-CoV-2 – is te nieuw om definitieve gegevens te hebben over hoe de impact ervan met de seizoenen zou kunnen veranderen. Het nauw verwante SARS-virus dat zich in 2003 verspreidde, leert ons ook niet echt iets daarover, want het werd snel ingeperkt, wat betekent dat er weinig informatie is over hoe het werd beïnvloed door de seizoenen.

Aanwijzingen

Toch zijn er enkele aanwijzingen van andere coronavirussen of Covid-19 uiteindelijk seizoensgebonden kan worden. Een studie die 10 jaar geleden werd uitgevoerd het Centre for Infectious Diseases aan de Universiteit van Edinburgh, toonde aan dat drie coronavirussen – allemaal afkomstig van patiënten met luchtweginfecties – ‘uitgesproken winterse seizoensinvloeden vertoonden’. Deze virussen leken voornamelijk tussen december en april infecties te veroorzaken – een vergelijkbaar patroon als bij griep.

De verspreiding van uitbraken van Covid-19 over de hele wereld lijkt te suggereren dat het een voorkeur heeft voor koele en droge omstandigheden. Een niet-gepubliceerde analyse die het weer vergelijkt op vijfhonderd locaties over de hele wereld waar er gevallen van Covid-19 zijn geweest, lijkt een verband te suggereren tussen de verspreiding van het virus en temperatuur, windsnelheid en relatieve vochtigheid. Een ander niet-gepubliceerd onderzoek heeft aangetoond dat hogere temperaturen verband houden met een lagere incidentie van Covid-19, maar merkt op dat temperatuur alleen niet verantwoordelijk kan zijn. Een derde tot nu toe ongepubliceerd onderzoek voorspelt dat gematigde warme en koude klimaten het meest kwetsbaar zijn voor de huidige uitbraak van Covid-19. Op de tweede plaats lijken droge gebieden het meest kwetsbaar. Tropische delen van de wereld worden waarschijnlijk het minst getroffen, claimen de onderzoekers.

Het probleem: Het werkt anders bij pandemieën

Maar zonder echte gegevens over hoe Covid-19 zich gedraagt over een langere periode, vertrouwen onderzoekers op computermodellen om te voorspellen wat er in de loop van het jaar nog kan gebeuren. Het extrapoleren van gegevens over de seizoensgebondenheid van Covid-19 op basis van endemische coronavirussen – dat wil zeggen virussen die al geruime tijd in menselijke populaties circuleren – is een uitdaging. Al was het maar omdat die endemische virussen om een aantal redenen wél seizoensgebonden kunnen zijn en mogelijk zijn die redenen niet van toepassing zijn op de Covid-19-pandemie.

Pandemieën volgen immers vaak niet dezelfde seizoenspatronen als meer normale uitbraken van ziektes. De Spaanse griep bereikte bijvoorbeeld een piek in de zomermaanden, terwijl de meeste griepuitbraken in de winter plaatsvinden.

‘We mogen verwachten dat Covid-19 uiteindelijk endemisch wordt’, zegt Jan Albert, een professor in infectie- ziektebestrijding die gespecialiseerd is in virussen aan het Karolinska Institute in Stockholm. ‘En het zou echt verrassend zijn als het dan niet seizoensgebonden blijkt te zijn. Maar momenteel is de grote vraag of de gevoeligheid van dit virus voor de seizoenen het verspreidingsvermogen ervan in een pandemische situatie zal beïnvloeden.’

Vette vacht

Maar waarom zijn verwante coronavirussen seizoensgebonden en waarom biedt dat hoop voor deze uitbraak? Ze zijn bekleed met een olieachtige vacht, bekend als een lipidedubbellaag, en bezaaid met eiwitten die uitsteken als puntjes van een kroon (‘corona’ is Latijn voor ‘kroon’). Onderzoek naar andere omhulde virussen suggereert dat deze vettige vacht hen gevoeliger maakt voor hitte. Onder koudere omstandigheden hardt de vette vacht uit tot een rubberachtige toestand – zoals vet van gekookt vlees tijdens het afkoelen zal uitharden. Ze doet dat om het virus langer te beschermen als het zich buiten het lichaam bevindt. De meeste omhulde virussen vertonen hierdoor de neiging om een sterke seizoensgebondenheid te vertonen.

We weten ondertussen dat SARS- CoV-2 tot 72 uur kan overleven op harde oppervlakken zoals plastic en roestvrij staal bij temperaturen tussen 21 en 23 graden Celsius en bij een relatieve vochtigheid van 40 procent. Precies hoe het Covid-19-virus zich gedraagt bij andere temperaturen en vochtigheid moet nog worden getest, maar onderzoek naar andere coronavirussen suggereert dat ze langer dan 28 dagen bij 4 graden Celsius kunnen overleven. Hoe langer het virus stabiel blijft buiten het lichaam, hoe groter het vermogen is om andere mensen te infecteren.

Maar weer is slechts een kleine factor

Er zijn desalniettemin een aanzienlijk aantal gevallen in tropische regio’s. Een recente analyse van de verspreiding van het virus in Azië door onderzoekers van de Harvard Medical School suggereert dat dit pandemische coronavirus minder gevoelig zal zijn voor het weer dan velen hopen. De onderzoekers concluderen dat de snelle groei van gevallen in koude en droge provincies van China, naast de snelheid van transmissie in tropische locaties zoals Guangxi en Singapore, suggereert dat toename van temperatuur en vochtigheid in de lente en zomer niet zullen leiden tot een daling in gevallen.

Dat komt omdat de verspreiding van een virus van veel meer zaken afhangt dan alleen het vermogen om te overleven in verschillende klimatologische omstandigheden. Voor een ziekte als Covid-19 zijn het mensen die het virus verspreiden, en dus kunnen seizoensgebonden veranderingen in menselijk gedrag ook leiden tot verschuivingen in infectiepercentages. De gevallen van mazelen in Europa pieken bijvoorbeeld in schoolperiodes en nemen af tijdens de vakantie wanneer kinderen het virus niet naar elkaar verspreiden. Er wordt ook gesuggereerd dat de enorme migratie van mensen rond het Chinese nieuwjaar op 25 januari een sleutelrol heeft gespeeld bij de verspreiding van Covid-19 vanuit Wuhan naar andere steden in China en de rest van de wereld.

Het weer kan ook knoeien met ons eigen immuunsysteem. Zo zijn er studies die op een gebrek aan vitamine D of een verzwakt immuunsysteem wijzen door koud of donker winterweer, wat ons vatbaarder zou maken voor besmetting. Al zijn er ook weer onderzoeken die dit tegenspreken. Er zijn wel sterkere aanwijzingen dat vochtigheid impact kan hebben op onze kwetsbaarheid. Wanneer de lucht bijzonder droog is, wordt aangenomen dat de hoeveelheid slijm die onze longen en luchtwegen bedekt, vermindert. Deze kleverige afscheiding vormt een natuurlijke afweer tegen infecties en dus virussen.

Hoe de zomer ons kan bedriegen

Aangezien het virus dat de Covid-19-pandemie veroorzaakt, nieuw is, is er nog geen immuniteit opgebouwd. Dat betekent dat het virus zich vooral verspreidt door nauw contact tussen mensen. Het stoppen van contact tussen mensen zou dus ook de infectiecijfers moeten verlagen. Dat is precies wat regeringen nu doen met de afsluiting van openbare plaatsen over de hele wereld.

Als de gevallen van Covid-19 de komende maanden inderdaad afnemen, kan dat een aantal redenen hebben: preventiemaatregelen zoals isolatie en lockdowns die succesvol zijn; de immuniteit die is toegenomen onder de bevolking; of het kan een effect van het seizoen zijn, zoals de modellen van Jan Albert suggereren. En dat laatste zorgt voor een probleem. ‘Als er een seizoenseffect is, kan het de echte impact van de andere twee redenen maskeren’, waarschuwt Albert. ‘In landen waar door een sterke lockdown niet veel mensen zijn blootgesteld, zou het me dan niet verbazen dat we in de herfst en winter een tweede golf zullen zien.’

Zelfs als Covid-19 enige seizoensgebonden variabiliteit vertoont, is het onwaarschijnlijk dat het in de zomermaanden volledig zal verdwijnen, dus. Maar een dip in gevallen kan enkele voordelen opleveren. ‘De stappen die we nemen om de curve af te vlakken zijn economisch gezien duur, maar ze kunnen ons helpen deze pandemie de zomer in te duwen’, zegt Albert. ‘Als er enige seizoensgebondenheid is, kan het de gezondheidssystemen de tijd kopen die ze nodig hebben om zich voor te bereiden op een tweede golf in het najaar.’

Het bericht Waarom de zomer geen garantie is op het verdwijnen van Covid-19 verscheen eerst op Gezond.be.

Als we te maken zouden hebben met een grieppandemie, zou het maken van een vaccin een pak gemakkelijker zijn. De wereld is ervaren in het maken van griepvaccins en doet dat elk jaar. Maar er bestaan ​​geen vaccins voor coronavirussen – tot nu toe leken deze virussen milde of zeldzame ziekten te veroorzaken, en waren vaccins niet prioritair, ook al uit commerciële redenen.  

Maar de eerste stappen die gezet zijn naar een vaccin tegen SARS-CoV-2-virus zijn toch indrukwekkend snel gezet. Afgelopen maandag zijn de klinische tests begonnen van een mogelijk vaccin dat door Moderna en de National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID) is ontworpen. Of, er zaten amper 63 dagen tussen het moment dat wetenschappers voor het eerst de genen van het virus konden sequencen en artsen een vaccin-kandidaat in de arm van een persoon zijn beginnen injecteren. 

Eerste snelle stap, nu veel langzame

We moeten ons daarbij wel bewust zijn dat het de snelste stap was van veel opeenvolgende langzame die we moeten nemen. De eerste proef zal onderzoekers eenvoudig vertellen of het vaccin veilig lijkt en of het het immuunsysteem daadwerkelijk kan mobiliseren. Onderzoekers moeten dan controleren of het daadwerkelijk infectie met SARS-CoV-2 voorkomt. Ze zullen dierproeven en grootschalige proeven moeten doen om ervoor te zorgen dat het vaccin geen ernstige bijwerkingen veroorzaakt. Ze moeten uitzoeken welke dosis nodig is, hoeveel injecties mensen nodig hebben, of het vaccin bij ouderen werkt en of er andere chemicaliën nodig zijn om de effectiviteit te vergroten.

Het vaccin van Moderne en NIAID heet mRNA-1273. MRNA is een afkorting van Messenger-RNA (in het Nederlands af en toe boodschapper-RNA genoemd). Messenger-RNA is een vorm van RNA die als ‘boodschapper’ (messenger) twee processen met elkaar verbindt: de transcriptie, waarbij een stuk DNA (een gen) overgeschreven wordt tot mRNA, en de translatie, waarbij het mRNA wordt vertaald naar een keten van aminozuren (een eiwit). 

Met deze mRNA-technologie worden fragmenten van genetische code in de spieren van een persoon geïnjecteerd, zodat de spiercellen zelf het virale eiwit gaan produceren om immuniteit te creëren, met dat verschil dat het mRNA alleen de instructies levert voor hoe je cel dat eiwit kan maken. En als het eenmaal is gemaakt, neemt het immuunsysteem het over en doet het zijn werk. 

‘In geval van nood’

De aanpak van het RNA-vaccin heeft één groot voordeel: snelheid. Wetenschappers hoeven alleen maar de genetische sequentie van het virus te kennen en ze kunnen de productie van een RNA-vaccin binnen enkele weken synthetiseren en opschalen. Maar RNA is kwetsbaar. In een laboratorium moet je je gezicht afschermen om ermee te werken, niet omdat het gevaarlijk is, maar omdat zelfs een vlaag van speeksel waarschijnlijk enzymen die RNA uit elkaar zouden scheuren, waardoor het waardeloos zou worden. Er is wel een voordeel: zolang het goed is geformuleerd, wordt RNA beschouwd als bijna onschadelijk om in mensen te injecteren, en een fase 1-onderzoek als dit is dan ook gemakkelijk te starten. Succes is nauwelijks verzekerd, maar we weten in ieder geval dat het RNA de mensen in de proef niet schaadt. 

Als het uiteindelijk wordt goedgekeurd, zou mRNA-1273 het eerste mRNA-vaccin zijn dat een licentie krijgt om bij mensen te worden gebruikt. Als het werkt, zou dat revolutionair zijn. Maar experts waarschuwen nu al dat het heel moeilijk zal worden om mRNA-1273 snel te produceren in erg grote aantallen. 

Moderna meldt zelf dat een commercieel verkrijgbaar vaccin waarschijnlijk niet beschikbaar zal zijn gedurende ten minste 12 to 18 maanden, maar zegt wel dat het mogelijk is dat in geval van nood een vaccin in de herfst beschikbaar zou kunnen zijn voor sommige mensen, waaronder ook gezondheidswerkers. 

Ondertussen goed nieuws uit Leiden

Het farmaceutisch bedrijf Janssen Vaccines uit Leiden denkt een mogelijk corona-vaccin in september op mensen te kunnen gaan testen. En dat is eerder dan verwacht volgens Hanneke Schuitemaker, hoofd virale vaccins bij Janssen.

‘De afgelopen twee maanden hebben we gekeken wat voor afweerreactie het opwekt in dieren. Normaal duurt die fase twee jaar’ 

Bij Janssen onderzoeken ze momenteel een minder experimentele aanpak: het ontwikkelt een op vectoren gebaseerd vaccin, een methode die leidde tot het ebolavaccin. In wezen is het gebouwd op een niet-replicerend verkoudheidsvirus (of virale vector) waaraan een beetje coronavirusgenetica is toegevoegd. Het vaccin zou in de spieren van een persoon worden geïnjecteerd, waar het geïnjecteerde virus een eiwit genereert. Als dat eiwit correct ‘vouwt’ (de juiste vorm bereikt), kan het een immuunrespons veroorzaken. Het virus dat als vector wordt gebruikt, kan trouwens niemand ziek maken. Het stukje corona dat erin zit moet ervoor zorgen dat een lichaam antistoffen gaat maken.

‘De afgelopen twee maanden hebben we gekeken wat voor afweerreactie het opwekt in dieren. Normaal duurt die fase twee jaar’, zegt Schuitemaker. Of het nu ook werkt, wordt vanaf september getest op mensen. Schuitemaker: ‘We weten heel goed hoe mensen erop reageren en hebben daarom heel veel vertrouwen dat we nu ook op die manier een vaccin kunnen maken.’

Vanaf deze week gaat het Leidse bedrijf het materiaal produceren dat het vanaf september in mensen gaat testen. ‘Parallel daaraan gaan we ook alvast opstarten met het produceren van vaccins’, zegt Schuitemaker. ‘Dat doen we at risk, we weten niet of ons vaccin gaat werken. Maar als het werkt, dan hebben we alvast een voorraadje. Dat is onze strategie.’

In december weten de onderzoekers dan hopelijk of het vaccin een goede afweerreactie geeft, zegt Schuitemaker. Maar daarmee is er nog altijd geen vaccin dat massaal verspreid kan worden. ‘Dan volgt juist het monnikenwerk. Zorgen dat je goed kunt produceren en aantonen dat het vaccin effectief is en beschermt, dat is nog een heel lang traject.’ Voordat er een vaccin op grote schaal beschikbaar is, zijn we zeker zo’n anderhalf jaar verder, denkt ze.

Het bericht Zoektocht naar coronavaccin lijkt sneller te verlopen dan verwacht verscheen eerst op Gezond.be.

Wat van in het begin duidelijk was bij de verspreiding van het virus, is de kwetsbaarheid van mensen met diabetes en hartaandoeningen. De gemeenschappelijke risicofactor bij deze groep mensen zijn de longen, omdat bij beide soorten patiënten het orgaan waarschijnlijk door het coronavirus wordt beschadigd. Hun slechte onderliggende gezondheid betekent dat zij een groter risico lopen op ernstige medische schade door Covid-19 dan mensen met een goede gezondheid.

Ook ouderen zijn gevoelig voor het virus. Volgens recente schattingen doodt Covid-19 13,4 procent van de patiënten van 80 jaar en ouder, vergeleken met 1,25 procent van degenen van in de vijftig en 0,3 procent van veertigers die de ziekte hebben. De scherpste kloof ontstaat op 70-jarige leeftijd. Hoewel 4 procent van de zestigers onder de patiënten het niet haalt, verdubbelt dat aantal voor 70-plussers (8,6 procent). De berekeningen zijn gebaseerd op 70.117 door het laboratorium bevestigde en klinisch gediagnosticeerde gevallen op het vasteland van China, en 689 gevallen onder mensen geëvacueerd uit Wuhan met repatriëringsvluchten.

De kans dat een Covid-19-patiënt symptomen zou ontwikkelen die ernstig genoeg waren om ziekenhuisopname te vereisen, vooral voor ademhalingsondersteuning, nam ook sterk toe met de leeftijd. Bij patiënten van 80 jaar en ouder is dat 18,4 procent. Terwijl 12 procent van de 60-plussers ziekenhuisopname nodig had, is dat 3,4 procent bij de 30-plussers en 1,1 bij de 20-plussers. Het grootste verschil daar manifesteert zich op de late middelbare leeftijd: 4,3 procent van de mensen van 40 tot 49 jaar met Covid-19 moesten in het ziekenhuis worden opgenomen, terwijl dat bij 50-plussers 8,2 procent is. Dat is gedeeltelijk waarom de situatie in Italië zo rampzalig is, met veel ziekenhuizen overweldigd door gevallen van Covid-19: de mediane leeftijd in het land (47) is de hoogste in Europa en 23 procent van de bevolking is 65 jaar of ouder.

Een leger met minder soldaten

De verklaring voor het algemeen verhoogde risico voor ouderen, maar ook voor het feit dat Covid-19 jongere mensen doodt, zelfs als sommige senioren overleven, ligt voor een groot stuk in van wat ‘immunosenescentie’ heet. Immunologen hebben enkele van de specifieke manieren geïdentificeerd waarop het immuunsysteem met de leeftijd verandert, waardoor ze verder kunnen gaan dan de simpele bewering dat het verzwakt naarmate je ouder wordt. Dat is niet alleen een kwestie van de jaren opstapelen, het gaat niet om je echte leeftijd, wél om de leeftijd van je immuunsysteem. En dat veroudert sneller bij mensen die chronische ziekten en onderliggende kwalen hebben.

Ons immuunsysteem heeft twee soorten afweermechanismen tegen virussen en andere ziekteverwekkers: een eerstelijnsleger van cellen, eukocyten, die binnenvallende microben binnen enkele minuten tot uren aanvallen. Daarnaast is er legertje dat pas na enkele dagen in actie komt: nauwkeurig gerichte antilichamen en T-cellen (ofwel T-lymfocyten). Naarmate we ouder worden heeft het lichaam minder T-cellen, die virusbestrijding chemicaliën produceren. Tegen de puberteit produceert we al tien keer minder T-cellen dan in de kindertijd, tegen de leeftijd van 40 of 50 is dat nog eens tien keer minder. Daardoor raakt de voorraad T-cellen in het lichaam uitgeput die nog niet zijn geprogrammeerd om zich te verdedigen tegen een specifieke microbe. Minder van dergelijke ‘naïeve T-cellen’ betekent dat er minder kunnen worden ingezet tegen een nooit eerder geziene microbe.

Samengevat: we hebben gewoon minder soldaten die te maken krijgen met aanvallers die we nog nooit eerder hebben meegemaakt, zoals het nieuwe coronavirus. Ook het proces waarbij andere cellen, de ‘instructeurcellen’, de T-cellen aansporen om virusdodende stoffen te produceren, werkt minder goed naarmate we ouder worden.

In plaats van te roepen beginnen ze het biologische equivalent van mompelen te doen, waardoor T- cellen te laat en te weinig reageren. Het lichaam behoudt trouwens wél de ‘geheugen-T-cellen’, die hebben geleerd om aanvallers in de jeugdjaren te bestrijden, wat de reden is waarom de immunisatie tegen pokken en vele andere virale ziekten tientallen jaren werkt.

B-cellen

En dan zijn er nog B-cellen, lymfocyten die antilichamen aanmaken. Dat zijn eiwitten die door de mens worden geproduceerd als reactie op antigenen zoals virussen, bacteriën of grote moleculen. Ze nemen af naarmate we ouder worden, maar minder steil dan de afname van T-cellen. Wel kunnen oudere B-cellen, net als oude fabrieken, niet zoveel van hun product – antilichamen – produceren als toen ze nieuw waren.

Ouderdom brengt nog een verandering in het immuunsysteem: het vertraagt hoe snel het eerstelijnsleger van cellen, leukocyten dus, de verdediging overdragen aan geactiveerde T-cellen en B-cellen. Het resultaat is dat de leukocyten in overdrive gaan en het gevolg daarvan is dan weer een spervuur van ontstekingsmoleculen die cytokines worden genoemd. Die fusillade valt de longen aan en veroorzaakt het acute respiratory distress syndrome (ARDS), een veelvoorkomende oorzaak van sterfgevallen door Covid-19.

Immunosenescentie betekent trouwens slecht nieuws als het nieuwe coronavirus blijft circuleren, zelfs aan subpandemische snelheden, omdat het suggereert dat oudere mensen die Covid-19 hebben overleefd, geen robuuste immuniteit hebben als ze opnieuw worden blootgesteld aan het virus. Met de griep bijvoorbeeld hebben jongere mensen een sterker ‘immuungeheugen’ dan oudere mensen – hun T-cellen en B-cellen zijn klaar om aan te vallen als een griepvirus terugkeert. Als het immuungeheugen voor coronavirus lijkt op dat voor griep, dan zullen jonge mensen veel beter beschermd zijn als het terugkomt.

Roken als risicofactor

Het wordt ook steeds duidelijker dat Covid-19 een onderscheid maakt naar geslacht. Mannen testen vaker positief en ze overlijden vaker na besmetting. De trend werd voor het eerst gezien in China, waar in een eerste analyse een sterftecijfer van 2,8 procent bij mannen werd gevonden, vergeleken met 1,7 procent bij vrouwen. Sindsdien zien we dat patroon bevestigd in Frankrijk, Duitsland, Iran, Italië, Zuid-Korea en Spanje. In Italië waren mannen op een zeker moment verantwoordelijk voor 71 procent van de sterfgevallen en in Spanje suggereerden gegevens eind maart dat daar tweemaal zoveel mannen als vrouwen zijn overleden aan Covid-19.

Roken was daarvoor al vroeg een mogelijke verklaring. In China
zijn bijna de helft van de mannen rokers, tegenover amper 2 procent van de vrouwen. Een studie bevestigt: terwijl rokers ongeveer 12 procent van de mensen met minder ernstige symptomen vormden, liep hun aantal op tot 26 procent in de categorie mensen die op intensive care belandden of stierven. Niet alleen door wat roken met je longen doet, rokers raken hun lippen meer aan en kunnen besmette sigaretten delen. Roken blijkt een duidelijke factor, maar in andere landen is het verschil in rokers niet zo groot; In Italië rookt bijvoorbeeld 28 procent van de mannen versus 19 procent van de vrouwen. Er moet dus nog een verklaring zijn voor de oververtegenwoordiging van mannen in de statistieken van Covid-19.

Mannen, het ‘zwakke’ geslacht?

Sabra Klein, professor aan de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, deed al voor de komst van Covid-19 uitgebreid onderzoek naar hoe virussen mannen en vrouwen anders lijken te treffen. Daaruit is gebleken dat mannen een lagere aangeboren antivirale immuunrespons hebben op een reeks infecties, waaronder hepatitis C en HIV. Studies
bij muizen suggereren dat dit ook het geval kan zijn voor coronavirussen, hoewel Covid-19 specifiek niet is onderzocht. Eerder werden mannen ook onevenredig getroffen tijdens de SARS- en MERS-uitbraken, die werden veroorzaakt door coronavirussen. Sabra Klein, die ook sekseverschillen in vaccinatiereacties bestudeert, ontdekte ook dat vrouwen sterkere immuunreacties produceren na vaccinaties en dat ze een beter ‘geheugen’ hebben voor immuunresponsen, iets wat volwassenen beschermt tegen pathogenen waaraan ze als kinderen werden blootgesteld. Als het gaat om het opbouwen van een immuunrespons tegen infecties, blijken mannen het zwakkere geslacht.

Klein en haar collega’s waarschuwen er echter voor om te stellen dat vrouwen een beter immuunsysteem hebben dan mannen. ‘Laat ons zeggen dat het immuunsysteem bij vrouwen dat uitbundiger is’, oppert ze. Want vrouwen betalen ook een hoge prijs daarvoor. Het maakt vrouwen veel gevoeliger voor auto-immuunziekten, zoals reumatoïde artritis en lupus, waarbij het immuunsysteem in overdrive gaat en de eigen organen en weefsels van het lichaam aanvalt. Bijna 80 procent van de mensen met auto-immuunziekten zijn vrouwen.

Een sluitende verklaring voor deze ‘uitbundigere’ immuunreactie van vrouwen is er niet, al is er wel de hypothese dat het overlevingsvoordeel biedt aan nakomelingen, die antilichamen uit de moedermelk absorberen die de ziekte helpen afweren terwijl het immuunsysteem van de baby zich nog aan het ontwikkelen is. Ook hormonen zouden een rol kunnen spelen. Van oestrogeen is bijvoorbeeld aangetoond dat het de antivirale reacties van immuuncellen verhoogt. Tot slot zouden gedragsfactoren ook een rol kunnen spelen. Sommige studies hebben aangetoond dat mannen minder vaak hun handen wassen, minder vaak zeep gebruiken, minder snel medische hulp zoeken en vaker gezondheidsadviezen negeren.

De rol van kinderen

Ook kinderen en jongeren zijn kwetsbaar voor het nieuwe coronavirus, maar Covid-19 lijkt minder ernstig te zijn bij hen dan bij sommige oudere volwassenen. Een studie gepubliceerd in februari in het Journal of the American Medical Association over meer dan 72.000 geïnfecteerde mensen in China toonde aan dat slechts 2 procent van de geïnfecteerden in de steekproef jonger was dan 19 jaar. Een ander rapport van de WHO voor China toonde aan dat slechts 2,4 procent van de geïnfecteerden 18 jaar of jonger was. Van die geïnfecteerde jongeren ontwikkelde 2,5 procent een ernstige ziekte en 0,2 procent belandde in levensgevaar.

Frappant, want Covid-19 lijkt hiermee bij kinderen anders te werken in vergelijking met andere infecties, zoals griep. Influenza, ook veroorzaakt door een virus dat de luchtwegen infecteert, kan bij kinderen een zeer ernstige en zelfs dodelijke ziekte zijn, als er complicaties optreden. Een nieuwe H1N1-stam van influenza die in het voorjaar van 2009 zich vanuit Mexico over de wereld verspreidde, trof vooral kinderen en jongvolwassenen. 80% van de doden was jonger dan 65 jaar.

Eigenlijk zou alles wat we weten over andere virale infecties erop kunnen duiden dat kinderen een hoger risico lopen op infectie volgens specialisten in kindergeneeskunde. En dat komt ook neer op dingen die niet per se biologisch zijn: ze wassen hun handen niet zo goed, ze spelen voortdurend met elkaar, ze geven elkaar geen ruimte. Dat maakt de lagere prevalentie van ernstige ziekten voor Covid-19 des te opmerkelijker.

Steven Zeichner, wereldautoriteit op vlak van infectieziekten bij kinderen die doceert aan de University of Virginia School of Medicine, wijst er wel op dat hoewel het minder waarschijnlijk is dat kinderen ernstige symptomen van Covid-19 ervaren dan volwassenen, het risico toch ook niet nul is. Uit een studie die op 16 maart in het tijdschrift Pediatrics werd gepubliceerd over meer dan 2.100 kinderen in China, bleek dat kinderen van alle leeftijden kwetsbaar waren voor Covid-19, hoewel de overgrote meerderheid milde symptomen had en sommigen helemaal geen. Een voorbehoud voor deze studie is dat slechts een derde van de kinderen in de steekproef werd getest en bevestigd dat ze het Covid-19-virus hadden. De rest waren vermoedelijke gevallen van Covid-19, wat betekent dat de mogelijkheid bestaat dat een andere ziekteverwekker de waargenomen symptomen heeft veroorzaakt.

Kwetsbare zuigelingen

Wel merkte Zeichner op dat de slechtste resultaten bij kinderen vaak bij zuigelingen waren. Ongeveer 30 procent van de Covid-19-gevallen bij kinderen die als ‘ernstig’ werden beschouwd en meer dan de helft van de Covid-19-gevallen die als ‘kritiek’ werden beschouwd, waren te vinden bij kinderen jonger dan 12 maanden. Hoewel het totale aantal klein was – 7 baby’s waren kritiek en 33 waren er ernstig aan toe – toonde het wel aan dat baby’s meer risico lopen door Covid-19. Dat kan liggen aan het feit dat zijn nog steeds hun immuunsysteem aan het opbouwen zijn en dus kwetsbaarder zijn voor gevaarlijke complicaties door infecties.

Aan de andere kant kunnen er factoren zijn die de risico’s voor oudere kinderen verminderen. Eén hypothese is dat kinderen op school en door met vriendjes te spelen vaker worden blootgesteld aan virussen die verband houden met SARS-CoV-2 – andere coronavirussen – maar veel minder schadelijk zijn. Het zou kunnen dat ze zo een kruisreagerende immuniteit opbouwen die hen helpt het virus te detecteren en te bestrijden. Een andere hypothese is dat het immuunsysteem bij kinderen minder snel reageert op indringers.

Op dit moment zijn deze ideeën in realiteit echter slechts hypotheses met weinig bewijs om ze te ondersteunen. Of zoals Covid-19-kopstuk Maria Van Kerkhove van de WHO op 16 maart zei: ‘We weten wel dat kinderen een mildere infectie hebben, een mildere ziekte hebben, maar we hebben minstens één kind zien sterven aan deze infectie. We kunnen dus niet zeggen dat het universeel mild is bij kinderen, dus het is belangrijk dat we kinderen als kwetsbare bevolking beschermen.’

Het bericht Mannen en ouderen eerst, niet iedereen gelijk voor de coronawet verscheen eerst op Gezond.be.

Er is consensus bij alle deskundigen op het gebied van volksgezondheid over het goede effect van sociale afstand bewaren, het zogenaamde social distancing. Het is de beste manier om een ​​echt gruwelijke crisis te voorkomen en misschien honderdduizenden of meer slachtoffers te vermijden. Maar hoe lang moet dat duren? De harde waarheid is dat het coronavirus mensen kan blijven infecteren en uitbraken kan veroorzaken totdat er een vaccin of behandeling is om het te stoppen.

‘De belangrijkste boodschap die momenteel niet bij veel mensen overkomt, is hoe lang we hierin gaan zitten’

‘Ik denk dat het idee niet realistisch is dat als je scholen sluit en een paar weken restaurants en café’s dichthoudt, je het probleem oplost en weer normaal gaat leven. Dat is echt niet wat er gaat gebeuren’, zegt Adam Kucharski, een epidemioloog aan de London School of Hygiene & Tropical Medicine en auteur van The Rules of Contagion, een boek over hoe uitbraken zich verspreiden (en stoppen). Hij gelooft dat de manier waarop de lockdowns in verschillende landen zijn gecommuniceerd veel mensen een vals gevoel geeft van de duur van de epidemie: ‘De belangrijkste boodschap die momenteel niet bij veel mensen overkomt, is hoe lang we hierin gaan zitten.’

‘Dit virus zal mogelijk een jaar of twee circuleren’

Volgens Kucharski zal ‘dit virus zal mogelijk een jaar of twee circuleren, dus we moeten in die tijdschalen nadenken. Er zijn hier geen goede opties. Elk scenario dat je kunt bedenken, heeft een aantal echt grote nadelen … Op dit moment lijkt de enige manier om de transmissie duurzaam te verminderen, het nemen van echt ernstige, niet-duurzame maatregelen.’

Na verloop van tijd kunnen we leren hoe we de behoefte om de curve af te vlakken in evenwicht brengen met de noodzaak om ons leven weer wat normaler te leiden en de economie nieuw leven in te blazen. Maar voorlopig lijkt het er volgens Kucharski op dat we daar nog een lange tijd van af zitten.

De reden dat we mogelijk een lange periode van ontwrichting zullen doormaken, zegt Kucharski, is dat het bewaren van sociale afstand het belangrijkste is dat op dit moment lijkt te werken om deze pandemie te bestrijden. Laat de maatregelen daaromtrent vallen – laat mensen weer in grote groepen samenkomen – terwijl het virus nog steeds aanwezig is, en het kan nieuwe uitbraken veroorzaken die de volksgezondheid ernstig bedreigen, met name ouderen en chronisch zieke mensen, degenen die het meest kwetsbaar zijn voor het virus. 

Twee oplossingen en twee scenario’s

Zoals het er nu uitziet, zijn er twee zaken die de dreiging echt kunnen beëindigen. Dat is ofwel een vaccin (er zijn er nu enkele die klinische proeven ondergaan, maar het kan een jaar duren voordat ze worden goedgekeurd) of groepsimmuniteit. Dat laatste bereik je wanneer genoeg mensen het virus hebben opgelopen en er immuun voor zijn geworden om de verspreiding ervan te vertragen.

Groepsimmuniteit is niet gegarandeerd. Momenteel is het onduidelijk of een persoon na een periode van maanden of jaren zijn immuniteit kan verliezen en opnieuw besmet kan raken met het virus (wat het bereiken van groepsimmuniteit moeilijker zou maken). Er is ook een hoge prijs: groepsimmuniteit bereik je pas na besmetting van miljoenen mensen en bijgevolg ook een pak doden in casu van Covid-19.

Ook een ontnuchterend nieuw rapport van het Covid-19-responsteam van het Imperial College in Londen onderstreept de noodzaak om sociale afstandsmaatregelen gedurende lange tijd te handhaven. Het schetst twee scenario’s om de verspreiding van de uitbraak tegen te gaan. Het eerste is mitigatie, dat zich richt op ‘het vertragen maar niet noodzakelijk stoppen van de verspreiding van de epidemie’. Het andere is onderdrukking, met als doel ‘de epidemische groei om te keren’.

‘Ik denk niet dat mensen daarop zijn voorbereid en ik weet niet zeker of we het kunnen verdragen’

Het laatste scenario, onderdrukking dus, vereist dat de hele bevolking aan social distancing doet. En, stelt het rapport, het zal meer levens redden en voorkomen dat ziekenhuizen extreem overbelast raken. Maar dat scenario moet worden gehandhaafd ‘totdat er een vaccin beschikbaar is (mogelijk 18 maanden of langer)’. Het rapport waarschuwt verder dat ‘transmissie van het virus snel zal opveren als de maatregelen eerder dan dat worden opgeheven’. Daarbij vermelden de auteurs wel degelijk dat het scenario onderdrukking ‘enorme kosten met zich meebrengt voor onze samenleving, economie en misschien zelfs persoonlijk welzijn’.

Wat Kucharski en het nieuwe rapport dus betogen, is dat als je kiest voor een strategie van social distancing en er geen sterke beheersingsstrategie is om die te vervangen, het virus alleen maar nieuwe uitbraken zal veroorzaken. 

‘Ik weet niet zeker of we het kunnen verdragen’

Jennifer Nuzzo, een epidemioloog bij het vermaarde Johns Hopkins Center for Health Security, is het ermee eens dat de maatregelen voor social distancing maandenlang nodig zijn. ‘Ik denk niet dat mensen daarop zijn voorbereid en ik weet niet zeker of we het kunnen verdragen’, schrijft ze in een e-mail. ‘Het lijkt mij onhoudbaar. Ik kan me echt niet voorstellen dat een groot deel van de wereld maanden lang  thuisblijft. Dat is nog nooit gebeurd.’

‘Gezien de waarschijnlijkheid van de noodzaak van sociale afstandsmaatregelen die maanden kunnen duren, zullen de volksgezondheidsautoriteiten op een gegeven moment toch een evenwicht moeten vinden: wat kunnen ze doen om een ​​enorme golf van sterfgevallen te voorkomen, maar ook om het leven beter beheersbaar te maken? Hier zal meer kennis over het virus helpen. De tijd zal ons leren wat de juiste mix van sociale afstandsmaatregelen is. Over een jaar realiseren we ons dat sommige dingen die we deden misschien niet nodig waren.’

Wetenschappers werken nog steeds door welke groepen mensen – en op welke locaties – het virus het meest waarschijnlijk wordt overdragen. Als blijkt dat kinderen geen grote rol spelen bij het overdragen van de ziekte, kan het zinvol zijn om scholen te heropenen. Misschien worden reisverboden, die mogelijk niet effectief blijken te zijn, opgeheven. Mensen kunnen nog steeds worden gevraagd om te telewerken, maar restaurants kunnen terug openen met beperkte zitplaatsen bijvoorbeeld.

‘Als het eenmaal beter gaat, zullen we stapsgewijs moeten besluiten om deze maatregelen te laten varen en te zien hoe het gaat om te voorkomen dat het weer erger wordt’, gelooft Krutika Kuppalli, specialiste Biosecurity aan het Johns Hopkins University Center for Health Security.

Twijfel

Tara Smith, een epidemioloog aan Kent State University, vreest dat een agressief social distancing-beleid ook het slachtoffer kan worden van z’n eigen succes op korte termijn. Waar het aantal gevallen beginnen te dalen als gevolg van harde maatregelen, kan er politieke en economische druk komen om ze voortijdig op te heffen. Smith betwijfelt dat burgers en onze leiders uitgebreide, afgedwongen maatregelen voor social distancing zullen blijven handhaven eenmaal ze de perceptie hebben dat het gevaar geweken is.

Hoewel het lijkt alsof China en Zuid-Korea Covid-19 onder controle hebben, benadrukt Kucharski dat het ook daar nog niet voorbij is. China versoepelt misschien een aantal van de meest strikte sociale afstandsbeleidsmaatregelen en heropent scholen, maar de dreiging blijft. ‘Het duurt een paar weken voordat de transmissie weer op gang komt’, zegt Kucharski. ‘Ze hebben dit niet opgelost.’

Waarom er meer getest moet worden

Toch vallen er lessen te leren door naar Zuid-Korea en China te kijken. Zuid-Korea is bijvoorbeeld erg agressief geweest met het testen, het vinden van zaken en het traceren van hun contacten om het aantal gevallen te laten afnemen. 

Waarom is dat meer testen zo belangrijk? Het virus dat Covid-19 veroorzaakt is kan zich verspreiden voordat mensen symptomen vertonen. Dat maakt het altijd moeilijk om te controleren en te detecteren. Op 13 maart publiceerde het tijdschrift Science een analyse die concludeerde dat 86 procent van alle Covid-19-gevallen in China vóór 23 januari op dat moment niet door de volksgezondheidsautoriteiten waren ontdekt (maar dat betekent niet dat deze gevallen asymptomatisch waren). Naar schatting hebben deze niet-gediagnosticeerde gevallen 79 procent van de totale gevallen besmet. De resultaten suggereren dat Covid-19 zonder agressieve testen om gevallen te bevestigen, onze inspanningen om het te beperken voorbij zal sluipen.

Het bericht Waarom we nog lang met de huidige maatregelen moeten leven verscheen eerst op Gezond.be.

Op dit moment zijn de gegevens over de effecten van Covid-19 op jongeren schaars, maar recente studies tonen aan dat zelfs bij kinderen sommige groepen kwetsbaarder zijn dan andere, afhankelijk van leeftijd en gezondheidstoestand. Sommige kinderen met Covid-19 kunnen bijvoorbeeld nog steeds een ernstige longziekte krijgen. Kinderen die al een andere luchtweginfectie hebben kunnen kwetsbaarder zijn voor Covid-19. Baby’s zonder volwassen immuunsysteem kunnen ziek worden van het virus. Maar door de band genomen, in vergelijking met volwassenen, lijkt Covid-19 bij de meeste kinderen minder ernstig te zijn.

Het addertje in het gras is dat zelfs als ze niet erg ziek worden, jonge mensen die besmet zijn met het virus het wel degelijk kunnen overdragen. Dat betekent dat maatregelen ter beheersing van epidemieën – van het goed wassen van de handen tot sociale afstand – net zo belangrijk zijn voor jongeren als voor mensen die ouder of zieker zijn.

Klein percentage

Landen die meer uitgebreide uitbraken van Covid-19 hebben meegemaakt, waaronder China en Italië, hebben de ergste gevolgen van Covid-19 voor oudere volwassenen gezien. Onderliggende gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk, een onderdrukt immuunsysteem en diabetes hebben ook de resultaten bij de geïnfecteerden verergerd. Maar een klein percentage van de jongeren, van baby’s tot jongvolwassenen, heeft echter ook ernstige schade geleden.

Een studie gepubliceerd in februari in het Journal of the American Medical Association over meer dan 72.000 geïnfecteerde mensen in China toonde aan dat slechts 2 procent van de geïnfecteerden in de steekproef jonger was dan 19 jaar. Een ander rapport van de WHO naar China toonde aan dat slechts 2,4 procent van de geïnfecteerden 18 jaar of jonger was. Van die geïnfecteerde jongeren ontwikkelde 2,5 procent een ernstige ziekte en 0,2 procent belandde in levensgevaar.

Maar het WHO-rapport merkte ook op dat ‘het niet mogelijk is om de mate van infectie bij kinderen te bepalen, welke rol kinderen spelen bij de overdracht, of kinderen minder vatbaar zijn of dat ze zich klinisch anders presenteren (doorgaans mildere presentaties).’ Dat wil zeggen dat er maar weinig kinderen op het virus worden getest, dus er is nog steeds niet veel goede informatie over hoeveel kinderen in het algemeen besmet raken. En daarom is het moeilijk om het aantal ernstige ziekten voor jongeren te meten.

Influenza

Een ander element is dat Covid-19 bij kinderen anders lijkt te werken in vergelijking met wat gezondheidsfunctionarissen hebben gezien bij andere infecties, zoals griep. Influenza, ook veroorzaakt door een virus dat de luchtwegen infecteert, kan bij kinderen een zeer ernstige ziekte zijn. Complicaties van influenza, zoals een bacteriële longontsteking, kunnen zelfs dodelijk zijn. Cijfers voor Europa zijn er niet, maar volgens de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) zijn sinds september 144 kinderen in de VS gestorven aan influenza. 

‘De reden waarom kinderen minder worden getroffen dan volwassenen is potentieel een zeer interessante vraag. Ik denk niet dat momenteel iemand het antwoord weet’ 

Een nieuwe H1N1-stam van influenza die in het voorjaar van 2009 uit Mexico kwam en zich vervolgens naar de rest van de wereld verspreidde infecteerde in één jaar tijd maar liefst 1,4 miljard mensen over de hele wereld en doodde tussen 151,700 en 575,400 mensen. Die grieppandemie trof vooral kinderen en jongvolwassenen, en 80 procent van de sterfgevallen was bij mensen jonger dan 65 jaar. 

Dat was ongebruikelijk, aangezien de meeste stammen van griepvirussen, inclusief die welke seizoensgriep veroorzaken, het hoogste percentage sterfgevallen veroorzaken bij mensen van 65 jaar en ouder. Maar in het geval van de Mexicaanse griep leken oudere mensen al voldoende immuniteit te hebben opgebouwd tegen de groep virussen waartoe H1N1 behoort, dus werden ze niet zoveel beïnvloed.

Raadsel

Eigenlijk zou alles wat we weten over andere virale infecties erop kunnen duiden dat kinderen een hoger risico lopen op infectie volgens specialisten in kindergeneeskunde. En dat komt ook neer op dingen die niet per se biologisch zijn: ze wassen hun handen niet zo goed, ze spelen voortdurend met elkaar, ze geven elkaar geen ruimte. Dat maakt de lagere prevalentie van ernstige ziekten voor Covid-19 des te opmerkelijker.

Waarom de ziekte zo varieert tussen leeftijdsgroepen, vooral in vergelijking met influenza, blijft een raadsel. ‘De reden waarom kinderen minder worden getroffen dan volwassenen is potentieel een zeer interessante vraag’, zegt Steven Zeichner, één van ’s werelds autoriteiten op het vlak van infectieziekten bij kinderen. En hij geeft toe: ‘Ik denk niet dat momenteel iemand het antwoord weet.’

Zeichner, die doceert aan de University of Virginia School of Medicine, wijst er wel op dat hoewel het minder waarschijnlijk is dat kinderen ernstige symptomen van Covid-19 ervaren dan volwassenen, het risico toch ook niet nul is. Uit een studie die op 16 maart in het tijdschrift Pediatrics werd gepubliceerd over meer dan 2.100 kinderen in China, bleek dat kinderen van alle leeftijden kwetsbaar waren voor Covid-19, hoewel de overgrote meerderheid milde symptomen had en sommigen helemaal geen. Een voorbehoud voor deze studie is dat slechts een derde van de kinderen in de steekproef werd getest en bevestigd dat ze het Covid-19-virus, SARS-CoV-2, hadden. De rest waren vermoedelijke gevallen van Covid-19, wat betekent dat de mogelijkheid bestaat dat een andere ziekteverwekker de waargenomen symptomen heeft veroorzaakt.

Waarom jonge baby’s wél risico hebben

Zeichner, die co-auteur was van een commentaarartikel over de bevindingen, merkte op dat de slechtste resultaten bij kinderen vaak bij zuigelingen waren. Uit het onderzoek bleek dat ongeveer 30 procent van de Covid-19-gevallen bij kinderen die als ‘ernstig’ werden beschouwd en meer dan de helft van de Covid-19-gevallen die als ‘kritiek’ werden beschouwd, te vinden waren bij kinderen jonger dan 12 maanden. Hoewel het totale aantal klein was – 7 baby’s waren kritiek en 33 waren er ernstig aan toe – toonde het wel aan dat baby’s meer risico lopen door Covid-19.

Baby’s, vooral in hun eerste levensjaar, kwetsbaarder voor gevaarlijke complicaties door infecties 

Dat hogere risico voor baby’s kan liggen aan het feit dat baby’s nog steeds hun immuunsysteem aan het opbouwen zijn. Wanneer een baby wordt geboren, behoudt die enige resistentie tegen infecties in de vorm van antilichamen van zijn moeder. Die bescherming neemt af tijdens de eerste paar maanden van het leven terwijl de baby zijn eigen verdediging opbouwt.

Voor een nieuw virus zoals SARS-CoV-2 is er geen immuniteit die een moeder kan doorgeven, omdat de moeder waarschijnlijk geen kans heeft gehad om met het nieuwe virus te zijn besmet. Er is momenteel ook geen Covid-19-vaccin dat het immuunsysteem van een kind kan coachen om het virus te bestrijden. Tegelijkertijd worden baby’s voor het eerst blootgesteld aan allerlei omgevingsprikkels: bacteriën, pollen, stof. Om te voorkomen dat hun lichaam overdreven reageert op anders onschadelijke dingen, worden hun immuunreacties onderdrukt. 

Als resultaat zijn baby’s, vooral in hun eerste levensjaar, kwetsbaarder voor gevaarlijke complicaties door infecties. Maar tijdens dat eerste jaar wordt het immuunsysteem van de baby volwassen en wordt het uiteindelijk effectiever in het bestrijden van ziekten terwijl het leert bedreigingen te identificeren.

Naast jonge baby’s lopen kinderen die immuungecompromitteerd zijn of andere hart-, stofwisselings- of ademhalingsproblemen hebben, ook een hoger risico op complicaties door Covid-19, maar dat hebben ze bij andere infecties sowieso.

Hypothesen, maar niks meer dan dat

Aan de andere kant kunnen er factoren zijn die de risico’s voor oudere kinderen verminderen. Eén hypothese is dat kinderen vaker worden blootgesteld aan virussen die verband houden met SARS-CoV-2 maar veel minder schadelijk zijn, en zo een kruisreagerende immuniteit hebben die hen helpt het te bestrijden.

In de wetenschappelijke wereld is er niet echt consensus te vinden over het effect van het sluiten van scholen

‘SARS-CoV-2 is een coronavirus, maar het is verre van het enige coronavirus dat er is, en een aanzienlijk deel van wat we gewone verkoudheden noemen, wordt veroorzaakt door andere coronavirussen’, zegt Zeichner. Kinderen worden mogelijk vaker aan deze virussen blootgesteld op school en terwijl ze met hun vriendjes aan het spelen zijn dan volwassenen, wat hun immuunsysteem kan helpen het nieuwe virus te detecteren en te bestrijden.

Een andere hypothese is dat het immuunsysteem bij kinderen minder snel reageert op een indringer. Veel van de oudere mensen die door Covid-19 in het ziekenhuis werden opgenomen, leden aan ernstige ontstekingen en koorts, immuunreacties die uiteindelijk meer schade veroorzaakten dan het virus zelf. Met een lager risico op zo’n ernstige immuunrespons ervaren kinderen mildere symptomen.

Op dit moment zijn deze ideeën slechts hypothesen met weinig bewijs om ze te ondersteunen. Het klinkt misschien ontstellend, maar de realiteit is dat dik drie maanden na de echte uitbraak van Covid-19, eigenlijk niemand een antwoord heeft op de vraag waarom kinderen gespaard blijven.

Scholen sluiten, een goed idee?

Hetzelfde geldt voor de rol die kinderen die geïnfecteerd zijn spelen in de verspreiding van het virus. Zo is er in de wetenschappelijke wereld niet echt consensus te vinden over het effect van het sluiten van scholen. Eén van de redenen is dat er geen verschil is te zien in de verspreiding van het virus in landen waar de scholen dichtgingen en landen waar dat niet het geval is. 

Dat wordt ook ondersteund door mathematische modelleringen van Covid-19. Tenminste als het gaat om sluitingen die minder lang dan acht weken duren. Voor schoolsluitingen die acht tot 20 weken duren, is er volgens het Centers for Disease Control and Prevention‘mogelijk enige impact op het aantal ziekenhuisopnames’. Maar de modellering toont ook aan dat zelfs in dat tijdframe andere inspanningen, zoals handen wassen en zelfisolatie van mensen met symptomen of die positief getest zijn, ‘meer impact hebben op zowel de verspreiding van ziekte’.

‘We kunnen dus niet zeggen dat het universeel mild is bij kinderen, dus het is belangrijk dat we kinderen als kwetsbare bevolking beschermen’ 

Andere deskundigen zijn echter van mening dat dit nu precies het moment is om dergelijke drastische maatregelen te nemen en dat het sluiten van scholen een zeer effectieve manier is om de overdracht van infectieziekten te stoppen. 

Een derde groep experts houdt zich strategisch in het midden: we weten gewoon niet genoeg momenteel over Covid-19 en hoe het werkt bij kinderen om een geïnformeerde beslissing te kunnen nemen, zeggen die.

En het standpunt van de Wereldgezondheidsorganisatie? ‘We weten wel dat kinderen een mildere infectie hebben, een mildere ziekte hebben, maar we hebben minstens één kind zien sterven aan deze infectie’, zei Maria Van Kerkhove, een van de kopstukken inzake Covid-19 bij de Wereldgezondheidsorganisatie, op een persconferentie op 16 maart. ‘We kunnen dus niet zeggen dat het universeel mild is bij kinderen, dus het is belangrijk dat we kinderen als kwetsbare bevolking beschermen.’

Het bericht Welke rol spelen kinderen bij de verspreiding van Covid-19? En waarom worden ze er niet erg ziek van? verscheen eerst op Gezond.be.

Er is nog geen wetenschappelijke zekerheid in verband met huisdieren en corona. Voorlopig zijn er nog geen aanwijzingen dat het virus ook dieren ziek kan maken. De kans is bovendien zeer klein dat zij het op ons kunnen overdragen.

In Hongkong testte een hond eerder wel positief op het virus, maar later bleek dat de test niet helemaal betrouwbaar was. In de neus van de hond werden deeltjes van het coronavirus gevonden, maar waarschijnlijk had de hond die opgelopen door intensief contact met zijn zieke eigenaar. Het diertje zelf bleek niet besmet.

Canine Coronavirus

“Bij honden en katten gaan al jaren bepaalde coronavirussen rond, maar dat gaat om virussen eigen aan de diersoort,” laat Marc Vangheluwe van de Vereniging van Dierenartsen voor Huisdieren weten aan Gazet van Antwerpen. Van bepaalde coronavirussen kunnen dieren dus ook infecties aan de longen en luchtwegen krijgen, maar dat is niet hetzelfde virus als het humane COVID-19. Het Canine Coronavirus wordt meestal veroorzaakt doordat een hond met besmette uitwerpselen in aanraking komt.

Heeft je huisdieren symptomen zoals hoesten, niezen of benauwd ademhalen, neem dan contact op met je dierenarts. De kans is enorm klein dat het om het coronavirus gaat, maar je huisdier kan wel een andere virale of bacteriële infectie opgelopen hebben. Hondenhoest heeft bijvoorbeeld gelijkaardige symptomen, maar is compleet onschadelijk voor de mens.

Moet je huisdier met jou mee in quarantaine?

Ben je zelf geïnfecteerd en vertrouw je het toch niet helemaal? Neem dan de nodige voorzorgsmaatregelen en houd in de mate van het mogelijke afstand van je huisdier. Houd het dier vervolgens ook zo veel mogelijk binnen zodat het het virus zeker niet kan overdragen naar andere mensen. Daarnaast is het altijd verstandig om je handen goed te wassen, ook na contact met je huisdieren.

Langsgaan bij de dierenarts

Dierenartsen blijven tijdens deze lockdown geopend, maar je mag niet naar het spreekuur komen. Het is niet de bedoeling dat je in de wachtzaal gaat zitten. Bel om een afspraak te maken en ga langs op het afgesproken uur, niet vroeger. Dierenartsen behandelen momenteel ook enkel dringende gevallen. Routinebehandelingen zoals vaccins of sterilisaties worden uitgesteld tot de crisis afgewend is.

Voor het ophalen van aangepaste voeding of geneesmiddelen kan je een afspraak maken met je dierenarts. Daarnaast blijven ook winkels die dierenvoeding verkopen gewoon open, net zoals de supermarkten.

Honden en katten moeten dus ook niet in lockdown. Je kat mag nog steeds vrij rondlopen en je mag ook nog altijd je hond uitlaten. Net zoals altijd is hygiëne belangrijk. Blijf dus regelmatig je handen wassen, zeker na het opruimen van hondenpoep of het uitkuisen van de kattenbak. Verder hoef je je geen zorgen te maken dat je huisdier het heersende coronavirus oploopt, maar houd toch een zekere afstand als je besmet bent.

Het bericht Kunnen huisdieren besmet raken met het coronavirus en kunnen zij dat overdragen? verscheen eerst op Gezond.be.

Wanneer voldoende mensen in de bevolking immuniteit hebben opgebouwd tegen een virus, spreek je over groepsimmuniteit. Dat wil zeggen dat het virus niet meer genoeg gastheren zal vinden om zich in te nestelen en de epidemie uiteindelijk uitdooft. Je kan die im- muniteit op twee manieren opbou- wen: via een vaccins of door zelf ziek te worden. Het coronavirus is nieuw, waardoor nog niemand antistoffen heeft aangemaakt. Een vaccin is er ook nog niet. Een ‘natuurlijke’ manier om voldoende weerstand te krijgen binnen de bevolking, is dan door het virus gecontroleerd te laten rondgaan bij mensen die niet tot de risicogroepen behoren. Zij zouden dan kunnen herstellen en zo immuniteit opbouwen, waardoor de kans dat het virus zich verder ver- spreid bij kwetsbare groepen kleiner maakt.

Wanneer je die immuniteit bereikt voor een specifiek virus, heeft alles te maken met het basaal reproductiegetal ervan, een term uit de epidemiologie die door ‘R0’ wordt aangeduid. Volgens de meest recente gegevens van de Wereldge- zondheidsorganisatie is de R0 voor het coronavirus twee à tweeënhalf, wat wil zeggen dat een ziek persoon er twee tot drie kan besmetten. Ter vergelijking: bij mazelen besmet één persoon zo’n twaalf à achttien personen. Dat komt omdat het zeer besmettelijke mazelenvirus via de lucht vanop twintig meter kan worden overgedragen – waar de schatting voor corona op anderhalve meter ligt.

Op basis van dat reproductiegetal kan je met een epidemiologische formule berekenen hoeveel pro- cent van de mensen immuun moet zijn om de rest van de bevolking te beschermen, die zogenaamde groepsimmuniteit. Voor corona ligt dat getal op 60 à 70 procent van de bevolking. Voor mazelen is dat 95 procent.

Het beste van twee werelden

Onder meer Zweden, en aanvan- kelijk ook het Verenigd Koninkrijk en Nederland, trekken in hun land actief de kaart van deze strategie. Het Scandinavische land is op het moment van schrijven nog steeds niet in lockdown. In België gelden wel strikte maatregelen over het beperken van verplaatsingen en afstand houden. Door op termijn die regels licht te versoepelen en het virus mondjesmaat te laten ver- spreiden in bepaalde groepen, zou groepsimmuniteit kunnen worden opgebouwd zonder de ziekenhuizen te overbelasten. Marc Van Ranst pleitte er daarom in eerste instantie voor om scholen niet te sluiten en die immuniteit via kinderen op te bouwen – omdat zij minder kwets- baar lijken te zijn voor het virus. De scholen nu als eerste opnieuw ope- nen is daarom ook een denkpiste.

Volgens onze Belgische experts is het belangrijk om de huidige strikte maatregelen nog enkele weken vol te houden, en dan de aanpak geleidelijk te versoepelen. Zo kan de epidemie op een gecontroleerde manier verspreid raken, waarbij je de voordelen van zowel een gedeel- telijke lockdown als het zachtjes opbouwen van groepsimmuniteit combineert.

Het bericht Wat is groepsimmuniteit en hoe bouw je het op? verscheen eerst op Gezond.be.

De gemeenschappelijke risicofactor zijn de longen, omdat bij beide soorten patiënten het orgaan waarschijnlijk door het coronavirus wordt beschadigd. Hun slechte onderliggende gezondheid betekent dat zowel mensen met diabetes als aandoeningen aan hart- en bloedvaten een groter risico lopen op ernstige medische schade door Covid-19 dan mensen met een goede gezondheid.

Het coronavirus veroorzaakt een longontsteking. Wanneer de longen een infectie krijgen – elke vorm van longontsteking, niet alleen door coronavirus – vullen ze zich met vloeistof die wordt veroorzaakt door de ontsteking. Het lichaam moet dus harder werken om zuurstof in het bloed te krijgen. Het hart en de longen werken als een nauw geïntegreerd team, dus als er een longontsteking is, wordt bij een reeds bestaande hartziekte het hart nog eens extra belast.

De eerste rapporten uit China suggereerden dat 40 procent van de mensen die ziek genoeg waren om in het ziekenhuis te belanden vanwege coronavirus cardiovasculaire ziekte of cerebrovasculaire ziekte hadden. Die statistiek betekent niet dat mensen met hartaandoeningen vaker het coronavirus krijgen. Het betekent gewoon dat die mensen meer kans hebben op complicaties als ze besmet worden.

Mensen met plaques in hun bloedvaten (slagaderverkalking) lopen mogelijk het risico op een hartaanval, omdat virale ziekten vergelijkbaar met Covid-19 deze plaques kunnen destabiliseren, die vervolgens een slagader naar het hart kunnen blokkeren.

Door hun slechte onderliggende gezondheid lopen mensen met diabetes en hartpatiënten een groter risico

Diabetici, met type 1 of type 2, lopen een risico vanwege Covid-19 om soortgelijke redenen. Patiënten met diabetes hebben vaak complicaties met betrekking tot het hart, maar ook de nieren, en op dezelfde manier kan elke extra belasting van het lichaam door de infectie secundaire problemen in die organen veroorzaken. Bovendien weten we dat het immuunsysteem van diabetici niet zo goed is als het bestrijden van infecties als niet-diabetici.

Het risico voor patiënten in beide groepen hangt af van de gezondheid van de persoon, zoals hoe lang ze hun ziekte hebben, hoe vaak ze last hebben van complicaties en eventuele andere aandoeningen die ze hebben, zoals een ademhalingsprobleem. Maar het percentage mensen met een ziekte dat sterft door Covid-19 toont aan dat 65-plussers vijf keer meer kans hebben om te overlijden dan mensen in de laagste risicogroepen. 

Het bericht Waarom lopen sommige mensen een groter risico op besmetting? verscheen eerst op Gezond.be.

De strenge maatregelen nu zijn broodnodig om een piek in het aantal zieken te voorkomen. Om ervoor te zorgen dat onze ziekenhuizen de patiëntenstroom aankunnen, moet het aantal besmettingen gespreid worden in de tijd. Dat bedoelen virologen dus met “flatten the curve”: ervoor zorgen dat er geen echte piek komt.

De overheid vraagt om afstand van elkaar te bewaren en enkel essentiële verplaatsingen te doen. Thuiswerk wordt de norm, maar scholen blijven wel open om opvang te voorzien voor ouders die geen opvang vinden. Ook kinderdagverblijven blijven geopend. Het openbaar vervoer blijft ook rijden, maar reizigers moeten minstens anderhalve meter afstand houden van elkaar. 

Wat betekent deze ‘lockdown’?

Je mag zeker nog naar buiten, maar niet in groep. Ga in je eentje wandelen of fietsen of neem hoogstens je eigen gezin mee. Er geldt een samenscholingsverbod wat betekent dat groepen van mensen niet meer in het openbaar mogen samenkomen. De politie kan je hierop aanspreken en in bepaalde gevallen een GAS-boete uitschrijven. Ook achter gesloten deuren mag je niet meer afspreken met vrienden of familie. Beperk je fysieke sociaal contact voorlopig tot je eigen gezin en huisgenoten.

Je poetshulp mag nog langskomen, maar de meesten hebben al aangegeven dat ze dat liever niet doen. Zij komen namelijk bij veel verschillende generaties op bezoek en kunnen het virus dus ook overdragen op risicogroepen. De meeste dienstenchequebedrijven hebben hun personeel al technisch werkloos gezet.

Moet ik nu een voorraad eten inslaan?

Hamsteren is niet nodig, alle winkels die essentiële diensten verkopen, blijven open. Je kan dus nog steeds naar de supermarkt, apotheek, bakker en slagers. De magazijnen van de warenhuizen zijn nog steeds goed gevuld en de winkelmedewerkers doen hun uiterste best om de rekken zo snel als mogelijk aan te vullen. Als iedereen vervolgens enkel koopt wat hij nodig heeft en niet gaat hamsteren, is er voor iedereen genoeg. 

Volgens de laatste regels wordt de toegang tot supermarkten beperkt tot één persoon per 10m² en mag je maximaal 30 minuten binnen. Delhaize gaat zelfs nog een stapje verder en laat slechts één persoon per 15m² toe en tussen 8 en 9 ’s ochtends mogen enkel 65-plussers de winkel betreden.

Ben je zelf ziek of heb je symptomen, laat dan iemand anders boodschappen doen in jouw plaats of laat je bestelling aan huis leveren en betaal vooraf. Als je buur ziek is of zich voor de zekerheid zelf in quarantaine heeft geplaatst, kan je je hulp aanbieden door bijvoorbeeld boodschappen te gaan doen en die voor de deur achter te laten. Zo kan je solidair zijn met elkaar zonder de voorzorgen te breken.

Wanneer moet ik volledig in quarantaine?

Wie zich ziek voelt, blijft het best in afzondering. De meeste mensen die het virus opliepen, vertonen griepachtige symptomen zoals een hardnekkige hoest met keelpijn en koorts. Iets zeldzamer zijn symptomen zoals hoofdpijn, diarree, vermoeidheid, lusteloosheid en het ophoesten van bloed of slijm. Toch kan je ook besmet zijn zonder symptomen te hebben. Één op de vijf besmette personen maakt helemaal nooit koorts. Ook wie geen symptomen heeft, kan dus andere mensen aansteken met het virus.

Ga daarom zeker niet naar je dokter of naar het ziekenhuis als je je grieperig voelt of een van de symptomen hebt. Bel je dokter. Hij zal bepalen of je gewoon thuis mag uitzieken of naar het ziekenhuis moet gaan. Ook schrijft hij je een doktersbriefje voor vanop afstand. Blijf minstens 7 dagen thuis in quarantaine en vermijd contact met anderen. Voorlopig wordt niemand nog getest, enkel mensen die in de zorgsector werken en patiënten die met ernstige luchtwegklachten in het ziekenhuis opgenomen worden.

Het bericht Hoe lang duurt een quarantaine en in welke vorm wordt die toegepast in ons land? verscheen eerst op Gezond.be.

Wat zijn de symptomen van het coronavirus?

Het coronavirus kent een hele resem symptomen en bijna allemaal lijken ze op die van een verkoudheid of een seizoensgriep. Dat maakt het voor artsen bijzonder lastig de ziekte te herkennen, ook omdat niet iedereen de symptomen in dezelfde mate ervaart. Volgens een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie, die het ziektebeeld van in totaal 55.924 patiënten in China in kaart bracht, zijn dit alvast de meest voorkomende symptomen: koorts (88%), droge hoest (68%) en vermoeidheid (38%). Komen ook voor: benauwdheid of kortademigheid (19%) en spier-, keel- en hoofdpijn (14%). Een nog kleinere minderheid heeft last van diarree (4%). 

Wat moet je doen als je deze symptomen hebt?

De algemene regel blijft: iedereen met klachten aan de luchtwegen blijft thuis en neemt telefonisch contact op met de huisarts. Ga dus zeker niet in de wachtzaal zitten. “De huisarts zal je allerlei vragen stellen en dan telefonisch een eerste diagnose stellen”, vertelt Stijn Vanhulle van huisartsenvereniging Domus Medica aan VRT. “Iedereen met milde symptomen zal uit voorzorg minstens 7 dagen moeten thuisblijven en moet ook proberen om zich zo veel mogelijk af te zonderen van andere gezinsleden.”

Wie meer ernstige symptomen vertoont, zoals hoge koorts, ademhalingsproblemen of een drukkend gevoel op de borst, kan door de huisarts doorgestuurd worden naar spoed of een zogenoemd triagepunt. “In zo’n triagecentrum kunnen patiënten verder klinisch onderzocht worden”, vervolgt Vanholle. “Het heeft in ieder geval geen zin om zonder doorverwijzing van een huisarts naar zo’n centrum te stappen.”

Hoe kan je het coronavirus opsporen?

Het coronavirus kan makkelijk opgespoord worden met een vrij eenvoudige test. De dokter duwt een plastic wattenstaafje tot 10 centimeter in de neus of de keel van de patiënt. Hij schraapt er de omringende cellen af en doet die in een potje. Dat wordt vervolgens opgestuurd naar het labo. Na één dag weet de patiënt of hij besmet is.

Waarom wordt niet iedereen getest?  

Sciensano, het onderzoeksinstituut dat de protocollen opstelt voor zorgverleners, heeft een strikte definitie van een verdacht geval waarvoor een test aangevraagd wordt. Op dit moment is dat iemand met koorts én klinische symptomen van een luchtweginfectie (hoest of ademhalingsmoeilijkheden) die naar een land of regio met wijdverspreide transmissie is gegaan. Daaronder vallen China, Zuid-Korea, Iran en Italië. Die definitie kan aangepast worden op basis van de beschikbare informatie, dagelijks wordt bekeken welke regio’s een risico vormen. Zolang je niet aan die vereisten voldoet, word je niet altijd getest. 

Nu het aantal besmettingen met het coronavirus dag na dag blijft stijgen, wordt het ook praktisch onmogelijk om iedereen te testen. De test zelf afnemen is vrij eenvoudig, maar daarna moet nog een hele procedure doorlopen worden, die tot 12 uur in beslag kan nemen. De analyse van de test gebeurt in laboratoria met de hoogste veiligheidsniveaus, in ruimtes met speciale luchtbeheersing. Eerst wordt het virus dood gemaakt. Om besmetting te voorkomen en om de humane cellen kapot te maken. Vervolgens moet een analist van het dode materiaal het RNA isoleren, waarna het materiaal weer naar een volgende laboratoriumruimte verkast, waar de specifieke covid-19-genen worden vermeerderd. Een moleculair bioloog moet daar beoordelen of het materiaal positief is. Een hele boterham dus en om iedereen met mogelijke symptomen te testen is er momenteel te weinig mankracht in laboratoria. 

Het bericht Waarom test men niet alle mogelijke patiënten op het coronavirus? verscheen eerst op Gezond.be.

De incubatietijd is de periode tussen het moment dat je besmet raakt en het moment waarop je je ziek begint te voelen. Wetenschappers schatten de incubatietijd van het coronavirus op twee tot twaalf dagen. Toch hanteren virologen momenteel een incubatieperiode van veertien dagen voor de zekerheid. 

De meeste mensen die besmet raken met het SARS-Cov-2-virus vertonen milde, griepachtige symptomen zo’n vijf tot zes dagen nadat ze geïnfecteerd raakten, al kan dat dus variëren van 2 tot zelfs 12 dagen. De meest voorkomende symptomen zijn een diepe, hardnekkige hoest met keelpijn en koorts. Iets zeldzamer, maar niet onmogelijk, zijn symptomen zoals hoofdpijn, diarree, vermoeidheid, lusteloosheid en het ophoesten van bloed of slijm. Toch kan je ook besmet zijn zonder symptomen te hebben. Één op de vijf besmette personen maakt helemaal nooit koorts.

Wanneer moet ik in quarantaine?

Ook wie geen symptomen heeft, kan dus andere mensen aansteken met het virus. Toch is die kans voorlopig nog klein. Je bent pas echt besmettelijk als je begint te hoesten, want dan kan het virus zich makkelijker verspreiden via je speeksel. Dat wil niet zeggen dat je geen afstand van anderen moet houden als je geen symptomen hebt, want via aanrakingen kan je het wel doorgeven natuurlijk.

Ga daarom zeker niet naar je dokter of naar het ziekenhuis als je je grieperig voelt of een van de symptomen hebt. Bel je dokter. Hij zal bepalen of je gewoon thuis mag uitzieken of naar het ziekenhuis moet gaan. Ook schrijft hij je een doktersbriefje voor vanop afstand. Blijf minstens 7 dagen thuis in quarantaine en vermijd contact met anderen. Voorlopig wordt niemand nog getest, enkel mensen die in de zorgsector werken en patiënten die met ernstige luchtwegklachten in het ziekenhuis opgenomen worden.

Wat als ik het virus heb?

Zo’n acht op de tien keer blijft het bij de eerste symptomen en ebt de ziekte vanzelf weg. Dat kan wel tot vijf dagen duren en eventueel nog wat extra dagen bedrust. Bij sommige patiënten worden de symptomen echter erger en komt een longonsteking voor, gevolgd door ernstige complicaties waarbij de longen zich vullen met vocht.

Bij 14 procent van de besmette personen leidt het virus tot serieuze ademhalingsproblemen en benauwdheid. Momenteel belandt zo’n vijf procent van de besmette mensen in een kritieke toestand en ongeveer de helft van hen overlijdt. Dat is dus 2,5 procent van alle besmettingen.

Hoe kan ik me beschermen?

Het virus kan minstens een paar uur overleven buiten ons lichaam, misschien zelfs een paar dagen. Daarom wordt er op plaatsen zoals in supermarkten nu extra goed gepoetst. Het is ook geen slecht idee om geregeld de handen te wassen en ontsmetten na het aanraken van deurklinken, contant geld of betaalterminals.

De incubatietijd kan dus tussen de 2 en 12 dagen zijn, terwijl de meeste symptomen zich na ongeveer vijf dagen voordoen. Daarom is het ook belangrijk om jezelf zoveel mogelijk af te zonderen en niet in contact te komen met andere mensen, zeker niet met risicogroepen. Zo kan je het virus ook niet ongemerkt doorgeven.

Bronnen
https://www.gva.be/cnt/dmf20200315_04890397/al-uw-corona-vragen-beantwoord-door-experts
https://www.demorgen.be/nieuws/coronavirus-van-symptomen-tot-incubatietijd-dit-zijn-alle-feiten-op-een-rij~b3b69d18/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
https://www.uza.be/veelgestelde-vragen-covid-19

Het bericht Hoe zit het met de incubatieperiode van het coronavirus? verscheen eerst op Gezond.be.

Recreatieve activiteiten

• Discotheken, restaurants, cafés en bars blijven gesloten. Uiteten gaat dus niet, thuisbezorging is wel toegestaan.
• Hotels mogen open blijven, maar hun eventuele restaurant moet wel sluiten
• Kapperszaken blijven open, maar er mag niet meer dan een klant per keer worden ontvangen.
• Alle geplande sportevenementen, concerten … gaan niet door.
• Alle winkels gaan dicht, behalve winkels voor kranten, voeding en dierenvoeding. Supermarkten blijven wel open, maar je moet je boodschappen binnen het halfuur afronden.

Verplaatsingen en openbaar vervoer

Er wordt gevraagd om zoveel mogelijk binnen te blijven. Je mag enkel naar buiten voor verplaatsingen naar de post, de bank, de apotheker en de dokter. Verder mag je ook niet meer naar buiten in groep. Met je gezin of met een vriend of vriendin naar buiten gaan om te bewegen, mag wel.

Het openbaar vervoer blijft rijden, maar het aangeraden om zoveel mogelijk afstand te houden en geen trein of bus te nemen tijdens de piekuren.

Werk

Thuiswerk wordt de norm. Je mag nog naar je werk rijden, maar enkel als er op het werk voldoende afstand kan worden bewaard. Bedrijven waar dat niet kan, moeten sluiten.

School

Op secundaire scholen worden de lessen opgeschort, maar de scholen gaan niet dicht. Er moet wel opvang worden voorzien, zeker voor kinderen met ouders die werken in de gezondheidszorg en openbare veiligheid. Ouders die moeilijk opvang voor hun kinderen kunnen voorzien, behalve dan bij de grootouders, kunnen ook gebruik maken van de opvang die wordt georganiseerd door hun school. Crèches blijven ook open.

Universiteiten en hogescholen sluiten niet, maar er wordt wel geadviseerd om afstandsonderwijs te voorzien.

Algemene hygiëne

Naast al de nieuwe maatregelen, blijft algemene hygiëne belangrijk. Vermijd om handen te schudden, was je handen regelmatig met vloeibare zeep en vermijd om je gezicht aan te raken met je handen. Gebruik bij het hoesten, niezen of snuiten papieren zakdoekjes en gooi ze meteen weg. Vermijd ook nauw contact met zieke personen. Probeer een afstand te houden van minstens 1,5 m. Als je ziek bent, blijf dan thuis en contacteer zeker je huisarts.

Het bericht Coronavirus: strengere maatregelen verscheen eerst op Gezond.be.

Chlamydia is de meest voorkomende soa bij jongvolwassenen

De meest vastgestelde soa in ons land is chlamydia. Vooral jongvolwassenen zijn besmet met die soa. Volgens Sensoa gebeurt ongeveer de helft van de diagnoses bij personen jonger dan 24. Veel mensen denken dat soa’s enkel voorkomen bij mensen die vaak wisselen van bedpartner of regelmatig one-night stands hebben. Nochtans kan chlamydia ook voorkomen bij mensen in een vaste relatie. Eén van de partners kan in een vorige relatie de soa hebben opgelopen zonder het te weten. Chlamydia geeft namelijk geen klachten bij 80% van de besmette vrouwen en 60% van de besmette mannen.

Leren over soa’s met een interactief spel

Met het interactieve spel ‘Better safe than soa’ wil Sensoa soa’s, zoals chlamydia, bespreekbaar maken. In het spel kruipen leerlingen in de rol van een personage met een profiel op het fictieve social mediaplatform ‘Vinstagram’. Op het platform delen de personages foto’s, maar ze komen ook in contact met andere gebruikers. Doorheen het spel leren leerlingen over veilige seks, soa’s, en het belang van een goede communicatie met je partner. Sensoa werkte ook een Kahoot-quiz uit met relevante vragen.

Het bericht Sensoa lanceert interactief spel om soa’s bespreekbaar te maken verscheen eerst op Gezond.be.

Artificiële intelligentie kon zichzelf trainen met een database van moleculen en medicijnen

De onderzoekers ontwikkelden een algoritme dat kan zoeken naar middelen die bacteriën kunnen doden. Om tot dat algoritme te komen, moest de artificiële intelligentie leren met welke medicijnen bestaande ziektes worden bestreden. Om dit aan te leren, zorgden de onderzoekers ervoor dat de artificiële intelligentie zichzelf kon trainen met 2500 moleculen en 1700 werkende medicijnen. Na de trainingsperiode kon de computer, met de kennis die hij had opgedaan, op zoek gaan naar het beste middel om een onbekende bacteriën te bestrijden.

Al getest op muizen

Dankzij het onderzoek met artificiële intelligentie is nu een nieuw antibioticum ontdekt, dat halicin werd genoemd. Halicin zorgt ervoor dat bacteriën geen energiedragende moleculen meer kunnen aanmaken.

Het middel werd tot nu toe enkel getest op muizen die besmet waren met A. baumannii, een bacterie die vele Amerikaanse soldaten in Afghanistan en Irak heeft besmet. De besmette muizen waren een dag na de toediening van halicin genezen. Er wordt gesproken van een grote primeur, maar het is nog afwachten of het middel ook voor mensen werkt.

Het bericht Onderzoekers ontdekken dankzij artificiële intelligentie een nieuw antibioticum verscheen eerst op Gezond.be.

Wat is een angststoornis en fobie? 

Als angst niet meer in verhouding staat tot datgene waarvoor men bang is, spreekt men van een angststoornis. Angst kan zo verlammend zijn dat men niet langer normaal kan functioneren. Een angststoornis moet zo snel mogelijk worden behandeld zodat men niet belandt in een vicieuze cirkel bestaande uit angst die zichzelf alsmaar versterkt. 

Een fobie is een vorm van angststoornis waarbij men een angst voor iets heel specifiek ontwikkelt. Voorbeelden zijn hoogtevrees, vliegangst of angst voor drukke plekken (agorafobie) en voor kleine ruimtes (claustrofobie) .

Wat is virtual reality? 

Virtual reality (VR) is een driedimensionale omgeving die door een computer gemaakt is en perfect reageert op wat iemand doet. Met behulp van een VR-bril kunnen mensen rondwandelen in een gesimuleerde werkelijkheid. Het is niet echt, maar het roept wel dezelfde psychologische reacties op als in de realiteit. 

Virtual reality in medische wereld

Virtual reality maakt al lang deel uit van de games- en filmindustrie, maar de VR-bril werd nu ook geïntroduceerd in de medische wereld. Virtual reality maakt het mogelijk om patiënten te leren omgaan met situaties die in het echt misschien nog te spannend zijn. En dat werd een jaar lang getest in het Jessa Ziekenhuis in Hasselt op de afdeling psychiatrie. Een honderdtal psychiatrische patiënten, met uiteenlopende aandoeningen, namen deel aan het proefproject.

Patiënten in crisis

De VR-bril werd eerst en vooral gebruikt om psychiatrische patiënten die in een crisissituatie zitten, tot rust te brengen. Om een toestand van rust te bekomen, deed men beroep op een VR-bril met rustgevende beelden. De patiënten werden meegenomen naar en andere realiteit en kalmeerden. 80% van de patiënten in crisis die deelnamen, gaven nadien aan dat ze zich rustiger voelden dankzij de VR-bril. 

Patiënten die sociaal angstig zijn 

Daarnaast werd de VR-bril ook gebruikt om patiënten die sociaal angstig zijn, virtueel met de buitenwereld in contact te brengen. Zo werden bijvoorbeeld beelden getoond waarbij de patiënt virtueel rondloopt op een feestje en in contact komt met andere personen. De behandeling met de VR-bril bereidt de patiënten perfect voor op de confrontatie met de echte wereld.  

Patiënten met een fobie

Het proefproject richtte zich ook tot patiënten die met een fobie worstelen. Zo liet men patiënten met een spinnenfobie virtueel bewegen in een ruimte waar spinnen tevoorschijn kwamen. De persoon in kwestie kon zo wennen aan spinnen in zijn omgeving waardoor de drempel van angst geleidelijk kan wegvallen. Hetzelfde scenario werd toegepast bij personen die leiden aan hoogtevrees of vliegangst.  

Het bericht De VR-bril kan angsten en fobieën bestrijden verscheen eerst op Gezond.be.

.

De oncologe beklemtoont dat preventie immens belangrijk blijft. “We moeten meer bewegen. Stoppen met roken is ook een absolute must”, vervolgt ze. “Dat blijft een hele grote boosdoener voor longkanker. Alcohol beperk je best tot 1 glas per dag. Daarnaast vermijd je best snelle suikers, zoals in wit brood en witte pasta. En frisdrank kan je maar beter helemaal bannen. Door een gezonde levensstijl leef je tien jaar langer.” 

Volgens dr. Fontaine zijn ze in Nederland al volop op die trein van preventie gesprongen. “Een levenscoach wordt daar nu al terugbetaald. Eigenlijk kan je zo miljarden euro’s besparen. Want er zullen veel minder mensen zijn met MS, diabetes, dementie, enzovoort. Ik vind trouwens dat fabrikanten van ongezonde producten – denk aan de tabak- en frisdrankindustrie – 1/3^de meer belastingen zouden moeten betalen om de gezondheidszorg betaalbaar te houden. Ze weten maar al te goed dat ze mensen ziek maken.”

Grote evolutie

Het belang van preventie is maar één van de interessante topics die aan bod komt in de eerste aflevering van ‘On-gezouten’, de gloednieuwe podcastreeks van Gezond.be. De eerste aflevering ‘(Over)leven met kanker?’, naar aanleiding van Wereldkankerdag, gaat dieper in op de ziekte en de mentale gevolgen ervan. Naast dr. Fontaine schuiven ook Jeff Van Loo (zoon van kankerpatiënte), Veronique Van Damme (kankerpatiënte) en Raoul Van Renterghem (genezen patiënt) aan tafel met onze vaste moderator Vincenzo De Jonghe om over dat thema te praten. 

Dr. Fontaine is al 25 jaar oncoloog en zag de voorbije jaren een grote evolutie. “Vroeger waren er 10 producten om kanker te behandelen, nu heb je er 10 keer meer. De overlevingskansen zijn ook veel groter geworden, net als de kansen om nog een lange tijd met kanker verder te leven”, vertelt ze. Volgens patiënt Veronique en ex-patiënt Raoul mag je de mentale gevolgen van zo’n lange strijd niet onderschatten. “Je staat met die ziekte op en je gaat ermee slapen. Je zit voortdurend te piekeren en je af te vragen of en wanneer het weer beter wordt.” Ook voor de nabije omgeving van een patiënt is het niet evident. “Die behandelingen tasten echt de kwaliteit van het leven aan. Er mag soms wat meer aandacht zijn voor die mentale kant”, zegt Jeff, wiens mama kanker heeft. 

Optimisme

Uit alle verhalen komt er wel steeds 1 ding naar boven: optimistisch blijven is – letterlijk – van levensbelang. “Je hebt patiënten die het laten hangen, maar daar geraak je niet mee vooruit. Je moet vechten. Hoop doet leven. En dat klopt ook volledig”, beklemtoont patiënte Veronique, bij wie de borstkanker niet meer te genezen is. “Helemaal waar”, zegt ook Raoul, die darmkanker overwonnen heeft. “Ik ben altijd positief gebleven. Da’s ook deels mijn redding geweest.” 

Het bericht Oncoloog waarschuwt: “1 op 3 kankers en chronische ziekten kan je vermijden” verscheen eerst op Gezond.be.

Succesvolle alleskunner

Als er iemand een duizendpoot genoemd mag worden, dan is het Caroline Rigo wel. Hoewel ze van opleiding kleuterjuf is, kwam ze gevoelsmatig in de beautywereld terecht. Tijdens de week ontfermde ze zich over een klas kleuters, in het weekend nam ze de make-uplook van bekende artiesten – zoals Isabelle A en Linda van Milk Inc – voor haar rekening. Na enkele maanden besloot ze zich fulltime te focussen op haar passie: visagie. Met vallen en opstaan stampte de Hasseltse Caroline, zonder enige bedrijfservaring, een natuurlijk make-uplabel, twee conceptstores en een schoonheidsschool uit de grond. Ondernemend is Caroline dus wel. 

Natuurlijk beautylabel

Om tegemoet te komen aan de gevoelige huid van bepaalde klanten, besloot Caroline een minerale make-uplijn te ontwikkelen. Cent Pur Cent, een make-uplijn die voor 100% uit pure en natuurlijke mineralen bestaat, zag het daglicht. Vandaag wordt de natuurlijke cosmeticalijn bij de apotheek verkocht.

Haar passie delen

En het (succes)verhaal van Caroline gaat verder. Naast oprichtster van het label Cent Pur Cent, is ze ook eigenaar van Café Beauté In Hasselt. Vrouwen worden in de twee vestigingen gepamperd met natuurlijke producten en behandelingen. 

Daarnaast wou Caroline haar kennis over natuurlijke verzorging ook graag delen met anderen. Dat doet ze in Blush Academy. Ondertussen volgden al meer dan 1.000 mensen een van de vele cursussen in de schoonheidsschool. 

Inspiratiebron 

Caroline Rigo is het type Vlaamse onderneemster waarin vele ondernemersvrouwen zich zullen herkennen. Alles wat ze tot nu toe bereikt heeft, is 100% haar eigen verdienste. De rode draad doorheen haar verhaal is een stevige portie passie die ook andere beginnende vrouwelijke ondernemers inspireert. 

Stemmen voor Caroline kan tot en met 5 februari via deze weg. 

Laat je op Wereldkankerdag verwennen

Uit bovenstaand verhaal blijkt dat Caroline een gevoelsmens is. En dat wordt alleen maar bevestigd door het feit dat haar make-upmerk Cent Pur Cent op Wereldkankerdag iedereen die al in aanraking kwam met de vreselijke ziekte in de watten legt. Ben jij dus ziek (geweest) of heeft iemand die je nauw aan het hart ligt kanker (gehad)? Kom op 4 februari naar één van de vier locaties in Vlaanderen en leer gratis hoe je je tijdens of na een behandeling tegen kanker kunt maquilleren. Meer info vind je hier. 

Het bericht Beautyexperte Caroline Rigo genomineerd om vrouwelijke ondernemer van het jaar te worden verscheen eerst op Gezond.be.

Immunotherapie?

Vandaag de dag zijn er in de strijd tegen kanker al verschillende behandelingen met immuuntherapie beschikbaar. Immuuntherapie is een behandeling die het immuunsysteem van de patiënt tracht te ‘mobiliseren’ tegen de ziekte die aanwezig is in het lichaam. 

Ons immuunsysteem bestaat uit gespecialiseerde cellen die het lichaam moeten beschermen tegen indringers. De cellen zijn echter niet in staat om kankercellen te herkennen en vernietigen. Aan de hand van immuuntherapiebehandelingen wil men het afweersysteem in staat stellen om tumorcellen te bestrijden. In sommige gevallen blijkt immunotherapie helaas niet succesvol te zijn. Daarom gingen onderzoekers op zoek naar een complexere behandeling. 

Koperverbindingen?

Een team van natuurkundigen en ingenieurs ontdekte recent dat tumorcellen gevoelig zijn voor nanodeeltjes van koperoxiden, een verbinding van koper en zuurstof. In een levend organisme lossen die zeer kleine deeltjes op en worden ze giftig voor tumorcellen. De biomedische onderzoekers gingen dus op zoek naar een manier om de koperdeeltjes te controleren om vervolgens de kankercellen te elimineren zonder gezonde cellen aan te tasten. De oplossing blijkt de nanopartikels bewerken met ijzeroxide te zijn. Het gaat wel om metaaloxiden op nanoschaal aangezien ijzeroxide in grote hoeveelheid schadelijk kan zijn voor de mens. 

Combinatie van immunotherapie en koperverbindingen 

Na de behandeling met enkel nanodeeltjes, keerden de kankercellen na de behandeling terug. Het team van professor Soenen had dat verwacht waardoor ze de koperverbindingen combineerden met immunotherapie. Zo ontdekten ze dat de koperverbindingen meer doen dan de tumorcellen rechtstreeks doden. Ze activeren ook de cellen in het immuunsysteem om die kankercellen aan te vallen.

Werkt als vaccin 

Tijdens het onderzoek werden twee soorten kanker onderzocht: long- en darmkanker. De combinatie van immunotherapie met nanodeeltjes deed de aanwezige tumoren volledig verdwijnen en werkt dus als een vaccin voor die twee types kanker. De onderzoekers injecteerden na de behandeling nieuwe tumorcellen in de muizen om hun bevinding te bevestigen. Het immuunsysteem, dat geprogrammeerd was om op zoek te gaan naar vergelijkbare cellen in het lichaam, verwijderde de kankercellen onmiddellijk. 

De nieuwe nanotechniek kan worden gebruikt voor de vormen van kanker waarbij de tumorcellen voortkomen uit een mutatie in het p53-gen. Denk maar aan long-, borst-, darm- en eierstokkanker. Dat komt neer op ongeveer zestig procent van alle kankers.

Het team van professor Soenen plant in de toekomst tumorcellen op basis van weefsel van kankerpatiënten te testen. Indien de resultaten positief blijven, is de kans groot dat er een proef op menselijke patiënten wordt opgezet.

Het bericht Nanodeeltjes met koper kunnen kankercellen in muizen doden verscheen eerst op Gezond.be.

Zware longontsteking

Bijna zestig inwoners van de Chinese stad Wuhan liggen met een zware longontsteking in het ziekenhuis. Een van hen is ondertussen al bezweken aan de gevolgen van het virus. Er werd bij allen eenzelfde ziekteverwekker vastgesteld die door een tot nog toe onbekend virus veroorzaakt wordt. Het enige wat voorlopig zeker is, is dat het niet gaat om een soort griep, vogelgriep of verkoudheid. Alle slachtoffers tonen de volgende symptomen: hoge koorts, ademnood en op longfoto’s zijn uitgebreide letsels aan beide longen te zien.

(Beesten)markt

Wat alle slachtoffers gemeenschappelijk hebben, is dat ze dezelfde vismarkt van Huanan bezochten. Dat doet wetenschappers vermoeden dat het zou gaan om een virus dat normaal enkel bij wilde dieren voorkomt en waartegen de mens nog geen natuurlijk verweer opgebouwd heeft. Volgens lokale bronnen zou er op de markt niet enkel vis maar zouden ook levende dieren zoals vogels en slangen verkocht worden. Doet dit al een belletje rinkelen? 

China + markt + longontsteking = rood alarm

De combinatie van bovenstaande info doet denken aan de agressieve longontsteking SARS die in 2002 opdook op een beestenmarkt in de provincie Guandoung. In geen tijd wist de ziekte via het internationale luchtverkeer tot in Vietnam, Singapore en zelfs Canada te komen. Er was sprake van een wereldwijde uitbraak en er vielen uiteindelijk meer dan achthonderd slachtoffers.

De epidemie raakte pas maanden na uitbraak, door beperking van luchtverkeer en strenge quarantainemaatregels, onder controle. Na afloop wees onderzoek uit dat de veroorzaker het coronavirus dat van vleermuizen op civetkatten was overgesprongen te zijn. Dat type kat wordt op beestenmarkten in China verkocht. 

China kreeg toen felle kritiek omdat het land te lang gewacht had met de rest van de wereld te alarmeren. 

Vertrouwen op lokale media

Uit de eerste onderzoeken blijkt dat het opnieuw om een type van het coronavirus zou gaan. Meer informatie is er momenteel nog niet voorhanden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) moet momenteel ook vertrouwen op de informatie die verspreid wordt door de lokale media. 

De eerste signalen kwamen op 30 december 2019 naar buiten. Ondertussen liggen al verschillende patiënten in kritieke toestand. De lokale media meldt verder ook dat de vismarkt afgesloten is. Daarnaast zouden alle mensen die met de zieken in contact hebben gestaan onder medische observatie staan.

China beschikt over nodige knowhow

Wat nu wel anders is dan ten tijde van de SARS-epidemie is dat China inmiddels voldoende virusexperts en de benodigde technologie heeft om een onbekende ziekte-uitbraak te analyseren en in te dijken. Er wordt vandaag gespeculeerd dat China de informatie niet te snel met de buitenwereld wil delen om zo de kansen te vergroten dat het land origineel wetenschappelijk onderzoek kan publiceren en eventueel een vaccin kan ontwikkelen. 

Het bericht Alles wat we momenteel weten over het mysterieus marktvirus in China verscheen eerst op Gezond.be.

Gewicht verliezen én genieten van lekker eten

2000 Belgen werd gevraagd wat hun goede voornemens voor 2020 zijn. Bij zeven op de tien Belgen staat afslanken met stip op nummer één. Alleen wil merendeel van hen hun dagelijkse stukje chocolade na het middagmaal, glas wijn bij het eten of zakje chips in de zetel daarvoor niet opgeven. Een guilty pleasure hoort volgens hen bij de geneugten van het leven. 

Waarom willen we afslanken? 

Maar even terug naar dat hoge percentage Belgen dat per se wil vermageren. 40% van de Belgen verklaart dat dit komt door de druk die hen door de maatschappij wordt opgelegd om te voldoen aan het schoonheidsideaal. Een op de vier verklaart dat ze zelfs druk vanuit hun directe omgeving, zoals familie en vrienden, voelen. Een op de vijf geeft bovendien aan dat het hun partner is die duidelijk aangeeft dat hij of zij een paar kilootjes minder wel fijn zou vinden.

Maar wat willen we dan wel veranderen om die kilo’s kwijt te geraken? 

Uit het onderzoek van WW blijkt dat gezond en evenwichtig eten hoog scoort in de ranking van goede voornemens. Mannen willen meer tijd aan sporten besteden terwijl vrouwen zichzelf meer me-time willen gunnen. 

Een goed voornemen volhouden 

Goede voornemens uitspreken is één ding. Ze ook daadwerkelijk volhouden blijkt voor de meesten een onmogelijk taak te zijn. Een goed voornemen is een goede start, maar het is belangrijk dat je beseft dat het veranderingsproces gaat met vallen en opstaan. Een doel moet haalbaar zijn, ook qua planning. 

Gezonde levensstijl

WW adviseert bijvoorbeeld om niet te hard te focussen op het cijfer op de weegschaal maar op het totaalplaatje: een gezonde levensstijl. 

Eetgewoonten verander je in kleine stapjes zonder te radicaal te zijn. Maak de portie groenten in je bord wat groter en de portie aardappelen wat kleiner. Vervang die koek door een stuk fruit. Als je zin hebt in een stukje chocolade, dan hoef je jezelf dat niet te ontzeggen. Maar hou het wel duidelijk bij één stukje. Probeer daarnaast ook voldoende te bewegen. Als je nooit echt sportief geweest bent, dan hoef je jezelf niet voor te liegen dat je vanaf januari driemaal per week gaat lopen. Te voet naar de bakker gaan en op zondag een wandeling in het bos maken is zeker ook oké.

Volgend jaar een ander goed voornemen? 

Door een evenwichtig voedingspatroon te combineren met bewegen en een positieve mindset; zal je je opnieuw goed voelen in je vel. Dat zowel op korte als lange termijn waardoor de kans groot is dat je in 2021 niet langer ‘afvallen’ als voornaamste voornemen naar voren schuift. 

Het bericht Voornemen 2020: afvallen zonder onze guilty pleasure op te geven verscheen eerst op Gezond.be.

Korte termijn: aantal kleine fysieke voordelen

De campagne Dry January werd voor het eerst in 2013 door de Britse organisatie Alcohol Concern ingevoerd. Een aantal jaar laten besloot de Stichting tegen Kanker een gelijkaardig concept in ons land in te lanceren, Tournée Minérale. 

Na een maand ‘droogstaan’ ervaart men over het algemeen en aantal kleine fysieke voordelen: men slaapt beter, heeft meer energie, valt misschien een paar kilo af en voelt zich fitter. Voordelen die als sneeuw voor de zon verdwijnen van zodra je opnieuw een glas drinkt. Ervaar je dan niets van gezondheidsvoordelen op lange termijn door alcohol dertig dagen af te zweren? 

Lange termijn: gedragsverandering

Om met de deur in huis te vallen; de echte winst van een alcoholvrije maand zit in een gedragsverandering op lange termijn. Het is m.a.w. geen garantie voor een gezondere lever. Als je een maand geen alcohol drinkt, besef je hoe vaak het de gewoonte is om een glas te drinken. Niet per se omdat je er zin in hebt, maar omdat iedereen het doet. Door deel te nemen aan Dry January of Tournée Minérale zou je na afloop bewuster moeten omgaan met je alcoholgebruik. Veel belangrijker dan het fysieke aspect is dus het mentale.

Besluit je na een maand geen alcohol drinken, weer volop in het bier te vliegen, dan ben je eraan voor de moeite. Een maand alcoholvrij leven heeft enkel zin als je na die maand beseft dat alcohol niet bij elke gelegenheid hoeft. Probeer je alcoholconsumptie te beperken door bijvoorbeeld enkel in het weekend een glas te drinken. Dat is een doel dat ook op lange termijn haalbaar is.

Groter risico op kanker

De meesten horen het niet graag, maar bij het verwerken van alcohol maakt ons lichaam afbraakproducten die aan maar liefst acht soorten kanker gelinkt worden. Daarnaast gaat alcohol vaak gepaard met overgewicht, een factor die op zijn beurt het risico op kanker vergroot. Als dat geen goede reden is om je alcoholconsumptie op een lager pitje te zetten? 

Taboe doorbreken

Een ander positief effect van Dry January en Tournée Minérale is dat het bespreekbaar wordt dat mensen beslissen om geen alcohol te drinken. Als je vandaag op een feestje een watertje als aperitief vraagt, is de kans groot dat je de vraag krijgt of je ziek of zwanger bent. Wie niet drinkt wordt vandaag als pretbederver gezien. Waarom laten we mensen die liever niet willen drinken, niet gewoon rustig niet drinken? 

Het bericht Zo gezond is een maand lang geen alcohol drinken echt verscheen eerst op Gezond.be.

Hoofdoorzaak verdrinking

De hoofdoorzaak van verdrinking bij onderdompeling in koud water is een cold shock. Het plotse temperatuurverschil is met andere woorden de grote boosdoener. Of je bij het optreden van een drastische temperatuurdaling goed kunt zwemmen maakt niet veel uit. Iedereen loopt het risico bij een drastische temperatuurdaling een koudeschok te ervaren.

Wat is een cold shock?

Als je lichaam een grote temperatuursverandering gewaarwordt zonder daarop voorbereid te zijn, kan er een cold shockoptreden. Het lichaam reageert op de plots temperatuurdaling met een schokeffect op bloedsomloop, hart, longen en darmen. 

Het is vervolgens een natuurlijke reactie om naar lucht te beginnen happen. De persoon in kwestie krijgt zijn ademhaling niet onder controle, begint te hyperventileren en krijgt veel water in de longen. Daarnaast kan er een hartfalen optreden doordat de hartfrequentie verdubbelt en de bloeddruk de hoogte in gaat. Het hartfalen in combinatie met de inname van water, kan leiden tot verdrinking. 

Wanneer kan een cold shock optreden? 

Als iemand van een steiger of uit een boot in koud water valt, kan hij of zij verrast worden door het ingrijpende effect van de onverwachte confrontatie met het koude water. Men spreekt van koud water indien de temperatuur 15 graden of minder is. 

Kan je een cold shock voorkomen? 

Neen, iedereen kan een cold shock bij een drastische temperatuurdaling ervaren. Dat was bijvoorbeeld zeker het geval bij Frederik aangezien hij uit een fuifzaal kwam en zijn huidtemperatuur waarschijnlijk nog hoger was dan normaal. 

Na 3 à 5 minuten koelen de oppervlakkige spieren en zenuwen af. Wie die eerste fase overleeft, kan moeilijk zwemmen doordat het lichaam in een toestand van diepweefsel onderkoeling terechtkomt waardoor hij of zij ook verdrinkt.

Wat de overlevingskans wel vergroot, is verschillende laagjes kleren aantrekken waardoor de plots afkoeling minder hard aankomt. Dat is vooral een nuttige tip voor mensen die een watersport beoefenen of strandredders aangezien zij weten dat de kans reëel is dat ze in (koud) water terechtkomen.

Koud water gevaarlijk bij warm weer

De kans bestaat dat een cold shock ook optreedt als je bij warm weer zelf in het water duikt.  Als het broeierig heet is, kan een frisse duik in het water dus levensgevaarlijk zijn. Laat je lichaam in dat geval altijd eerst aan het temperatuurverschil wennen door geleidelijk in het water te gaan. Zorg bij voorkeur ook dat er altijd iemand in de buurt is.

Het bericht Alles wat je moet weten over cold shock verscheen eerst op Gezond.be.

Ga niet te extreem

Gezonder eten, meer bewegen en afslanken zijn naar jaarlijkse gewoonte de meest gemaakte voornemens. Jammer genoeg slaagt slechts een minderheid erin om die voornemens tot een goed einde te brengen. Velen geven te snel op omdat ze te streng zijn voor zichzelf. Voor een korte periode dan toch. Wie zijn eetgewoonten blijvend wil veranderen doet dat beter in kleine stapjes zonder te extreem te gaan.

Mediterrane dieet

Niets moet, alles mag (met mate)

Het mediterrane dieet sluit perfect aan bij dat principe: alles kan en mag zolang je maar kleine porties neemt. Die levensstijl verbiedt en verplicht niets, maar hanteert wel enkele duidelijke richtlijnen. Eet brood, vlees en pasta maar met mate. Las een aantal vegetarische dagen in en eet minstens tweemaal per week (vette) vis. Bouw elke maaltijd op rond een stevige portie groenten en vervang suikerrijke snacks door fruit. Af en toe een glaasje wijn moet zeker kunnen, zo lang je er 100% van geniet. Je hoeft niet per se hippe quinoa te eten en alles te bakken in kokosvet. Als je boter inruilt voor olijfolie ben je al goed bezig. 

Geen dieet maar een levensstijl

De mediterrane levensstijl is er een die gekenmerkt wordt door soberheid. Je mag van alles een beetje eten en van niks te veel. Probeer te stoppen na één glas wijn en stel je tevreden met één kippenbil in plaats van twee. Er worden geen strenge wetten gehanteerd waardoor velen het op lange termijn kunnen volhouden… Na een tijdje is er niet langer sprake van een dieet maar een levensstijl. Er worden je geen restricties opgelegd. Het is koolhydraatarm, noch vetarm. Het is m.a.w. geen zwart-witverhaal, wat het keto dieet bijvoorbeeld wel is. 

Keto dieet werpt vooral op korte termijn zijn vruchten af

Het keto dieet valt onder de noemer extreme diëten. Je mag veel vetten en geen koolhydraten eten. Gek genoeg is dat type dieet voor velen gemakkelijker te volgen dan het mediterrane. Het is vaak eenvoudig om jezelf te zeggen dat je geen brood en pasta meer mag eten dan dat je er een kleine portie van eet. Het klopt dat koolhydraten van het menu schrappen zich vertaalt in een lager cijfer op de weegschaal, maar de vraag is altijd weer ‘voor hoelang’?  

Met het keto dieet verlies je sneller gewicht dan bij andere diëten, maar het reboundeffect is groter. Als je je iets ontzegt – zoals spaghetti – dan hunker je daarnaar. Van zodra je daadwerkelijk spaghetti eet, gaat het cijfer op de weegschaal terug de hoogte in…

Effect op lange termijn is het belangrijkste

Uit het onderzoek van U.S. News blijkt dat diëten met een breed eetpatroon op lange termijn succesvoller zijn. Welk dieet je ook plant te volgen: de enige manier om af te vallen is minder calorieën tot je nemen. Of die nu in koolhydraten, eiwitten of vetten zitten, maakt uiteindelijk niet veel uit… Het belangrijkste is dat je het volhoudt op lange termijn. 

Het bericht Het mediterrane dieet is het beste van 2020 verscheen eerst op Gezond.be.