Dyspneu is de medische term om ademnood aan te duiden. Met andere woorden: dysneu is een gevoel van benauwdheid, dat optreedt. Als je last hebt van dyspneu dan:
- snak, of hap, je naar adem,
- je ademt snel en diep,
- je voelt tintelingen in je lichaam,
- je voelt je licht in je hoofd,
- je trilt,
- je transpireert,
- ledenmaten gaan koud aanvoelen,
- je lippen kunnen (blauwig) verkleuren,
- het kan zwart worden voor je ogen,
- soms ben je zelfs in paniek raken,
- je kunt het bewustzijn verliezen.
Niet in alle gevallen is duidelijk dat je last hebt van dyspneu. Zo is snel en diep ademhalen wel een belangrijk kenmerkt van dyspneu maar hoeft een dergelijk verband niet te worden gelegd. Ook een oppervlakkige ademhaling wordt beschouwd als kenmerkend voor dyspneu, maar dan in het bijzonder als er sprake is van psychische ademnood. Er kunnen dan ook drie typen dyspneu worden onderscheiden:
- acute dyspneu,
- chronische dyspneu,
- psychische dyspneu.
Bij de behandeling van dyspneu zal het type bepalend zijn voor de keuzes die worden gemaakt.
Symptomen van dyspneu
In een heleboel gevallen zal het lastig zijn om dyspneu exact te omschrijven. Snel en diep ademhalen, kan op dyspneu duiden maar eveneens een andere oorzaak hebben. Benauwdheid wordt veroorzaakt door dyspneu. Maar als je je benauwd voelt dan hoef je niet per definitie ook last te hebben van dyspneu. In dit soort gevallen kan benauwdheid eveneens samengaan met één of meerdere psychische klachten.
Als je last hebt van acute dyspneu dan krijgt je niet voldoende tot helemaal geen zuurstof binnen. Je raakt dan snel buiten bewustzijn. In gevallen die minder ernstig zijn, voel tintelingen in je lichaam, je wordt licht in je hoofd, je voelt je vermoeid en kortademig met niet veel uithoudingsvermogen. Verder kunnen je lippen of slijmvliezen verkleuren en/of je armen en benen koud gaan aanvoelen. De ernst en de oorzaak van de dyspneu zullen bepalend zijn voor de mate waarin de symptomen optreden.
Oorzaken van dyspneu
De drie soorten dyspneu hebben uiteenlopende oorzaken.
- Acute dyspneu wordt veroorzaakt door afsluiting van de luchtpijp, zoals door inslikking van een voorwerp of verslikking in voedsel. De luchtpijp wordt hierbij afgesloten en je kunt geen adem meer halen. Er dient acuut te worden ingegrepen om een fatale afloop te voorkomen.
- Chronische dyspneu is het gevolg van luchtwegaandoeningen en aandoeningen van het centrale zenuwstelsel. Als je last hebt van overgewicht en/of rookt dan komt chronische dyspneu beduidend meer voor.
- Psychische dyspneu wordt veroorzaakt door uiteenlopende psychische problemen. Hierbij kun je onder andere denken aan stress, burn-out en een (psychische) trauma. Er wordt dikwijls een link gelegd tussen hyperventilatie en psychische dyspneu. Psychische dyspneu kan beangstigend zijn en je afschrikken waardoor je nog sneller en oppervlakkiger gaat ademen. Het gevoel van ademnood zal zo extra worden versterkt en een vicieuze cirkel ontstaan waar je moeilijk zonder hulp uit kunt komen.
Behandelen van dyspneu
Bij acute dyspneu is een snelle behandeling bittere noodzaak en zelfs levensreddend. Medische hulp dient dan ook meteen te worden ingeroepen. Indien de oorzaak niet meteen weg kan worden genomen, dan zal een zogenaamde tracheotomie dienen te worden (een luchtpijpsnede). Er zal dan een incisie in de huid van de hals evenals in de luchtpijp worden gemaakt. Daarna zal er een buisje in de luchtpijp worden aangebracht en kan de opening niet meer dichtklappen. De ademhaling zal verlopen via deze kunstmatige opening. Pas als de oorzaak is weggenomen, kan het buisje weer worden verwijderd. De gemaakte opening hoeft niet te worden behandeld en zal vanzelf weer dichtgroeien.
Bij chronische dyspneu is in bepaalde gevallen ook een tracheotomie noodzakelijk. Deze wordt echter alleen in acute gevallen toegepast. Een arts zal altijd trachten om, eerst andere middelen in te zetten. In minder dreigende gevallen kan bovendien worden gekozen voor het gebruik van geneesmiddelen die de luchtwegen openen. Dikwijls zijn de luchtwegen vernauwd als gevolg van een ziekte of aandoening. Aangezien elke ziekte en allergie om een specifieke behandeling vraagt, is het lastig te zeggen welke geneesmiddelen als behandeling kunnen worden gebruikt. Daarnaast zal het van persoon tot persoon verschillen of de voorgeschreven middelen aan zullen slaan. Geneesmiddelen worden bij dyspneu dikwijls in de vorm van een verstuiver (puffer) gegeven zodat deze snel op worden genomen door je lichaam. In sommige gevallen kan het nodig zijn om (tijdelijk) extra zuurstof toe te dienen.
Psychische dyspneu kan prima worden behandeld door middel van therapie en/of geneesmiddelen, zoals antidepressiva. De symptomen van een angststoornis of een depressie kunnen bijvoorbeeld op deze manier worden tegengegaan. Het is essentieel dat langdurige psychische klachten behandeld worden. Zowel de patiënt als zijn, of haar, omgeving weten dikwijls immers niet hoe zij om moeten gaan met deze dyspneu en de onderliggende oorzaken. .
